Met een grote grijns naar de top

De eerste vrouwelijke president-directeur van Shell Nederland wist precies dat ze deze baan wilde. Marjan van Loon maakte pijlsnel carrière binnen Shell en heeft een opvallend andere stijl dan haar voorgangers.

Op het Generation Discover Festival, afgelopen week op het Malieveld in Den Haag, trad Marjan van Loon op met het orkest Kunst van het Volk. Beeld Jiri Buller

Marjan van Loon is niet een type dat je verwacht in de boardroom van een multinational. Op feesten pakt ze haar accordeon. Het plezier spat ervan af, haar hele lijf doet mee, zegt haar boezemvriendin Jacqueline Vaessen. Ze speelt ook tenorsax, klarinet en piano. In het boerderijtje dat ze vorig jaar kocht in Frankrijk is ze geregeld aan het klussen en dikwijls hangt ze in de trapeze van de gezinscatamaran.

Als ze wordt aangekondigd als 'de heer Van Loon', het zal steeds minder voorkomen, dan tikt ze de spreekstalmeester met vlakke hand op zijn kruin als ze opkomt, grijnst en spreidt haar armen terwijl haar blik zegt: wie kondigde je aan?

Sinds dit begin jaar is Van Loon (50) de eerste vrouwelijke president-directeur van Shell Nederland, het machtigste bedrijf van Nederland. Onmiddellijk na de aankondiging van haar benoeming stormde ze als hoogste nieuwkomer de Volkskrant -Top200 van invloedrijkste Nederlanders binnen op plaats 23. Shell telt ruim tienduizend medewerkers in Nederland, een dikke 10 procent van het wereldwijde personeelsbestand van 92 duizend.

Van Loon wil haast maken met de Nederlandse energietransitie, de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen. Er is geen tijd te verliezen, Nederland wil in 2050 80 tot 95 procent minder broeikasgassen uitstoten. Op dit moment is nog geen 6 procent van de energie die Nederland gebruikt duurzaam.

Nederland moet mikken op windenergie, vindt Van Loon en Shell wil daarin investeren. Ze wil de CO2-uitstoot aanpakken met andere industrieën, ngo's, de overheid, banken, milieubeweging, investeerders. We zijn met z'n allen verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde, we zullen het met z'n allen moeten oplossen.

Er moeten keuzen worden gemaakt als destijds met de Deltawerken, vindt Van Loon. De hele maatschappij moet willen veranderen. Stappen we over op elektrische auto's? Willen we meer betalen voor schonere producten? Hoe verwarmen we straks ons huis? Met gas, waterstof of elektriciteit?

Dat de olie-industrie eerder wordt beschouwd als veroorzaker van de klimaatverandering dan als oplosser van het probleem is een extra hobbel die moet worden genomen. Aan die scepsis zal ze een harde dobber hebben.

Marjan van Loon in 1984, student scheikundige technologie aan de TU Eindhoven.

Gezellige toon

Wat direct opvalt, is haar gewone, om niet te zeggen 'gezellige' toon. Ver weg van het gedragen geluid van een klassieke oliebaron of andere captain of industry. Ze borrelt over van empathie, een heel contrast met haar wat stijve voorganger, de oud-staatssecretaris Dick Benschop (PvdA), en Ben van Beurden, bestuursvoorzitter van Shell, die zijn tegenstanders in de gordijnen joeg met zijn opmerking dat hij alle olie en gas oppompt die hij kan oppompen om aan de vraag te kunnen voldoen.

'We willen een onderdeel zijn van de oplossing en we willen over vijftig jaar nog steeds bestaan', zei Van Loon in Venster, het blad van Shell. Klinkt heel anders, ook al zit je op hetzelfde spoor. Ook voor Van Loon geldt dat de strijd tegen de CO2-uitstoot niet het einde van de fossiele brandstoffen is.

Ze verstaat de kunst geen toezeggingen te doen en toch Annemarie Heite, spreekbuis van Groningers wier huizen verzakken door de gaswinning, met een tevreden gevoel achter te laten. 'Als ze mijn buurvrouw was, zou ik er een vriendin aan hebben', zei Heite nadat ze Van Loon op de koffie had gehad.

Van Loon is ook van beslissingen nemen en knopen doorhakken. Ze stelt duidelijke grenzen, heeft ze die eenmaal getrokken, dan kan de minister-president aan haar bureau staan, dan is het gewoon nee, zegt Vaessen.

'Als wij een huis kopen, ben ik de twijfelaar. Marjan hakt de knoop door en als ik nog duizend-en-een zorgen heb, is zij al met iets anders bezig', zegt haar man, Robbert de Roos. Hij werkt ook bij Shell, ze kennen elkaar van de studie scheikunde in Eindhoven en hebben twee kinderen, Anouk (20) and Bas (16).

Piet Heerkens uit Van Loons geboortestad Helmond kent haar veertig jaar, ze zaten bij dezelfde harmonie, de Koninklijke Stadsharmonie Phileutonia, vrij vertaald: vrienden met de juiste toon. Ze gaan met hun gezinnen op vakantie.

CV

1965
Geboren in Helmond

1984 - 1989
Scheikundige technologie, Eindhoven

1993 - 1997
Geboren in Helmond

1984 - 1989

Scheikundige technologie, Eindhoven

1989 - 1993
Chemisch technoloog, Shell hoofdkantoor, Den Haag

1993 - 1997
Destillatietechnoloog raffinaderij Pernis

1997 - 2005
Manager gasfabriek, Karratha, Australië

2005 - 2007
Manager vloeibaar gas Azië en Pacific, Kuala Lumpur, Maleisië

2007 - 2009
Global manager vloeibaar gasdivisie

2009 - 2016
Vice-president vloeibaar gas en gasverwerking Foto uit 2012

2016
President-directeur Shell Nederland

Zie ook
Shell.nl

Tijdens een zeilvakantie in Kroatië werd het kajuitjacht van Heerkens door een storm op de rotsen gesmeten, orkaan categorie 3, windsnelheden van 193 kilometer per uur. 'Dan ben je blij dat iemand als Marjan erbij is. Die regelde, tjak, tjak, tjak, meteen dat wij van de rotsen werden gehaald.'

De president-directeur van Shell Nederland is vooral een diplomatieke functie. Shell is een van de grootste lobbyisten op het Binnenhof. Daar moeten de vergunningen vandaan komen voor windmolenparken in de Noordzee en voor boren naar gas in dezelfde Noordzee.

Beeld RV

Daar moet Van Loon hameren op de langere termijn, de industrie kan niet uit de voeten met beleid dat continu verandert. Het is wennen, overleggen met politici. Van Loon denkt als een techneut, als iets van alle kanten is bekeken, wil ze beslissen. Haar gaat het om de inhoud, in de politiek spelen ook andere dingen mee en reikt de horizon vaak niet verder dan de volgende verkiezingen.

Van Loon is een Kerstkind van 1965. Haar vader was wiskundeleraar op een lts. Een nuchtere man met een pragmatische inslag. Zijn devies: appels en peren kun je niet optellen, tenzij je het fruit noemt. Haar moeder runde het huishouden van vijf kinderen (vier meisjes, een jongen) van wie Marjan de een na jongste is.

Woestijn

Haar hele leven heeft Van Loon voor Shell gewerkt, waar ze zich voornamelijk met gas heeft beziggehouden, in het bijzonder vloeibaar gas. Tien jaar werkte ze in het buitenland, waarvan zeven jaar in het Australische Karratha, een dorp van zesduizend inwoners in de woestijn, maar wel aan zee. De bewoonde wereld was 1.500 kilometer verderop. Vertier was er niet, maar wel elke dag een strakblauwe hemel - ideaal voor een gezin met kleine kinderen.

In Australië is het pijlsnel gegaan en zat Van Loon binnen enkele jaren in het managementteam van de gasfabriek. In Maleisië werd ze verantwoordelijk voor Azië en de Pacific wat het vloeibaar gas betreft.

Van de leegte van de Australische woestijn naar de hectiek van Kuala Lumpur, het leek wel een andere planeet. Wonen en werken met drie culturen, de Maleisische, de Chinese en de Indiase, met hun verschillende gewoonten en godsdiensten - het was een fascinerende leerschool, zegt De Roos.

Zeeslagen

De werkkamer van de president-directeur op het Shell-hoofdkantoor in Den Haag heeft met de komst van Marjan van Loon een metamorfose ondergaan. De 17de-eeuwse zeeslagen met zinkende schepen zijn vervangen door strakke landschappen. Shell had tot 2005 een dubbele board. Toen daaraan een einde kwam deden het Nederlandse en Britse bestuur elkaar schilderijen cadeau. De Britten kwamen aanzetten met zinkende Nederlandse schepen, de Nederlanders met voltreffers op Britse schepen.

Terug in Nederland werd Van Loon al snel vice-president vloeibaar gas wereldwijd en kreeg ze de verantwoordelijkheid over de Prelude, een drijvende gasfabriek die wordt gebouwd in Zuid-Korea. Het 488 meter lange schip gaat over twee jaar 200 kilometer boven Australië aardgas oppompen en ter plekke vloeibaar maken.

Het is een spannende technologie ('een ingenieursdroom', vindt Van Loon) waar Shell vijftien jaar, 3,6 miljoen manuren en een dikke negen miljard euro in heeft gestopt. En waaraan door wetenschappers en technici van allerlei pluimage wordt gewerkt.

Die hebben ieder hun eigen jargon. Als geologen het over RE hebben, bedoelen ze 'reservoir engineer'. Oftewel: hoeveel zit er in de bodem? Technici hebben het dan over 'rotating equipment', over pompen en turbines.

Ze komen uit alle uithoeken van de wereld, maar liefst dertig nationaliteiten werken aan de Prelude - het megaproject was een ideaal voorportaal voor haar huidige functie, die nog meer een beroep doet op haar diplomatieke vaardigheden. Toen haar voorganger Benschop vroeg wat ze als volgende carrièrestap zag, zei Van Loon: 'Jouw stoel.' 'Is goed', zei Benschop, 'ik zet je op de lijst'.

Vaessen: 'Marjan neemt geen blad voor de mond. Het komt recht uit het hart en ze brengt het met een grote grijns. Daarom is het geen probleem dat ze zo direct is. Haar humor heeft haar vaak geholpen. Ze is tegen mensen aangelopen die het haar niet gunden.'

Het ene moment spreekt Van Loon ouderen uit Den Haag toe op de NL doet dag ('Shell, lieve gasten, bestaat inmiddels 126 jaar - leeftijd is relatief en u bent dus jonkies - maar dat had ik al lang gezien') en danst ze met een bezoeker met een rollator, het volgende moment schuift ze aan op een ministerie voor overleg met topambtenaren, om 's avonds in Londen te dineren met haar counterparts van Shell uit andere landen van Europa.

Uitvinders

Van Loon heeft zich voorgenomen een miljoen jongeren ervan te doordringen dat de samenleving duurzamer moet. Ze wil hen warm maken voor techniek, 'want hun denkkracht, ideeën en innovaties hebben we nodig om aan de stijgende vraag naar energie te kunnen voldoen met minder uitstoot van broeikasgassen. Zij zijn de uitvinders van de toekomst.' Het Generation Discover Festival, afgelopen week op het Malieveld in Den Haag, was daarvan het startschot. Het techniekcircus, dat met proeven en spelletjes verwondering wil opwekken, trekt komend jaar door het land.

Net als nu, had ze in Maleisië een chauffeur. Die heeft het weken volgehouden te vragen als hij het portier voor haar open deed: 'Shopping, madame?' Of ze weer gingen winkelen. Daar kan ze smakelijk over vertellen.

Vaessen: 'Marjan kan goed relativeren. Ze is niet op de kast te krijgen. Ik heb haar nooit kwaad gezien, nooit gestrest gezien.'

Tijdens de skivakantie, vlak voordat ze zou beginnen als president-directeur, las Van Loon een managementboek. Heerkens: 'Als boekenlegger gebruikte ze een recept uit Libelle. Typisch Marjan, ze vindt het allemaal even belangrijk: werk, thuis, vrienden. Ze is lekker zichzelf gebleven.'

Toen de harmonie een serenade kwam brengen op haar huwelijk, had de catering amuses en lepelhapjes willen serveren. Niks daarvan, zei Van Loon, bier en bitterballen moesten er komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.