AchtergrondThuisquarantaine

Met die stomme ouders in dat stomme huis: hoe houden pubers en ouders de lockdown vol?

Kathlien Hoft uit Diemen, moeder van drie zoons van 17, 12 en 3 en een dochter van 9, heeft een duidelijke lijn getrokken. Haar kinderen komen de deur niet uit, zolang de coronabeperkingen gelden.Beeld Sabine van Wechem

Pubers mogen wat meer sporten, maar nog zeker tot 1 juni kunnen zij niet naar school. En het was thuis met de ouders al moeilijk genoeg – ook voor de ouders. Hoe hou je het samen vol, of nog liever: aangenaam? 

‘Ik word helemaal gek van mijn ouders. En zij van mij.’ Op haar zolderkamer doet ­Sophie Boers (16) weinig moeite om een rooskleuriger beeld te schetsen dan haar vader van de verhoudingen tussen de ouders en hun puberkind.

Een ‘prima puber’ vindt Sophie zichzelf. Alle deadlines van school haalt ze, dus wat zeuren haar ouders nou? ‘Maar nu moet ik ineens een krant van ze gaan lezen. Zo saai, het is alleen maar corona dit en corona dat. En als ik even niks aan het doen ben, zeggen ze: kun je niet even boodschappen doen?’

Gelukkig wonen we in een huis met genoeg kamers om elkaar te ontlopen als de spanning te veel stijgt, had vader Maarten al gezegd. Want ga er maar aanstaan: in lockdown met een puber die plotseling zit opgehokt met haar ouders, die haar familie en vriendinnen mist. Het moet een hele opluchting voor ouders en pubers zijn dat kinderen boven de 12 van het kabinet weer met elkaar mogen sporten, zolang ze 1,5 meter afstand houden. Voor jongere kinderen geldt zelfs die restrictie niet meer.

Boers: ‘Ik heb al gedacht: wat zou de totale impact van dit alles zijn, op haar en op ons? Ik ben daar, geloof ik, nog niet helemaal achter.’

Het hangen op de bank, het eindeloze whatsappen, facetimen en fortniten, het smeren van een boterham om vijf uur ’s middags bij wijze van lunch, de groeiende puinhopen op de kamers, het nog altijd niet begrepen verschil tussen op en in de vaatwasser: kromme tenen, dat is wat veel puberkinderen hun ouders bezorgen in het bijna permanente samenzijn waartoe gezinnen door de coronamaatregelen zijn veroordeeld.

‘Pubers zijn normaal al emotionele wezens, gericht op het zichzelf losmaken van thuis’, zegt kinderpsycholoog en opvoedkundige Tischa Neve. ‘Voor hen is deze tijd helemaal ingewikkeld.’

Afspraken

Natuurlijk, zegt Neve, kunnen pubers ten minste hun brood smeren en zichzelf aankleden. En ze hebben genoeg te doen, zoals het huiswerk waarmee de school ze heeft volgestopt. Daar staat tegenover dat ze zich soms gedragen als onbegrepen, ongelijk behandelde en onuitstaanbare jongvolwassenen om wie de hele wereld zou moeten draaien.

Om het gezellig en overzichtelijk in huis te houden, luidt Neves eerste stelregel: maak duidelijke afspraken met je kinderen. En, zeker als het pubers zijn, betrek ze daar ook bij. ‘Plan een keer per week een gezinsoverleg, waarin je afspreekt: hoe maken we het leefbaar en oké voor elkaar? Hoe kan ik mijn werk doen, hoe kunnen de kinderen hun huiswerk doen, hoe krijgen we rust en ruimte en hoe houden we het ook nog eens gezellig? Neem ze mee in dat verhaal, als jij dat eigenhandig gaat bepalen werkt het niet. En bespreek vooral ook: waar zijn we vorige week tegenaan gelopen?’

Sophie Boers had volgens haar vader genoeg aan drie ingrediënten om de eerste dagen na de schoolsluiting door te komen: een pyjama, Netflix en Tiktok. Inmiddels is er meer structuur in huis, met dank aan een recente ouderlijke preek. Boers: ‘We hebben gezegd: je staat om half 9 op, je gaat ontbijten en werken aan school. Er moet structuur komen, je moet de dagen van elkaar kunnen onderscheiden. Sinds kort gaat ook de telefoon beneden in de oplader voor ze naar bed gaat.’

Bij Frank Aarts, vader van Jasmijn (16), Thomas (14) en Sara (12), hebben ze een tijd gedaan alsof de drie pubers nog gewoon naar school moeten.Beeld Sabine van Wechem

Pubers kunnen zichzelf toch al lastig uitschakelen, weten ouders uit ervaring. Frank Aarts, vader van twee puberdochters en een -zoon: ‘Nu speelt het onderwijs zich ook alleen online en op de computer af. De afleiding is veel dichterbij.’ Boers: ‘Ik verwijt Sophie zeker niet dat ze niks doet. Sterker nog, ik denk dat de docenten die kinderen volstoppen met huiswerk om de tijd door te komen.’

Online lessen volgen, huiswerk maken en contact houden met vriendinnen zijn samengesmolten tot een organisch digitaal geheel, vertelt ­Sophie Boers. ‘Tijdens het huiswerk zitten mijn vriendin en ik de hele tijd te facetimen met elkaar. Dan helpen we elkaar ook een beetje met opdrachten.’

Wat niet helpt als je geconcentreerd met je huiswerk bezig bent: broers die steeds de kamer binnenstormen. Zo gaat het bij Sterre Hofstra (15) uit Alkmaar, waar ze woont met haar moeder en broers van 17 en 11. ‘De jongens zijn echt heel erg druk. Ze gamen de hele dag. En als ze niet mogen gamen, doen ze irritant. Dan schoppen ze de deur open als ik op mijn kamer ben.’

Strenger of niet

De vraag waarmee veel ouders worstelen: moet ik nu juist strenger zijn voor mijn kind, omdat het zo veel thuis is? Of kan ik beter de teugels laten vieren om het gezellig te houden? Voor sommigen voelt het alsof je je kind dubbel ‘straft’ door het extra regels op te leggen, naast alles wat er vanwege de coronabeperkingen toch al niet mag.

‘Ik word er geen leuke moeder van als ik ineens heel streng zou moeten zijn’, zegt Dami Jung uit Wassenaar, moeder van Lina (13), Nara (12) en nog twee jongens van 4 en 2. ‘Die meiden zijn gelukkig zelfstandig, ze kunnen goed met vrijheid omgaan. En op het schoolsysteem Magister kan ik zien of ze hun opdrachten op tijd inleveren. Zolang dat gebeurt, vind ik het prima.’

Wat minder streng zijn kan best, vindt Neve. ‘Er zijn nu al pubers klaar met hun examen. Die kun je niet vragen of ze de hele tijd boeken willen lezen.’

Het coronatijdperk voegt een nieuw lemma toe aan het opvoedkundig handboek voor ouders. Mogen kinderen nog afspreken met vrienden of vriendinnen? Veel pubers trekken zich de coronacrisis lang niet zo aan als hun ouders, benadrukt Neve. ‘Een puber is sowieso lekker egocentrisch, die wil niet steeds met alle leed en ellende worden geconfronteerd. Ze maken zich best zorgen over wat er gebeurt, maar ze denken ook: als ik het bij mezelf wegduw, hoef ik er niks mee.’

De dochters van Jung zien hun vriendinnen bewust even niet meer. ‘Die meiden wonen in Den Haag, dus er is sowieso wel wat afstand vanaf Wassenaar. En de opa van een vriendin heeft corona. Ze snappen dus heel goed wat er aan de hand is.’

‘Mijn ouders vinden het niet goed als ik bij een vriendin ga logeren’, zegt Sophie Boers. ‘En ik moet erop letten dat ik afstand houd. Als ik een film kijk met een vriendin, zit er geen anderhalve meter tussen ons. Dat lukt niet echt, het zit gewoon niet in mijn systeem. Maar als we gaan hardlopen en ik zie een oud vrouwtje, ga ik er wel met een bocht omheen.’

Voor jongeren wordt het met de dag moeilijker om zich aan de coronaregels te houden, zei voorzitter Hubert Bruls van het Veiligheids­beraad en burgemeester van Nijmegen afgelopen weekeinde in WNL Op Zaterdag. ‘Het is gewoon niet reëel om na 28 april te verwachten dat ze nog weken of maanden niet naar school gaan én niet naar de sportclub én niet naar concerten.’ De door Bruls bepleite verruiming van de bewegingsvrijheid voor jongeren, die ook de werklast van de handhavers moet verlichten, komt er dus. Al kunnen zij, anders dan de basisschoolleerlingen, tot zeker 1 juni nog niet naar school.

Naar buiten

Het puberbrein leeft van de kortetermijnwinst en van het hier en nu, legt Neve uit. ‘Dus als je het gezellig hebt met je vrienden, betekent dat: kortetermijnwinst. Afstand houden past daar niet bij. Daarom moet je daar als ouders over met ze blijven praten. Sommige ouders zeggen tegen mij: ik hou mijn zoon niet binnen. Ja, dat doe je dus wel als ouder.’

Kathlien Hoft uit Diemen, moeder van drie zoons van 17, 12 en 3 en een dochter van 9, heeft een duidelijke lijn getrokken. Haar kinderen komen de deur niet uit, zolang de coronabeperkingen gelden.

Rukiye Acar uit Enschede neemt haar 12-jarige zoon en dochter van 8 een keer per dag mee het huis uit om te voetballen of te wandelen. Alleen naar buiten mogen ze niet. ‘Dan gaan ze onbewust toch dicht bij mensen staan. Ouderen schrikken daarvan. En het zijn maar kinderen hè, die komen de tijd wel door. Laat die ouderen lekker naar buiten als ze dat willen.’

Voor pubers is het essentieel dat je als ouder knopen doorhakt en duidelijk bent, zegt Neve. ‘Als je als puber uit jezelf met je vrienden moet bespreken dat je nu niet met ze wil afspreken, moet je heel sterk in je schoenen staan. Een puber ervaart zoiets als gezichtsverlies. Dan is het makkelijker om te zeggen: ik mag van mijn rotouders even niet meer met jullie afspreken.’

Daarbij maakt het volgens Neve zeker uit of je voor de coronacrisis al goed ‘in verbinding’ stond met je kind. ‘Als je kind altijd op straat hing en je geen greep op hem had, lukt het waarschijnlijk nu ook moeilijk om hem binnen te houden. Soms is het dan nodig dat iemand meedenkt, bijvoorbeeld het Centrum voor Jeugd en Gezin.’

Begrip tonen kan zeker helpen bij de puber, zegt Neve, bijvoorbeeld via Whatsapp. ‘Dan krijg je meer te horen, want het is toch minder direct dan een gesprek aan de keukentafel. Wat helpt is bijvoorbeeld zeggen: ik snap echt dat het moeilijk is en we zijn ook stomme ouders soms, maar het moet nu even.’

Sophie Boers is met haar ouders overeengekomen dat ze haar kamer gaat verven. Twee muurtjes, in mooi ‘bruin naturel’, zo is de bedoeling. Resultaat van een potje onderhandelen met haar ouders, zegt ze trots. ‘Ik ga schilderen. En zij betalen de verf.’

Met medewerking van Kaya Bouma

Kathlien Hoft, moeder van Gilliano (17), Deritio (12), Denisia (9) en Kyvano (3).Beeld Sabine van Wechem

Kathlien Hoft, moeder van Gilliano (17), Deritio (12), Denisia (9) en Kyvano (3)

Binnen blijven, maar ‘het is hier een feestje in huis’

Streng? ‘Dat ben ik wel, ja’, zegt Kathlien Hoft uit Diemen. ‘We hebben in het begin gepraat over waarom ze niet naar buiten kunnen. Natuurlijk missen ze hun school, mist Gilliano zijn kickboksen. Deritio is met zijn klas voor de zekerheid de musical uit zijn hoofd aan het leren. Maar ik heb nog geen discussie over het naar buiten gaan met ze hoeven voeren.’

Hoft houdt met alle coronabeperkingen bewust aan haar eigen regels vast. ‘Als ik nu de regels loslaat, moet ik straks weer switchen als deze maatregelen voorbij zijn. Dat is moeilijk met twee pubers in huis. Al zie ik het soms door de vingers als ze te lang op de PlayStation zijn geweest.’

Verder ‘is het hier een feestje in huis’. Draait Gilliano muziek, dan danst het hele gezin mee. Het gezin is hecht, er zijn weinig geheimen voor elkaar.’ Laatst hadden Gilliano en zijn vrienden via de laptop het in geuren en kleuren over de meisjes. ‘Toen heb ik hem maar even naar zijn kamer gestuurd, want de jongens werden wat luid.’

Frank Aarts, vader van Jasmijn (16), Thomas (14) en Sara (12).Beeld Sabine van Wechem

Frank Aarts, vader van Jasmijn (16), Thomas (14) en Sara (12)

‘Het is hier geen hotel’, dat klinkt nog steeds 

Bij Frank Aarts thuis hebben ze een tijd gedaan alsof de drie pubers nog gewoon naar school moeten. Dus: opstaan, half 8 ontbijten en dan om half 9 klaar zitten voor de les – precies zoals het voor corona ging. Na een paar dagen verklaarden de ouders het experiment moegestreden voor mislukt.

Structuur geven, het levert een vreemde paradox op, merkte Aarts. Aan de ene kant is structuur waar kinderen ‘bewust en onbewust’ om vragen. ‘Maar het is ook iets waar ze totaal niet op zitten te wachten.’

Na weken met het hele gezin thuis in Amsterdam, stelt Aarts nog iets vast. ‘Misschien zijn pubers wel flexibeler dan de gemiddelde volwassene’, zegt hij. ‘Het veranderen van structuur, het omgooien van contacten, alles digitaal doen: ik vind het behoorlijk lastig allemaal.’

Dat ‘het hier geen hotel is’, roepen Aarts en zijn vriendin nog steeds af en toe. ‘Maar de laatste tijd wordt daar ook echt wat mee gedaan. Zo kwamen ze alle drie op een andere dag met het idee om te koken: pokébowl, vegetarische spaghetti bolognese en twee soorten quiche. En het was ­allemaal eetbaar.’

Sarah Francisco Gregorio mag roken en blowen aan de keukentafel. Beeld Sabine van Wechem

Sarah Francisco Gregorio (18)

Tijdelijk terug bij moeder: ‘Ze wil toch alles zelf doen’

Zo vrij als de moeder van Sarah Francisco Gregorio (18) zullen weinig ouders hun kinderen laten. Ze rookt en blowt thuis aan de keukentafel – al moeten dan wel de schuifdeuren naar de woonkamer dicht. ‘Niet dat mijn moeder het heel leuk vindt. Maar bij de coffeeshops kan ik niet roken, daar kun je alleen maar afhalen.’ En met naar buiten gaan is ze extra voorzichtig – haar zusje heeft al een boete gehad voor samenscholen.

Francisco Gregorio woont normaal gesproken zelfstandig onder begeleiding, ‘maar dan komt iemand de hele tijd controleren hoeveel mensen er binnen bij me zitten’. Daarom is ze weer in Haarlem bij haar moeder en 15-jarige zusje ingetrokken. Het gaat ‘best goed’, ieder heeft een plek om zich even terug te trekken. ‘En ik bied vaak aan of ik wat kan doen, ik ben toch een extra persoon in huis. Maar mijn moeder wil toch alles zelf doen.’

Andere pubers zou ze willen aanraden: doe vooral iets nuttigs met je tijd. Sinds ze klaar is met het mbo, werkt Francisco Gregorio bij Subway en leert ze Portugees. ‘En sporten kan natuurlijk ook.’

Lees ook

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt. Wat te doen met nachtbrakende pubers?

Comedian Roué Verveer is er duidelijk over: kinderen moeten zich aan jou aanpassen als ouder, niet andersom. ‘Je hoeft niet te kijken wat er in het kind leeft. Een kind komt met nul op aarde en jij kunt het programmeren.’

Veel ouders worstelen met de vraag: hoe krijgen we onze kinderen losgeweekt van dat scherm? Het definitieve antwoord zult u hier niet vinden, maar wel wat suggesties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden