Met dode koeien heb je nog geen zilte tranen

Doorgezaagde koeienlijken in grote vitrines - zoals vroeger bij de slager in de winkel: drie van zulke metershoge glazen kasten vormen de achterwand van Tweeduister, het nieuwe stuk van Peer Wittenbols dat gespeeld wordt in een coproductie van De Federatie en het Nationale Toneel....

Aan het begin van Tweeduister (op de grond ligt een enorme dode koe) neemt de koninklijke familie afscheid van Apollo, de jonge god die een jaar lang bij Admetus de runderen heeft gehoed. Het was de straf die hem door Zeus was opgelegd, maar Apollo heeft van Admetus' boerenbedrijf een bloeiend bedrijf gemaakt. Op de valreep verleent hij zijn gastheer het eeuwig leven, op voorwaarde dat de koning iemand vindt die bereid is in zijn plaats te sterven.

Die iemand blijkt, nadat veel anderen voor de eer hebben bedankt, Admetus' vrouw Alkestis.

Wittenbols heeft de Griekse Alkestis-mythe in Tweeduister geheel naar zijn hand gezet. Aan de ene kant is het stuk een heus familiedrama met bemoeizuchtige ouders, jaloerse broers en redderend personeel, aan de andere kant een sprookje met goden en de Dood, die tussen de familie door in tastbare gedaanten aanwezig zijn.

Als Admetus ten koste van zijn grote liefde Alkestis het eeuwige leven krijgt, wordt de familie door rampspoed getroffen. Want wat is een eeuwig leven zonder liefde? Aan het eind van het stuk verschijnt Apollo weer ten tonele, en worden de geliefden onder strikte voorwaarden met elkaar verenigd. Langs deze lijn heeft Wittenbols broer Silo die zelf verliefd is op Alkestis en het intrigerende ouderpaar Pheres en Mutti geplaatst.

De lotgevallen van deze ouders zijn in wezen interessanter dan wat er rond de twee hoofdpersonen gebeurt. Hun karakters zijn niet onderhevig aan goddelijke ingrepen. Zij moeten het met elkaar zien te redden. De licht dementerende vader en gefrustreerde moeder worden beiden erg mooi gespeeld door Gees Linnebank en Trudy de Jong. Linnebank scharrelt als een grappige oude baas over het podium, gebogen in zijn te hoog opgehaalde broek, maar nooit als een karikatuur. Trudy de Jong speelt de moeder aanvankelijk zelfbewust, om daarna overtuigend tot grote wanhoop te geraken, wat een schitterende waanzinsscène oplevert.

Mutti: 'Wil je met me slapen?'

Pheres: 'Ik wil met je wakker blijven.'

Het zijn kleine zinnetjes die deze oude mensen wisselen, en die deze liefde tegen wil en dank overweldigend beschrijven.

De regie van Rob Ligthert is overwegend licht van toon, vooral in de tekstbehandeling. De acteurs spreken met verwondering over de dingen die ze nu weer hebben meegemaakt. Knap is het ensemblespel, met in de hoofdrollen Hans Hoes, die met dat droeve hoofd van hem iets clownesks heeft als Admetus, en Monic Hendrickx, als een zelfbewuste en nergens larmoyante Alkestis. Juul Vrijdag is als vanouds bij De Federatie heer en meester over de Wittenbols-zinnen. Bovendien blijkt dat Ligthert (als een van de weinigen onder de jonge regisseurs) geen moeite heeft met het grote podium, getuige de levendigheid van zijn mise-en-scène.

Wittenbols aanpak is Origineel. Na Koos Terpstra's Troje- Trilogie is er niet meer zo eigenzinnig met de Grieken omgegaan. Mooie zinnen genoeg, mooie dialogen ook, en monologen als ongerijmde gedichten.

Maar meeslepend wil het niet worden. Het familiedrama dat gestuurd wordt door de ongrijpbare aanwezigheid van Apollo en de Dood, blijft toch vooral een merkwaardig boosaardig sprookje op papier. Tweeduister is een slachthuisconstructie zonder bloed en tranen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden