Met deze verbinding door Pakistan hoopt China zijn 'islamitische Wilde Westen' te stabiliseren

China's Nieuwe Zijderoute door Pakistan lijkt op een nieuw soort kolonisatie

De corridor door Pakistan die West-China met de Indische Oceaan moet verbinden is het vlaggeschip van China's Nieuwe Zijderoute. Het megaproject biedt Peking zo veel voordelen dat Pakistan al een Chinese vazalstaat wordt genoemd. Wat speelt hier?

Chinese arbeiders werken in Noord-Pakistan aan de Karakoram Highway. De snelweg moet tot meer handel en stabiliteit leiden in China's 'Wilde Westen'. Beeld AFP/Getty Images

Lee Zing Yang (24) en Meng Li Si (26) wilden in het Pakistaanse Quetta na hun les Urdu net in de auto stappen toen ze door gewapende mannen verkleed als politieagenten werden opgepakt. Twee weken waren de Chinese leraren spoorloos. Toen dook een filmpje op van Islamitische Staat (IS) waaruit bleek dat ze waren vermoord, wat de autoriteiten pas later schoorvoetend bevestigden.

Verdwijningen zijn in Pakistan aan de orde van de dag, maar Chinese staatsburgers zijn daar zelden bij betrokken. Hoewel de officiële Chinese reactie terughoudend was, zat Pakistan met de zaak in de maag. De regering maakte eind mei bekend dat de twee geen leraren waren geweest, maar christelijke zendelingen. Ze zouden hun zakenvisum hebben misbruikt door te verblijven in een 'restricted area', reden om de visumprocedures voor Chinese staatsburgers zwaar aan te scherpen.

Het incident laat zien dat de intensieve Chinese bemoeienis met Pakistan niet zonder risico is. China bouwt aan de China-Pakistan Economic Corridor (CPEC), het vlaggeschip van zijn Nieuwe Zijderoute-initiatief (One Belt One Road), dat in mei in Peking groots werd afgetrapt: 57 miljard dollar aan investeringen in nieuwe wegen, spoorlijnen, energiecentrales en een diepzeehaven in Gwadar. De strategische verbinding tussen West-China en de Indische Oceaan moet in 2018 operationeel zijn.

Volgens regio-analist Michael Kovrig van International Crisis Group in Peking is de Corridor een uitbreiding van China's ontwikkelingsstrategie voor de onrustige westelijke provincie Xinjiang. Verlenging van de bestaande Karakoram Highway naar de Indische Oceaan moet leiden tot meer handel, meer groei en meer stabiliteit en veiligheid in China's islamitische Wilde Westen. China hoopt in Pakistan bovendien nieuwe markten en grondstoffen aan te boren.

Probleem is dat de CPEC door een geopolitiek mijnenveld loopt. Niet alleen door het Pakistaanse deel van het door Pakistan en India betwiste Kashmir (de door sjiitische minderheden bewoonde regio Gilgit-Baltistan), maar ook de even onrustige provincie Baluchistan. Baluchistan wordt verscheurd door een langlopende opstand van Baluch-separatisten, sektarisch en terroristisch geweld van zowel Taliban als IS en keiharde repressie door het Pakistaanse leger en paramilitaire milities.

Lees verder onder de kaart.

Beeld de Volkskrant

Aanslagen

Geweld is in Baluchistan dan ook aan de orde van de dag. Separatisten van de Baluch Liberation Army voeren geregeld aanslagen uit op militaire doelen en steeds vaker ook op Corridor-projecten, uit woede over de landonteigeningen waarmee deze gepaard gaan en de roof van de natuurlijke rijkdommen van het straatarme Baluchistan (de provincie is rijk aan steenkool, koper en goud). Zo werden afgelopen weken bij diverse incidenten zeker dertien Pakistaanse arbeiders, twee marineofficieren en een regionaal oppositiepoliticus vermoord.

De Chinese regering is steeds meer verontrust over al dat geweld, vanwege de veiligheid van de Corridor zelf, maar ook vanwege de uitstraling ervan op Oeigoerse moslimextremisten in Xinjiang. Veel staatsbedrijven zijn bang voor de politieke risico's die hun investeringen in de Nieuwe Zijderoute lopen. Tussen 2005 en 2015 is volgens China Global Investment Tracker voor 250 miljard dollar aan buitenlandse projecten mislukt, een kwart door politieke problemen.

De veiligheidsproblemen hebben zeker een rol gespeeld bij het besluit de belangrijkste weg- en spoorlijnverbindingen van de CPEC te verleggen naar een oostelijker tracé. Die route is weliswaar langer, maar mijdt de onveiligste gebieden langs de grens met Afghanistan.

Pakistan heeft de laatste weken op verzoek van Peking de militaire bescherming van Chinese arbeiders bij de aanleg van de CPEC opgeschroefd. In navolging van de provincie Punjab, die al een Special Protection Unit had voor Chinese zakenreizigers en andere buitenlanders, zetten nu ook de provincies Sindh, Khyber Pakhtunkhwa en Baluchistan samen een legerdivisie van 15 duizend man in. China zelf onthoudt zich vanouds liever van directe militaire betrokkenheid.

Chinese investeerders maken zich overigens niet alleen grote zorgen over de veiligheidssituatie in Pakistan. Ook de slechte stroomvoorziening, de laag opgeleide, deels analfabete arbeidskrachten en de chronische watertekorten vormen een probleem. Chinese banken wijzen verder op de financiële risico's van het land, zoals de hoge inflatie en de slechte kredietwaardigheid.

De aanleg van de Corridor gaat intussen gewoon door. Het loopt 'ondanks enkele uitdagingen' zelfs gesmeerd, verklaarde verantwoordelijk minister Ahsan Iqbal eind juni op een zakenbeurs in het Chinese Dalian. Eind vorig jaar reed het eerste vrachtwagenkonvooi van Kashgar naar Gwadar. Van de 51 projecten zijn er al 19 klaar. En dan zijn er nog 200 andere projecten, zoals energiecentrales, cruciaal om de groeiende economie van genoeg stroom te voorzien.

Lees verder onder de foto.

Een Pakistaanse soldaat houdt de wacht in de haven van Gwadar, die een hub moet worden voor de invoer van olie en gas, en de uitvoer van industriële producten. Beeld AFP/Getty Images

De enorme omvang van de CPEC werd onlangs duidelijk toen de Pakistaanse krant Dawn een Chinees 'masterplan' publiceerde dat liet zien dat de Corridor weinig minder is dan een soort Chinese overname. Het recentelijk ondertekende plan, opgesteld door de China Development Bank en de National Development Reform Commission, beschrijft tot in detail hoe alle sectoren van de Pakistaanse economie en maatschappij voor Chinese bedrijven worden opengelegd.

Landbouw speelt daarbij een hoofdrol. Duizenden hectares van de beste landbouwgrond zullen worden verhuurd aan Chinese agro-bedrijven voor 'demonstratieprojecten' voor nieuwe zaden of irrigatietechnieken. Daarnaast komen er 'speciale economische zones' waar Chinese bedrijven cement, textiel, staal en auto's kunnen produceren. De haven van Gwadar wordt de hub voor de invoer van olie en gas, de uitvoer van industriële producten en de aanlanding van nieuwe onderzeese datakabels.

Het plan voorziet verder in een nationaal glasvezelnet voor tv en internet dat door het verspreiden van Chinese cultuur 'wederzijdse respect en vriendschap' zal vergroten, een hightech-grensbewakingssysteem in het Karakoram-gebergte en 'safe cities'-antiterrorismeprojecten met 24/7-camerabewaking in steden als Peshawar, Karachi, Islamabad en Lahore. Ook zal er kusttoerisme worden ontwikkeld, met jachthavens, golfbanen en luxueuze resorts.

Je kunt moeilijk anders concluderen dan dat het plan neerkomt op een nieuw soort kolonisatie, de transformatie van Pakistan in een Chinese vazalstaat. Minister Iqbal haastte zich na publicatie echter te zeggen dat het niet meer is dan een werkdocument waarin ambities van beide kanten doorklinken. Maar dat gelooft niemand, zegt Kovrig van International Crisis Group. 'De status van dit plan is moeilijk te verifiëren, ik denk dat we het vooral moeten zien als een soort wensenlijstje. Maar duidelijk is wel dat de CPEC alles zal veranderen.'

Kritiek

De kritiek op de Corridor neemt ook in Pakistan toe. De kosten en baten van het project voor Pakistan zijn onduidelijk. Ook is er zorg of het land de Chinese leningen (nu al 28 miljard dollar) ooit kan terugbetalen. Volgens Dawn is de begroting al een bijlage bij het project geworden, een poging van premier Nawaz Sharif er voor de verkiezingen van 2018 nog wat goed ogende infrastructuurprojecten doorheen te jassen. 'De Chinese greep op de Pakistaanse economie groeit naarmate de CPEC zijn voltooiing nadert', zegt een analist tegen Dawn.

Het zet in Pakistan en elders ook kwaad bloed dat Chinese bedrijven dankzij de zachte leningen die ze meenemen bij het uitvoeren van Zijderoute-projecten vaak aan het langste eind trekken. Zo troefde het Chinese State Grid de westerse concurrentie af met zijn bod voor de eerste hoogspanningslijn, en mochten Chinese aannemers in recordtijd een kolencentrale neerzetten.

Lees verder onder de kaart.

Beeld de Volkskrant

De Verenigde Staten zijn vooral bezorgd over de militaire implicaties van de Corridor. Volgens een recent rapport van het Pentagon is China bezig met een ongekende militaire expansie, met een defensiebegroting in 2016 van naar schatting 180 miljard dollar en nieuwe militaire bases in Djibouti en mogelijk Pakistan, dat tevens een groot afnemer van Chinese wapens is. China doet de hardnekkige geruchten dat het een grote marinebasis in Gwadar wil vestigen echter af als 'pure speculatie'.

De Chinese overheid telt intussen haar knopen. Staatsmedium Global Times liet na de moord op de leraren Lee en Meng weten dat China nimmer zal buigen voor terreur en geweld, maar Chinese zakenreizigers niettemin zeer voorzichtig moeten zijn in Pakistan - vooral in afgelegen gebieden. Ook adviseert China haar burgers zichzelf beter te beschermen. Wat dit betekent voor de haalbaarheid van de China-Pakistan Economic Corridor blijft in het midden.


Argwaan in India

Buurland India (die andere opkomende wereldmacht) bekijkt de vriendschap tussen zijn rivalen China en Pakistan met argusogen. De China-Pakistan Economic Corridor (CPEC) is niet alleen een opsteker voor aartsvijand Pakistan, maar loopt ook dwars door Kashmir, het oude prinsdom dat India en Pakistan allebei gedeeltelijk bezetten maar elk in zijn geheel opeisen. Delhi vreest dat de regio Gilgit-Baltistan via de Corridor definitief aan Pakistan wordt vastgeklonken, ook door de vijf stuwdammen die China en Pakistan in de Indus willen bouwen.

India is daarnaast bang voor een geopolitieke omsingeling door China, dat om toegang tot de Indische Oceaan te krijgen ook in Sri Lanka, de Maldiven, Bangladesh en Myanmar in maritieme en infrastructuurprojecten investeert, de 'parelkettingstrategie'. Woensdag voeren de eerste Chinese marineschepen uit naar het Afrikaanse Djibouti, de eerste buitenlandse marinebasis van China.

Vanuit die argwaan boycotte India in mei als enige land in de regio de 'One Belt One Road'-conferentie in Peking. Ook stond het de Dalai Lama, de Tibetaanse leider, toe een bezoek te brengen aan Tawang, in de door China geclaimde deelstaat Arunachal Pradesh. China op zijn beurt verdenkt India ervan de CPEC te saboteren, door het steunen van de rebellen in Baluchistan en het aanhaken bij een concurrerend Iraans havenproject, Chabahar.

China heeft geprobeerd India bij de Nieuwe Zijderoute te betrekken, onder meer met het voorstel de CPEC om te dopen tot China-Pakistan-India Economic Corridor. China wil de CPEC bovendien verbinden met de China-Myanmar-Bangladesh-India Corridor, die van Kunming naar Kolkata moet gaan lopen.

Onlangs leek er een kleine doorbraak te zijn. De Indiase premier Narendra Modi en de Chinese president Xi Jinping spraken op een regionale veiligheidstop in Almaty, Kazachstan, af meer te gaan samenwerken. Al kwam daar meteen weer een ouderwets grensconflict op een bergpas in de Himalaya overheen.

Lees meer over de Nieuwe Zijderoute

Van lege perrons tot ladyboys: De China-Laos treinlijn
Met blinde toewijding aan de lange termijn bouwen ze in China aan een handelsnetwerk. Hogesnelheidslijnen, zoals die naar buurland Laos, worden gepresenteerd als een godsgeschenk aan de wereld. En voor die vooruitgang moet veel, zo niet alles, wijken.

China's nieuwe Zijderoute wekt argwaan en ontzag
Met een netwerk van land- en zeeroutes door zeker 60 landen wil China de wereldhandel in zijn greep krijgen. Verontrustend? Niet volgens de 28 staatshoofden die 14 mei in China een speciale top bijwonen. (+)

Commentaar: Nieuwe Zijderoute biedt kansen voor West-Europa
De economische ambities van China kennen geen grens. Het project 'Een Gordel, Een Weg' (OBOR) gaat Azië, Afrika en Europa met elkaar verbinden via een wijdvertakt netwerk van spoorwegen en zeewegen. Europa kan beter zijn scepsis laten varen en op die rijdende trein uit China springen.

Er moet Europees antwoord op Chinese Zijderoute komen
Achter de Chinese boodschap van verbondenheid schuilt een zeer competitieve strategie. Wat telt is niet alleen de samenwerking, maar wie bij die samenwerking het meeste wint.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.