Met de praatpaal verliezen snelwegen hun nooduitgang

 

Binnenkort verdwenen.

Omdat de praatpaal vanaf juli helemaal verdwijnt van de Nederlandse snelwegen, wilde ik hem uitwuiven met zijn ontwerper Chrétien Gerrits, tevens mijn voormalige benedenbuurman.

We woonden op oude etages in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt. Terwijl ik me als beginnend verslaggever vastklampte aan het nu, dacht hij als beginnend ingenieur na over de toekomst. Soms vertelde hij daarover. Dat de oude binnensteden later ontoegankelijk voor auto's zouden worden bijvoorbeeld - dit leek mij schromelijk overdreven, maar hij ontwierp alvast een openbaarvervoerplanner, die nog steeds in sommige steden wordt gebruikt. Of dat er hogere trekkerstentjes moesten komen, omdat de babyboomers binnenkort niet meer konden bukken. Ik: Haha! Verkocht hij met collega's van zijn bureau Material het ontwerp aan tentfabrikant Nomad.

Drieëntwintig jaar geleden. Zijn nieuwe praatpaal verscheen in die tijd net langs alle wegen: zijn afstudeerproject nota bene, aan de TU Delft, richting Industrieel Ontwerpen. Via Rijkswaterstaat was hij voor een stage beland bij KPN's voorloper PTT Telecom, nog met een eigen ontwerpafdeling vol aardige vakmensen, die je op weg hielpen. Op de afdeling Telematica vroegen ze of hij niet eens naar de oude praatpaal wilde kijken, want die ging steeds stuk. Chrétien was ondersteboven van de opdracht. 'Er zitten zoveel kanten aan dat ding, weet je. Hij staat daar gewoon, om de twee kilometer, te wachten. Dag en nacht.'

Het afstudeerrapport bij de nieuwe praatpaal van Chrétien Gerrits besloeg 74 pagina's over alle details, zoals een ontroerende schets waar de toen 23-jarige ontwerper aan de orde stelde dat de oude praatpaal te hoog was voor een kind of 'een kleine bejaarde'.

Je moest hem nooit 'designer' noemen. 'Design' is voor mensen met een grotere behoefte om hun stempel te drukken op dingen die 'al prima functioneren' (de lamp, de stoel). Hij werd als industrieel ontwerper opgeleid in 'vinding', zoals dat toen heette. Vinding is 'zien wat nog niet is gezien'. Vinding onthult blinde vlekken, 'een soort essentie van dingen die nog verborgen is', waarna een nieuw ontwerp de bestaande gang van zaken voor iedereen kan verbeteren. Vinding overbrugt op zijn best iedere kloof.

Afstudeerschets van oude paal, te hoog voor een 'kleine bejaarde'.

De oude praatpaal van Philips was 'prachtig', maar de blinde vlek was dat het geluid niet harder kon, terwijl er meer verkeer zou komen. Zijn definitieve ontwerp van de praatpaal met de akoestische lange oren, zodat de hulpdienst voor groot en klein was te horen, bespaarde 60 procent op de productiekosten van de oude paal, 70 procent op de onderhoudskosten en was hoogwaardig recyclebaar voordat 'duurzaam' gangbaar werd. Het ding was ook nog eens zo mooi, dat kranten er destijds hele kunstpagina's aan besteedden.

Vraag Chrétien Gerrits of het een goed idee is de praatpalen nu op te heffen omdat iedereen mobiele telefoons gebruikt en er nog 'maar' 30.000 keer per jaar een noodoproep wordt gedaan, en hij begint over de roman Concrete Island van de Engelse schrijver J.G. Ballard, over een man die tussen twee snelwegen strandt en niet meer weg komt. De snelweg is een fantastisch totaalontwerp, zegt hij, 'maar bijna niemand realiseert zich dat het ook een gesloten systeem is, waar je alleen bij de op- en afritten uit kan.' Ik kan toch gewoon over de vangrails stappen, protesteer ik. Chrétien: 'Dan zul je op een hek of een sloot stuiten, om te voorkomen dat mensen de snelweg oplopen.'

Ontwerper Chrétien Gerrits.

We kunnen er dus niet zomaar af, we zitten grotendeels opgesloten. 'De praatpaal, dat was altijd de nooduitgang in het totaalontwerp', zegt Chrétien. En de nooduitgang verwijderen noemt hij 'potentieel ontwrichtend'. Hoofdschuddend: 'Beslissers hebben meestal geen idee van de essentie.'

Maar volgens Rijkswaterstaat en de ANWB maken mobiele telefoons en de verplicht in auto's ingebouwde noodoproepsystemen ('E-call' en 'B-call') de praatpaal binnenkort gewoon overbodig. Praatpalen afschaffen bespaart een miljoen per jaar, niet veel overigens op de miljardenbegroting van Rijkswaterstaat.

Die noodoproepsystemen in de EU zijn alleen pas vanaf midden 2018 verplicht, en dan nog uitsluitend in nieuw verkochte auto's. Wat gaan gestrande reizigers zonder mobiele telefoon of met een lege batterij de komende jaren doen? Chrétien heeft dat gedrag onderzocht. Mensen zullen om hulp zwaaien naar het verkeer en zo andere automobilisten gevaarlijk afleiden. Of ze gaan oversteken naar een lichtje in de verte, in de illusie dat ze van de snelweg af kunnen.

En jouw baby, zeg ik: maakt het je niet kwaad? Nee, zegt hij, 'waar mensen de pijn van verkeerde beslissingen voelen, ontstaan altijd nieuwe ontwikkelingen': zijn ding.

m.oostveen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden