nieuws

Met de gematigde Armin Laschet krijgt de Duitse CDU niet het gedroomde nieuwe begin

Armin Laschet is de nieuwe voorzitter van de Duitse CDU, de partij van Angela Merkel. Wie dacht dat de partij rechtsaf zou slaan, werd teleurgesteld.

Armin Laschet,  premier van Noordrijn-Westfalen. Beeld REUTERS
Armin Laschet, premier van Noordrijn-Westfalen.Beeld REUTERS

Een radicale koersverandering, een nieuw begin: de Duitse christendemocraten dagdroomden er de afgelopen jaren openlijk over. Na Angela Merkel zouden de ramen wijd open gaan.

Maar toen 1.001 afgevaardigden zaterdagochtend achter hun laptop zaten om een partijvoorzitter te kiezen, koos de meerderheid toch waarvoor de meerderheid bij de CDU al zeventig jaar kiest: continuïteit, een zo groot mogelijke kans op machtsbehoud en zo min mogelijk polarisatie.

De nieuwe partijvoorzitter heet Armin Laschet en is minister-president van de deelstaat Noordrijn-Westfalen. Zijn overwinning is een overwinning voor een breed opgestelde, gematigde CDU die niet radicaal wil breken met de erfenis van Merkel. Laschet geldt als man van consensus en verbinding.

Teleurgesteld werden zaterdag vooral de christendemocraten die hadden gehoopt dat de partij onder leiding van Laschets tegenstander Friedrich Merz rechtsaf zou slaan.

Tweede ronde

De 59-jarige Laschet, die aantrad met de populaire gezondheidsminister Jens Spahn (40) als ‘running mate', stelde de winst pas in de tweede digitale stemronde veilig. Laschet haalde 52 procent van de stemmen, Merz 48. In de eerste ronde was een derde kandidaat, de relatief onbekende Norbert Röttgen, afgevallen.

Merz verliest de strijd voor de derde keer: in 2002 verloor hij van Angela Merkel, in 2018 van Annegret Kram-Karrenbauer en nu opnieuw. Pijnlijk voor de conservatieve alfaman uit het Sauerland is dat hij alle drie de keren als favoriet gold. Nog pijnlijker was het dat Merkel hem zaterdag genadeloos afwees als nieuwe minister van Economische Zaken; na zijn nederlaag solliciteerde Merz via Twitter naar die niet-vacante functie. ‘Er is geen herschikking van de regering gepland’, liet Merkel via haar woordvoerder koeltjes weten.

Voordat de afgevaardigden van de partij online hun stem uitbrachten, hielden de kandidaten een rede vanuit de grote en lege beurshal in Berlijn. Laschet kon het best omgaan met die onalledaagse omstandigheden. Hij sprak ontspannen en trefzeker. Ondanks de lege rijen stoelen voor hem, richtte hij zijn blik naar de camera alsof hij een gesprekspartner in de ogen keek. Friedrich Merz keek juist zoekend door de zaal en Norbert Röttgen sprak alsof hij een theatertekst had ingestudeerd.

Toch was Laschets winst een verrassing, omdat er in de aanloop naar het congres nauwelijks betrouwbare peilingen zijn geweest en de campagne van de drie kandidaten door corona nooit goed van de grond is gekomen. In de peilingen die wél zijn gehouden, had Merz steeds een nipte voorsprong.

In tegenstelling tot in ‘normale jaren’ was ook de stemming tijdens de toespraken op het congres geen graadmeter. Voor een goede toespraak wordt in de CDU soms wel tien minuten geapplaudisseerd. Of de afgevaardigden dat ook achter thuis hun laptop deden, weet niemand.

Vertrouwen

Laschet had zijn verhaal opgebouwd rondom het thema ‘vertrouwen.’ ‘Als woorden en daden samenvallen ontstaat vertrouwen’, zei hij, wat kan worden geïnterpreteerd als een sneer naar Merz die vanaf de zijlijn veel kritiek op de partij heeft geleverd, terwijl Laschet als regeringsleider zijn deelstaat door de pandemie moest loodsen.

Daarbij werd Laschet vaak gehinderd door zijn gebrek aan charisma. Vanwege zijn kleine postuur en vriendelijke gelaatstrekken en in het algemeen wat verfrommelde uitstraling, krijgt hij in de Duitse media nogal eens het pejoratieve stempel ‘provinciaal.’

Ook dat is in lijn met eerder leiderschapsverkiezingen: de CDU kiest vaak voor underdogs, voor mensen van wie van tevoren de vraag of ze ‘kanzlerfähig’ zijn met nee wordt beantwoord. Dat gold voor Merkel in extreme mate, omdat ze als vrouw door veel mannelijke partijgenoten niet serieus werd genomen, maar het gold ook voor Helmut Kohl die partijleider was van 1976 tot 1982 en vanaf dat jaar tot 1990 bondskanselier.

Voor deze dag had Laschet (of zijn speechschrijver) besloten met zijn vermeende gebrek aan uitstraling te koketteren. ‘Ik ben misschien niet de man van de perfecte enscenering’, zei hij. ‘Ik ben Armin Laschet en op hem kunt u bouwen.’ Hij zei ook dat de partij alleen als team succesvol kan zijn en dat Duitsland in deze moeilijke tijd behoefte heeft een aanvoerder, niet aan een ceo – nog een sneer naar Merz die allerlei posities in het bedrijfsleven heeft bekleed.

Testsieger

Als Duitsers een grotere aankoop doen – van broodrooster tot wasmachine – kijken ze lang op vergelijkingssites welk product daar de ‘Testsieger’ is, de favoriet van het testpanel. Goed functioneren en ervaring zijn in Duitsland vaak meer waard dan grote plannen op papier. Dus benadrukte Laschet dat hij als enige kandidaat het spanningsveld tussen een klimaatpolitiek en het verlies van banen in de industrie kent en dat hij weet hoe je verkiezingen wint. Hij deed het in 2017 in Noordrijn-Westfalen.

Aan het einde van zijn verhaal haalde Laschet een kleine goudkleurige penning tevoorschijn, een ‘geluksbrenger’ die zijn vader vroeger bij zich had gedragen als mijnwerker, een kilometer onder de grond. Ook daar, zei Laschet, kwam het aan op samenwerking.

Angela Merkel had zich als openingsspreker op het congres vrijdagavond subtiel voor hem en Spahn uitgesproken door te zeggen dat de CDU moet worden aangevoerd ‘door een team’, maar vooral door heel lang te praten over wat er sinds 2005, ‘toen we nog met Nokia’s telefoneerden’, in Duitsland is veranderd. Het was het jaar dat Merkel kanselier werd, maar ook het jaar dat kandidaat Merz zich terugtrok uit de politiek. De boodschap: iemand die zo lang weg is geweest, kan de CDU niet leiden.

Verongelijkt kabaal

De nieuwe voorzitter is niet automatisch ook de nieuwe bondskanselier. Wie dat wordt, bepalen de voorzitters van CDU en CSU pas later dit voorjaar, waarschijnlijk rond Pasen. Of Laschet kandidaat zal zijn, hangt onder meer af van de stand van de pandemie, de uitslagen van zijn partij bij de deelstaatverkiezingen in Rijnland-Palts en Baden-Württemberg eind maart, en van de mate waarin partij-conservatieven de komende weken verongelijkt kabaal zullen maken.

En van de ambities van de kapers op de kust. Het is niet ondenkbaar dat Laschets partner Spahn aanspraak maakt op de post. De gezondheidsminister, met een conservatiever profiel, is ambitieus en populair onder de kiezers. Anderzijds heeft hij voorlopig zijn handen vol aan het coronavirus.

Logischer is het dat Markus Söder, de minister-president van de Beierse zusterpartij CSU, een gooi zal doen naar het hoogste politieke ambt van Duitsland. In de corona-politiek gelden Laschet en Söder tot nu toe als rivalen, waarbij Söder als ‘hardliner’ geliefder is bij het electoraat.

Toch is het ook goed denkbaar dat Laschet, na deze grootste politieke overwinning in zijn leven, het podium niet zomaar weggeeft. Daarop duidt de geste die hij zaterdag deed aan zijn rivaal Merz, die hij een ‘belangrijke positie’ belooft. Want Laschet weet: als hij de conservatieve vleugel weet te integreren, maakt hij de grootste kans om te kunnen regeren.

LEES OOK:

Wie volgt Angela Merkel op: een man, man of man?

Al sinds het begin van deze eeuw is Angela Merkel het gezicht van de Duitse christen-democraten. Het wordt voor niemand makkelijk het vaandel over te nemen. Drie mannen werpen zich op als nieuwe partijleider, en dus daarmee mogelijk nieuwe bondskanselier.

Reken maar dat Angela Merkel zal worden gemist, óók door wie geen fan is

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: ook de volksstammen die haar ‘Wir schaffen das’ nadragen, gaan Angela Merkel nog missen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden