Met één keer buigen redt Zalm z'n norm

Minister Zalm heeft met een truc z'n belangrijkste begrotingsregel gered. Een keer mag aan de Zalmnorm worden getornd, daarna geldt weer het strikte regime....

Een van de splijtzwammen in de paarse coalitie is vorige week geneutraliseerd. Bijna achteloos sprak minister Zalm van Financiën tijdens de financiële beschouwingen de bereidheid uit om van zijn strengste begrotingsregel (de Zalmnorm) af te wijken als de nood aan de man is.

De ommezwaai kwam totaal onverwacht. De VVD heeft zich altijd met hand en tand verzet tegen aantasting van de Zalmnorm - de trots van de partij - die de overheidsfinanciën op orde bracht.

De Zalmnorm schrijft een strikte scheiding voor van uitgaven en inkomsten van het rijk. Ministers worden in hun begroting vastgepind op een maximum dat ze alleen mogen overschrijden als er geld op andere begrotingen overblijft. Tot nu toe heeft Zalm extra wensen steeds kunnen financieren doordat hij elders forse bedragen in kas hield, bijvoorbeeld door besparingen op de uitkeringen.

Maar de druk op de Zalmnorm werd de afgelopen maanden steeds groter door de enorme omvang van de belastingmeevallers. Die meevallers gaan nu naar het aflossen van de staatsschuld, maar veel partijen willen een deel van de miljarden gebruiken voor extra uitgaven. SP-fractievoorzitter Marijnissen heeft al gezegd dat hij de Zalmnorm het liefst in de hofvijver kiepert. D66 wil al geruime tijd één keer van de norm afwijken, en een miljard extra spenderen aan scholen en ziekenhuizen. Ook de PvdA dreigde in aanvaring te komen met de VVD, onder meer over de ambtenarensalarissen.

De paarse coalitie heeft in het regeerakkoord de stijging van de ambtenarensalarissen volgens velen te laag ingeschat. In het bedrijfsleven zullen de lonen verder omhooggaan, en de ambtenarensalarissen zijn gekoppeld aan de markt.

Het probleem wordt nijpend in 2002. Voor dat jaar heeft Zalm een loonstijging van 2 procent ingeboekt. Maar het Centraal Planbureau (CPB) voorspelt een stijging van 3,5 procent. PvdA en D66 vinden dat de lonen bij de overheid niet mogen achterblijven op de markt en zelfs VVD-leider Dijkstal verklaarde op televisie dat dit een slechte zaak zou zijn.

Het CPB denkt ook dat Zalms speelruimte om hogere lonen op te vangen, kleiner wordt. Nu tovert de minister nog regelmatig nieuwe meevallers uit de hoge hoed, maar dat gaat veranderen. De werkloosheid daalt minder snel, waardoor er relatief meer geld naar uitkeringen moet. De overschotten worden dus kleiner.

Zalm zou dan in de situatie komen dat hij op de uitgaven moet bezuinigen, terwijl aan de inkomstenkant de miljarden blijven binnenstromen. Dat valt niet te verkopen, zeker niet met het verkiezingsjaar 2002 voor de deur. PvdA en D66 hebben al laten weten bezuinigingen onaanvaardbaar te vinden.

Zalm heeft deze week zijn knopen geteld. Door een uitzondering toe te staan, kan hij zijn regel redden. Volharden in onbuigzaamheid zou nog meer kritiek uitlokken en de aandacht afleiden van de paarse goednieuwsshows. In november komt er weer geld voor eenmalige wensen. De Kamer heeft al een indrukwekkende lijst van meer dan een miljard gulden samengesteld.

Komend voorjaar moet het kabinet alle knelpunten bij onderwijs, gezondheidszorg, kinderopvang en politie in kaart hebben gebacht. PvdA en D66 rekenen erop dat ook dan weer extra geld beschikbaar komt zonder de Zalmnorm aan te tasten.

Pas als de lonen te veel stijgen, moet de leer wijken voor de realiteit. Tot die tijd kan Zalm rekenen op loyaliteit van de regeringspartners.

Blijft over die andere splijtzwam van Paars: de belastingverlaging in 2002. Er is uit belastingmeevallers veel geld voor beschikbaar - minimaal 8,5 miljard, mogelijk 15 miljard gulden. De VVD wil in 2002 graag nog zo'n vijf miljard gulden aan iedereen uitdelen.

Coalitiepartners PvdA en D66 vinden zo'n bedrag veel te hoog en besteden die miljarden liever gerichter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden