Column

Met dwaallichten ga je niet in gesprek

Een foto van drie jonge, Britse, meiden die afreisden naar Syrië om zich bij de Islamitische Staat aan te sluiten.Beeld epa

Indrukwekkend, dat is het woord. Deze week hield de Britse premier David Cameron een speech te Birmingham waarin hij het vijfjarenplan ontvouwde dat hij in gang wil zetten in de strijd tegen islamistisch extremisme.

Opgewekt veegde hij de vloer aan met iedereen die beweert dat Britse moslimjongeren zich aangetrokken voelen tot het kalifaat omdat ze de westerse geopolitiek afwijzen, uit armoede, uitsluiting of achterstand. 'The root cause of the threat we face is the extremist ideology itself.'

Verder prees hij uitvoerig 'Britse waarden' als de democratie, de vrije meningsuiting, de vrije pers, de rechtsstaat, de vrijheid om je eigen geloof te belijden, burgerrechten - ongeacht ras, sekse, seksuele geaardheid of religie. Voor die verworvenheden, zei de premier, moeten de Britten weer trots en vol zelfvertrouwen durven stáán. Tegelijkertijd was het volgens hem hoognodig om de ideologie der islamisten te ontdoen van alle 'glamour'.

Zijn landgenoten die een tripje naar het kalifaat overwegen sprak hij zelfs rechtstreeks toe. Denk niet dat je daar een gewaardeerd lid van een beweging zult worden, zei hij. Je bent voor hen niet meer dan kanonnenvoer. 'Ben je een jongen, dan hersenspoelen ze je, ze hangen je een bomgordel om en blazen je op. Ben je een meisje, dan maken ze je tot slavin en misbruiken je. Dat is de misselijkmakende en wrede realiteit van IS.'

En om het af te maken kondigde Cameron aan dat het tijdperk van tolerantie voor 'culturele praktijken' als gedwongen huwelijken, genitale verminking, eergerelateerd geweld in eigen land voorbij is. Uit angst om te stigmatiseren was daar volgens hem te lang te weinig tegen ondernomen. Hoe dom. Want hoe kun je verwachten dat moslimmeisjes bovengenoemde waarden omarmen als de samenleving zulke misstanden stilzwijgend laat passeren?

Onder ons gezegd: niet eerder hoorde ik een westerse regeringsleider zich zo fier uitspreken tegen het kwaad dat extremisme heet. En zo onomwonden formuleren waar het de afgelopen decennia aan heeft geschort.

Toevallig (nou ja) stuitte ik deze week op een werkje over hetzelfde thema dat een van onze eigen ministers onlangs naar de Kamer stuurde. Puberaal, lastig of radicaliserend? heet het, en het is bedoeld als handreiking voor het onderwijs. Naar eigen zeggen biedt de publicatie 'een kader waarin het proces van radicalisering geplaatst kan worden, op welke manier dit jongeren en de school kan treffen en wat de school hieraan kan doen'.

Nu bevat dit soort rapporten wel vaker proza waarvan de tranen je in de ogen springen, maar deze opstellers maken het wel heel bont. Ze grossieren in zinnetjes als: 'Over het algemeen kan gesteld worden dat de stapeling aan bedreigende factoren het risico op een negatief ontwikkelingspad vergroot.' Of: 'Leerlingen geven aan dat de school een belangrijke plaats inneemt in hun leven.' En behalve dat er eindeloos veel wordt 'aangegeven', staat op zo'n beetje elke pagina wel het advies 'in gesprek' te gaan dan wel 'de dialoog' aan te gaan.

Het bericht is duidelijk: volwassen opvoeders dienen scholieren die dreigen te radicaliseren héél omzichtig te benaderen. 'Juist bij jongeren met extreme denkbeelden', waarschuwen de auteurs, 'is de verleiding voor volwassenen groot om hun denkbeelden af te wijzen, of om de communicatie af te kappen. Dit bevordert de isolering van radicaliserende jongeren en kan het radicaliseringsproces versnellen.'

Best mogelijk. Maar moet je het daarom laten?

Even flauw doen. Zoals er nu lieden zijn die streven naar een wereldomspannend kalifaat, zo waren er in de vorige eeuw lieden die streefden naar een Duizendjarig Rijk. Ook de nationaal-socialisten achtten alle middelen geoorloofd teneinde hun wenkende heilstaat te bereiken. Ook zij elimineerden rücksichtslos iedereen die hun daarbij in de weg stond. En zie, ook toen waren er Nederlandse jongeren op wie dit zo'n indruk maakte dat ze hun rugzak pakten en vrijwillig naar het front vertrokken.

Zou het zin hebben gehad als volwassenen destijds met deze dwaallichten het gesprek waren aangegaan? Hun denkbeelden vooral niet klip en klaar hadden afgewezen? Omdat dit anders 'de isolering' had bevorderd en het radicaliseringsproces had kunnen versnellen?

Best mogelijk. Maar iets zegt me dat de snoeiharde houding van Cameron op den duur effectiever zal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden