'Met een gekozen premier schrik je andere partijen af'

De Tweede Kamer bespreekt de komende maanden de ministeriële begrotingen...

Vóór elke begroting debatteren twee Tweede-Kamerleden over een thema. Vandaag Olga Scheltema (D66) en Peter Rehwinkel (PvdA) over de gekozen minister-president.

VERNIEUWING van het binnenlands bestuur brengt menig politicus in beroering. Stadsprovincie, gekozen burgemeester, referendum, alle zorgen voor pittige discussies. Eén idee dreigt op de achtergrond te raken: de rechtstreekse verkiezing van de minister-president. Opnemen in het volgende regeerakkoord dan maar?

Peter Rehwinkel (PvdA): 'Bij de volgende formatie is de gekozen minister-president geen item.'

Olga Scheltema (D66): 'Waarom niet? Vertrouw je de burger niet?'

Rehwinkel: 'Natuurlijk wel. Maar je moet pragmatisch zijn. Eerst moet de Kamer sterker betrokken zijn bij de formatie van kabinetten. Als we nu over de gekozen premier beginnen, schrik je andere partijen af.

'Het grote nadeel is dat de macht van de premier te groot wordt als hij een eigen mandaat krijgt. Ik erken ook wel dat de verkiezingen voor een groot deel in het teken staan van de nieuwe premier, maar dat is geen reden hem nu maar direct te kiezen.'

Scheltema: 'Het belang van de premier in Europa is enorm toegenomen. Kok treedt in Europa op als gelijke onder eersten, maar zonder legitimatie. Dat verander je niet door hem nu 'regeringsleider' te noemen.'

Rehwinkel: 'Ik ben nu echt verbaasd. Volgens D66-leider Thom de Graaf was het slechts een kwestie van spraakgebruik om de premier voortaan te beschouwen als regeringsleider. In Nederland is Kok eerste onder de gelijken, in Europa eindelijk gelijke onder eersten (regeringsleiders). Nu formeel wordt erkend dat de premier meer is dan eerste onder gelijken, wat D66 altijd heeft gewild, doet D66 dit ineens smalend af.'

Scheltema: 'Iedere vrijdag is Kok op de beeldbuis en treedt hij op als staatsman. Als de premier zo belangrijk wordt, dan is het mij een lief ding waard dat hij dan ook door de burgers wordt gekozen en niet alleen in naam leider is.'

Rehwinkel: 'Dan moet hij ook formeel meer macht krijgen, meer bevoegdheden. Moet de premier aanwijzingen en opdrachten kunnen geven aan ministers, hen dwingen dingen te doen? Moet hij ministers benoemen en ontslaan?'

Scheltema: 'Als de premier rechtstreeks wordt gekozen, dan heeft hij zijn eigen mandaat en krijgt hij ook meer bevoegdheden. Zo'n aanwijzingsbevoegdheid moet wel kunnen, ja.'

Rehwinkel: 'Een gekozen premier is nu niet wenselijk en niet eenvoudig in te passen in een coalitiekabinet. Je moet toch op zoek naar consensus, een premier kan niet alleen zijn zin doordrijven. Zo werkt dat in Nederland niet.'

Scheltema: 'Dat kan wel degelijk. Ook een minister-president moet werken met een meerderheid van de Tweede Kamer. Hij zal alles in overleg doen met het parlement. Er zal een vertrouwensbasis moeten blijven.'

Rehwinkel: 'Dan heeft hij loze bevoegdheden. Als hij in coalitiekabinetten functioneert, moet hij eerst draagvlak creëren om een minister te ontslaan. Maar dat moet hij nu ook. Stel: Kok heeft er in de afgelopen weken aan gedacht minister Van Aartsen te ontslaan. En dan? Dan moet hij toch bij iedereen te rade.'

Scheltema: 'Je onderschat de situatie. Een gekozen premier met de bevoegdheid ministers te ontslaan, staat toch wat sterker. Zijn gewicht zal zwaarder zijn.

'En dan is het denkbaar dat er een CDA-premier komt met een PvdA-VVD-kabinet. De kiezer krijgt twee stembriefjes. Ik kan Kok prima als premier kiezen en tegelijkertijd op D66 stemmen. Ik wil van de PvdA hom of kuit. Jullie kiezen ook al voor een door de gemeenteraad gekozen burgemeester. Jullie geven de macht aan de Kamer om de formateur en dus indirect de premier te kiezen. Jullie geven steeds weer de macht aan politici om te kiezen en niet aan de burger. Het enige dat we nu gaan regelen is: we hebben de koningin er niet voor nodig om (in)formateurs aan te wijzen, wij als Tweede Kamer kunnen het zelf wel. We zeggen dan: daar hebben we ook de burgers niet bij nodig.'

Rehwinkel: 'Jullie hebben wat met die koningin. Wij hebben het over de verantwoordelijkheid van politici in de Kamer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden