ReportageAlcohol in het verkeer

Met een borrel op achter het stuur is in België nog heel normaal

Een paar biertjes drinken, en dan gewoon achter het stuur kruipen – in België gebeurt het nog te gemakkelijk.

Het team van commandant Peetermans maant bestuurders naar de vluchtstrook voor een alcoholcontrole.Beeld Aurélie Geurts

Met duidelijke tegenzin loopt de man naar het politiebusje, waar een agent hem uitlegt hoe de blaastest werkt. Hij houdt zijn handen in de zakken, zijn mond vormt een bezorgde streep. Zijn grote, zware schoenen schuifelen onrustig als hij zijn lippen aan het tuitje zet, en blaast.

Het is Tweede Kerstdag en even verderop, in het Vlaamse Heusden-Zolder, is zojuist de wereldbeker veldrijden gereden. Duizenden mensen komen van het circuit, en een goed deel van het publiek heeft tijdens de wedstrijd gedronken. ‘Twee biertjes maar’, horen de agenten vaak, en dat is net als in Nederland de maximaal toegestane hoeveelheid waarmee je nog mag rijden. ‘Een enkeling houdt dat zelfs vol als hij stomdronken, op handen en voeten uit de auto kruipt’, vertelt een inspecteur.

Met een borrel te veel achter het stuur gaan zitten − in België gebeurt het nog te gemakkelijk. Dit najaar bijvoorbeeld, bleek uit onderzoek van het Vias (het Belgisch Instituut voor Verkeersveiligheid) dat liefst 10,7 procent van het aantal bestuurders dat op doordeweekse nachten werd aangehouden, te veel had gedronken. In de weekenden ligt dat zelfs op 12,6 procent – negen keer meer dan in Nederland. Dat terwijl de in Nederland succesvolle Bob-campagne van Belgische makelij is. De campagne startte er al in 1995; in Nederland vijf jaar later.

Voor de internationale ESRA-studie (een online enquête over de houding van weggebruikers) werden inwoners van 32 landen ondervraagd over hun gedrag in het verkeer, en niemand bleek zo tolerant over alcohol als de Belgen. Een kwart van hen gaf aan dat hij de afgelopen maand met een glas te veel gereden had; in geen enkel ander land lag dat aantal hoger. 

Wanneer blijkt dat er mogelijk is gedronken, moeten mensen naar het politiebusje om een blaastest te doen. Beeld Aurélie Geurts

Dat heeft gevolgen, want het aantal verkeersdoden in België is hoog. Om de situatie per land te kunnen vergelijken, berekent de Europese Unie het aantal slachtoffers per miljoen inwoners. Bulgarije is koploper met 96 doden per miljoen inwoners. België heeft er 54, terwijl Nederland 31 verkeersdoden per miljoen inwoners telt.

‘Natuurlijk is niet elke dode het gevolg van alcoholgebruik’, zegt Stef Willems van het Vias. Hij somt op: te hoge snelheid, vermoeidheid of telefoongebruik achter het stuur zijn ook boosdoeners. ‘Bovendien is de openbare ruimte van België niet bepaald veilig ingedeeld. Door de lintbebouwing kan overal gevaar dreigen: er is altijd wel een oprit waar een auto vandaan kan komen.’

Geschat wordt dat alcohol in één op de vier ongevallen een beslissende factor speelt. ‘We denken na een paar pilsjes nog te gemakkelijk: dat kan ik wel’, zegt Willems. ‘En een Belg zal iemand die dronken achter het stuur stapt, er niet snel op aanspreken. Waar dat vandaan komt? Ik vrees dat wij doorgaans meer lak hebben aan regels dan de Nederlander. We zoeken overal de grenzen op: bij het betalen van belasting bijvoorbeeld, maar ook in het verkeer. Het is toch een beetje de volksaard.’

‘Gegokt en verloren’

Commandant Eric Peetermans van de federale politie leidt de alcoholcontroles die deze dag in de omgeving van Hasselt worden uitgevoerd. Dat gebeurt in het kader van de Bob-campagne die, net als in Nederland, rondom de feestdagen in volle gang is. ‘Als mensen in een fuik lopen, reageren ze meestal gelaten’, vertelt hij. ‘Een houding van: gegokt en verloren, dus nu moet ik betalen. Agressie komen we gelukkig weinig tegen.’

Peetermans staat met een team van negen man op een oprit naar de snelweg. Met een toortslamp manen zij bestuurders naar de vluchtstrook, en vragen hen in een sampler te blazen, een klein apparaat met een rubberen kapje. ‘Die dingen zijn uiterst gevoelig’, zegt Peetermans. ‘Als mensen net ruitenwisservloeistof hebben gesproeid, kan hij al uitslaan.’

Wanneer blijkt dat er mogelijk is gedronken, moeten mensen naar het politiebusje om een blaastest te doen. Auto’s die rechtsomkeert maken zodra ze de controle zien, worden verderop door een tweede team opgevangen. ‘Maar kijk’, zegt Peetermans, en hij laat op zijn telefoon de Facebookgroep PolCon zien, waarop politiecontroles worden gemeld. ‘De eerste waarschuwing was er al toen we hier nog geen drie minuten stonden.’

De eerste waarschuwing dat er politiecontroles zijn, stond al binnen enkele minuten op sociale media. Beeld Aurélie Geurts

Als België mooiere cijfers wil halen, is de pakkans doorslaggevend volgens Stef Willems van het Vias. ‘Zolang je de politie kunt ontlopen, zien mensen minder reden om dat derde biertje te laten staan. Invoering van de nultolerantie zou zeker helpen. Dat creëert duidelijkheid: drinken en rijden mag gewoon helemaal niet.’

Daar voelt de Vlaamse minister van Verkeer Lydia Peeters niet voor. ‘Dan moet de politie iemand die één pintje drinkt, of zelfs maar een kersenbonbon eet, al viseren’, schrijft zij in een e-mail aan de Volkskrant. ‘Wat de pakkans van degene met een veel te hoog promillage juist verkleint.’ Peeters wil de komende jaren inzetten op handhaving en voorlichting: de mentaliteit moet veranderen.

Ondertussen wordt het rustig op de afrit waar Peetermans met zijn team staat. De man met de zware schoenen krijgt de uitslag van zijn tweede test – want toen bleek dat hij een te hoog promillage had, vroeg hij om een tweede kans, waar hij wettelijk gezien recht op heeft. Deze blijkt nog hoger te zijn dan de eerste. Dan moet zijn vrouw maar rijden, besluit hij, want die zat naast hem in de auto, en zij heeft geen druppel op. Als de agent haar gaat halen om ook een test te doen, roept hij de inspecteur na: ‘Vertel haar alsjeblieft niet hoe hoog de boete is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden