Weblog

'Met de jaren werden The Smiths steeds legendarischer'

Er is een nieuwe uitgave van liedjes van de legendarische band The Smiths. Popjournalist Gijsbert Kamer gaat nog één keer terug naar de jaren tachtig, toen duidelijk werd hoe goed de band was.

Zanger Morrissey in 2008.

Eind 1986 begon het me steeds meer duidelijk te worden dat The Smiths toch wel een heel bijzonder fenomeen was. Hun derde album The Queen Is Dead was eigenlijk geen dag van de draaitafel geweest. Ouder werk ook weinig. Er was dat jaar veel meer moois: twee platen van de artiest die toen mijn held was: Elvis Costello. Ook Nick Cave bracht dat jaar twee albums uit. En R.E.M. en Sonic Youth deden me steeds meer naar de VS in plaats van de UK neigen als het om nieuwe belangwekkende popmuziek ging.

Het wachten was wel op een nieuwe plaat van The Pogues maar de opvolger van Rum, Sodomy & The Lash (1985) zou tot 1988 op zich laten wachten. Toen bestonden de Smiths al niet meer.

Want hoewel 1987 hoopvol begon met in februari al weer een nieuwe single Shoplifters Of The World Unite (wat een titel weer!) was het een half jaar later gedaan met de band. De nieuwe single werd verkocht in een mooie plastic zak waarop de prachtige kop van Elvis stond afgedrukt. Het mooist vond ik een nummer op de b-kant: Half A Person. 'And if you have five seconds to spare, I'll tell you the story of my life.....' een van de mooist gezongen liedjes van Morrissey.

Dezelfde maand kwam er ook een nieuw verzamelalbum van The Smiths, The World Won't Listen, met a- en b-kantjes van recente singles en helaas niks nieuws. Maar inmiddels was het cd-tijdperk aangebroken. Steeds meer platen, ook van wat we nu indie-bands noemen, kwamen gelijktijdig als cd uit. Ook The World Won't Listen. Het zou mijn eerste Smiths cd worden, en hij klonk dan ook echt beter dan de wat brakke Hollandse vinylpersingen waar Smiths-fans het hier nog altijd mee moesten doen.

Liefdevol detail
Muzikaal interessanter was de gelijktijdig voor de Amerikaanse markt uitgebrachte dubbel-lp Louder Than Bombs, een overlap tussen Hatful Of Hollow en The World Won't Listen met in You Just Haven't Earned It Yet Baby zelfs een liedje dat ik nog niet had. Die dubbel-lp verscheen niet op het Rough Trade label maar op het Amerikaanse Sire label, waarvoor de band door Seymour Stein was getekend. Het aardige van de cd-box The Smiths Complete is dat ze het oude Sire label ook op de cd hebben gezet. Het is een detail, maar het zijn dit soort details die het in elk geval tot een liefdevol gemaakte uitgave maken.

Heerlijk, die nieuwe releases zo vroeg in het jaar, en dan kwam er ook nog het nieuws dat The Smiths op Pinkpop zouden spelen. Voor het eerst zou ik naar het festival gaan. Kaartje gekocht dus en ook blij wordend van het idee dat Hüsker Dü zou spelen.

Helaas, The Smiths kwamen niet. Het verhaal was niet ongeestig dat de eis van Morrissey om alle hamburgers en ander vlees van het terrein te weren niet werd ingewilligd. Maar later bleek dat gitarist Johnny Marr zich al een tijdje van de band had afgezonderd om uit te rusten en zich te bezinnen.

Schok
In juli 1987 kwam de NME, dat inmiddels een lijfblad voor iedere Smiths fan was geworden, met het bericht dat Morrissey had verklaard dat The Smiths uit elkaar waren.

Dat was een schok, ook omdat hun vierde album Strangeways Here We Come nog moest uitkomen. De hoop op een weerzien met de Smiths op een Nederlands podium werd daarmee voorgoed de bodem ingeslagen.

Balen. Maar ik moet ook bekennen dat er dat jaar een nieuwe passie bijkwam: hiphop. LL Cool J, Eric B & Rakim en de Beastie Boys vond ik geweldig, en hoewel ik even moest wennen aan Public Enemy was het een b-kantje Rebel Without A Pause die me definitief voor hen innam.

En er waren rockplaten van R.E.M. (Document) Sonic Youth (Sister) en U2 (The Joshua Tree) die terecht de aandacht van The Smiths een beetje afleidden. Persoonlijke favorieten waren verder Los Lobos' By The Light Of The Moon (hun concert in Paradiso dat jaar beschouw ik nog altijd als een van de beste optredens die ik ooit zag) en Franks Wild Years die zijn trilogie na Swordfishtrombones (1983) en Rain Dogs (1985) voltooide met een derde meesterwerk.

Uitmelken
Er was kortom veel meer om enthousiast over te worden, maar toen postuum Strangeways Here We Come verscheen wisten The Smiths me toch weer te raken. Om te beginnen klonk hij fantastisch. Ik vind het van alle Smiths platen nog altijd de best geproduceerde. Kant 1 is nagenoeg perfect, het is kant 2 met dat veel te lange intro van Last Night I Dreamt That Somebody Loved Me ('no hope no harm, just another false alarm')waar de aandacht een beetje verslapt. Wel weer mooie titels (Girlfriend In A Coma, Stop Me If You Think You've Heard This One Before) en regels natuurlijk, zoals in Morrissey's aanklacht tegen de industrie: Paint A Vulgar Picture, waarin hij eigenlijk al een paar jaar vooruit loopt op het maar uitmelken van artiesten met platen waarop muziek staat die de fans al hebben:

'At the record company party/On their hands a dead star
The sycophantic slags all say:
'I knew him firs and I knew him well'
Re-issue! Re-package! Re-package!
Re-evaluate the songs
Double pack with a photograph
Extra track and a tacky badge'


Zo erg was het in 1987 eigenlijk nog niet maar de daaropvolgende jaren zou de industrie schatrijk worden aan vooral het heruitbrengen van oude platen op cd, voor eigenlijk veel te veel geld.

Strangeways Here We Come was het laatste studio-album van The Smiths. Het laatste liedje dat ze opnamen was I Keep Mine Hidden at in augustus '87 de b-kant van de 12' versie van Girlfriend In A Coma werd).

Maar er kwam in 1988 ook nog een live-plaat, 'Rank' waarop we hier in Nederland vooral konden horen hoe verschrikkelijk goed de band inmiddels geworden was. Dat allesverzengende gitaarwerk van Johnny Marr bijvoorbeeld in What She Said en de medley die ik tot de dag van vandaag tot een van hun hoogtepunten reken: His Latest Flame/Rusholme Ruffians.

Met die live-plaat waren we blij, maar misschien nog wel verheugender in 1988 was het begin van de solo-loopbaan van Morrissey. Twee ijzersterke singles, Suedehead en Everyday Is Like Sunday vonden we eigenlijk beter dan alles wat er op de laatste Smiths plaat stond. En hoewel wat onevenwichtig was het solodebuut Viva Hate in maart van dat jaar bij vlagen prachtig, en dat is de plaat wat mij betreft nog steeds.

Naarmate de jaren vorderde en Morrissey solo vaak moeite had het Smiths niveau te evenaren, werden The Smiths steeds legendarischer. Want wat ze in een paar jaar achterlieten aan nog altijd klassieke popliedjes is echt ongeëvenaard.

Dat ze er echter relatief eigenlijk weinig succes mee hadden verbaast me nog altijd. Zelfs in Engeland bereikten hun singles de top tien niet, en kwam alleen Meat Is Murder op de eerste plaats van de album charts. Ook daar is hun naam met de jaren steeds groter geworden, tijdens hun bestaan was het echt niet meer dan een 'indie bandje' dat voor de mainstream geen enkel gevaar was.

Totale overgave

Voor velen, ook voor mij, was het wel een belangrijke band. Zelfs als ik een nieuw nummer even wat minder vond, draaide ik het de hele dag, in de hoop iets te ontdekken wat me ontgaan was. Een nieuwe Smith release was echt een gebeurtenis om naar uit te kijken. En tussen 1984 en 1988 was er iedere paar maanden wel iets nieuws.

Na die tijd heb ik zo'n gevoel van totale overgave alleen bij Belle And Sebastian meegemaakt. Maar zelfs hun muziek heeft er nooit zo ingehakt als de platen van The Smiths destijds.

En moet u die nieuwe box kopen?

Niet wanneer u de platen al heeft. Goed, ze klinken iets beter, zeker vergeleken met de vroege cd-versies. Maar heeft het wat fletse geluid u er van weerhouden ze te draaien?

Wie echter niet alles of nog niks van ze in huis heeft raad ik aan het boxje te kopen. Acht mooigemaakte replica's van de elpees van destijds, voor 45 euro is echt een koopje.

Jammer alleen dat het boeltje dan nog niet compleet is. Een aantal b-kantjes van singles (Jeane, I Keep Mine Hidden) ontbreekt, en dat had eigenlijk niet gemogen op een uitgave die 'compleet' heet.

Gijsbert Kamer
is popjournalist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden