Nieuws

Met de regels voor lobbyisten raakt Nederland ver achterop

Nederland bevindt zich ver in de internationale achterhoede met regels en afspraken over lobbyen. Dat blijkt uit een donderdag verschenen onderzoek waarin de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) de wet- en regelgeving rond het lobbyen in 41 landen vergelijkt.

Angel Gurria, secretaris-generaal van de Oeso: ‘De invloed van lobbyen wordt nog steeds onderschat.’ Beeld Belga
Angel Gurria, secretaris-generaal van de Oeso: ‘De invloed van lobbyen wordt nog steeds onderschat.’Beeld Belga

Landen als Chili, Slovenië, Litouwen, Peru en Estland lopen in veel opzichten met hun regelgeving over het lobbyen voor op Nederland. Tsjechië, Costa Rica, Slowakije en Letland behoren tot de landen waar gewerkt wordt aan wetgeving om het lobbyen te reguleren. Ook de ons omringende West-Europese landen hebben zorgvuldiger vastgelegd waaraan lobbyisten, politici en ambtenaren zich in hun onderlinge contacten moeten houden. Betere regelgeving kan ertoe bijdragen dat de toegang van lobbyisten tot de beslissers meer in evenwicht komt.

Lobbying in the 21st century is een vervolg op een reeks aanbevelingen voor meer transparantie en integriteit rond het lobbyen, die de Oeso in 2010 uitbracht. Voor het onderzoek is de wet- en regelgeving in 41 landen vergeleken. Het bewustzijn van de noodzaak van meer regels voor het lobbyen is gegroeid, constateert de Oeso. Maar dat bewustzijn is nogal ongelijk over de wereld verdeeld. ‘De invloed van lobbyen wordt nog steeds onderschat’, zei Angel Gurria, secretaris-generaal van de Oeso, bij de presentatie.

Zo moeten lobbyisten in het Verenigd Koninkrijk vier keer per jaar melden wie hun klanten zijn en moeten ze ook uitgebreid financieel rekenschap afleggen. In de Verenigde Staten moeten alle lobbycontacten verantwoord worden. De Europese Unie kent vergelijkbare regelgeving, net als Chili. In Litouwen, Australië, Hongarije en IJsland geldt een gedragscode die de omgang met lobbyisten reguleert. Nederland kent dergelijke afspraken noch voor bewindspersonen, noch voor parlementariërs of (top)ambtenaren.

Afkoelingsperiode

Ook voor de zogeheten ‘draaideur’, het verwisselen van functie binnen het overheidscircuit, zijn in Nederland amper voorschriften. In veel landen is een afkoelingsperiode geregeld, die het parlementariërs en hoge ambtenaren verbiedt na hun vertrek contacten te onderhouden met de sector waarin ze werkten. Nederland houdt alleen een periode van twee jaar aan waarin het bewindspersonen verboden is bij hun voormalige ministerie te lobbyen. Veel Kamerleden gaan na hun vertrek aan belangenbehartiging doen.

Nederland is ook het enige West-Europese land dat geen officiële toezichthouder op lobbyactiviteiten kent. De Franse toezichthouder gebruikt kunstmatige intelligentie om met algoritmen te achterhalen of de jaarlijks door lobbyisten verstrekte informatie betrouwbaar is.

Naast het bedrijfsleven zijn ook denktanks, ngo’s en lagere overheden als lobbyende organisaties bij het onderzoek betrokken. Een handicap is wel dat het begrip ‘lobbyist’ in verschillende landen op een verschillende manier wordt gehanteerd. Voor Nederland wordt een aantal malen het lobbyregister van de Tweede Kamer aangehaald. Daarin staan volgens de laatste opgave 110 lobbyisten vermeld, een fractie van de belangenbehartigers die in Den Haag actief zijn. Andere landen kennen wel een verplichte inschrijving in een lobbyregister. Daar hoort dan doorgaans de verplichting bij dat contacten met die lobbyisten openbaar worden gemaakt.

Waarschuwingen

Het onderzoek spreekt geen oordeel uit over afzonderlijke landen. Al zijn er landen die meermaals als voorbeeld worden genomen van effectieve regelgeving op het gebied van lobbyen. Nederland overkomt dat één keer, met de uit 2019 daterende Gedragscode Integriteit Rijk. Daarin worden gedragsregels gegeven voor omgang met lobbyisten, geschenken of uitnodigingen en het overstappen naar een andere werkgever. Die code is een reeks adviezen, waarschuwingen en aansporingen, zonder strikte ge- en verboden. Zo kan het gebeuren dat ook in het overzicht van eisen die aan ambtenaren worden gesteld bij hun omgang met lobbyisten achter Nederland staat: ‘geen specifieke voorwaarden.’

Enigszins ontluisterend zijn de antwoorden op de vraag of een aanscherping van de regelgeving aangaande lobby invloed heeft op de integriteit en transparantie van het bestuur. Een ruime meerderheid van de lobbyisten ziet wel degelijk een verbetering bij strengere regels. Volgens de helft van de ondervraagde parlementariërs is van verbetering geen sprake.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden