'Met de dood van Fidel hebben we onze ziel verloren'

Wat Cubanen ondanks alles konden als geen ander volk - het leven vieren - is er sinds het overlijden van Fidel Castro niet meer bij. Maar moet je om zo'n oude man echt negen dagen rouwen?

Jonge Cubanen herdenken Fidel Castro de ochtend na zijn overlijden bij de Universiteit van Havana. Beeld epa

Op het eerste gezicht lijkt het een gewone zondag in de Cubaanse hoofdstad Havana. Vrouwen zitten kletsend op de veranda's van vervallen historische panden, jongeren vloeken over het haperende openbare wifi netwerk, en toeristen roken dikke sigaren in sputterende oldtimers.

Maar het voelt ingetogener dan anders. Het zit hem in een krampachtig ingehouden lach, een moeder die zich beschaamd toont over haar luidruchtige kinderen, bejaarde mannen op een plein die terneergeslagen hun dominostenen links laten liggen. De boulevard, waar normaal gesproken volop wordt geparadeerd, is praktisch uitgestorven. Er ligt een laagje verlorenheid over de typisch Cubaanse levensvreugde.

'Ik schrok toen ik het zag op televisie', vertelt Judith Caballero (36). 'We wisten natuurlijk dat het ieder moment gebeurd kon zijn, maar toch.' Met haar man en twee dochters zit ze op een bankje in een speeltuin. 'Ik denk dat er nu heel veel gaat veranderen hier', zegt ze, voorzichtig haar woorden kiezend. 'Fidel had achter de schermen nog veel controle in Cuba, Raúl is wat flexibeler, en die kan vanaf nu echt zijn gang gaan.'

Vrijdagavond verscheen president Raúl Castro op de staatstelevisie. 'Fidel Castro, hoofdcommandant van de Cubaanse Revolutie, is dood', zei hij, zichtbaar aangedaan over het overlijden van zijn oudere broer. Hij sloot zijn boodschap af met Cuba's beroemde revolutionaire kreet: 'Hasta la victoria siempre', tot de overwinning, altijd.

Overlijden Castro verandert weinig voor Cubanen

Met de dood van Fidel Castro heeft Cuba een iconische figuur verloren, maar in de praktijk zal er na zijn overlijden weinig veranderen in het land.

Het nieuws verspreidde zich razendsnel door het land. Niet via Facebook en Twitter, zoals in de rest van de wereld, maar mond tot mond. Ouders belden hun kinderen die de vrijdagavond doorbrachten met vrienden. 'Heb je het al gehoord?', zoemde het door de straten. De ophitsende reggaeton en salsa beats in de danscafé's werden op last van de politie uitgezet.

Sindsdien is er geen muziek meer in Havana. Alle concerten zijn afgelast, de beroemde Cubaanse muzikanten zijn volledig uit het straatbeeld verdwenen. Theatervoorstellingen en sportwedstrijden gaan niet door, de bioscopen zijn dicht en de verkoop van alcohol is drastisch ingeperkt. Het leven mag niet gevierd worden nu Fidel dood is, in elk geval niet totdat zijn stoffelijke resten op hun eeuwige rustplaats zijn gearriveerd.

En dat duurt nog even. Zaterdag is 'de maximale leider' in besloten kring gecremeerd. Vanaf vandaag kunnen de Cubanen hem in de hoofdstad de laatste eer bewijzen. Zijn urn staat op het plein van de Revolutie, achter het immense standbeeld van onafhankelijkheidsstrijder José Marti. Morgenavond is er een 'massabijeenkomst' op dat plein. Net als vroeger, toen Fidel hier zijn befaamde urenlange toespraken hield en zich liet toejuichen door het volk.

Meesterlijk overtuiger en icoon voor de socialisten

Niemand is zo vaak dood verklaard als de Cubaanse leider Fidel Castro. Maar dit keer bleken de geruchten te kloppen: 'De Maximale Leider' overleed zaterdag, op 90-jarige leeftijd. De verandering van 'zijn' Cuba hoeft hij niet meer mee te maken.

Woensdag gaan de resten van Fidel op reis door het land, om ook de Cubanen in de provincie de kans te geven een laatste groet te brengen. Zondag wordt zijn as begraven in Santiago de Cuba. Tot die tijd hangen alle vlaggen halfstok, en worden op radio en televisie alleen programma's over Fidel uitgezonden.

'Met de dood van Fidel hebben we onze ziel verloren', zegt Orlando Laguardia. De 84-jarige man heeft alleen maar lof voor de man die een halve eeuw lang met ijzeren vuist heerste op het socialistische eiland. 'Voor de revolutie was ik dakloos. Nu heb ik een huis, en mijn dochter is afgestudeerd econoom', zegt hij. 'Als Fidel de macht niet had gegrepen, was ze waarschijnlijk in de prostitutie beland.'

Elders worden voorzichtig grapjes gemaakt over Fidel, vooral jongeren tonen zich weinig aangedaan. Zij vinden het vooral vervelend dat alle vertier is opgeschort. 'Er is toch al zo weinig te doen hier, nu mogen we ook geen rum meer drinken op de boulevard', zegt een 22-jarige jongen. 'Die man was hartstikke oud, daar hoef je toch geen negen dagen om te rouwen?'

Fidel verscheen de afgelopen tien jaar nauwelijks meer in het openbaar. Waar de oud-dictator voor veel ouderen een held is die Cuba uit handen van de Amerikanen heeft gered, zien jongeren hem als degene die de modernisering heeft tegengehouden. Een oude fragiele man, die in niets lijkt op de vader des vaderlands uit de schoolboeken.

'Je mag het natuurlijk niet zeggen, maar Fidel is eigenlijk al tien jaar dood', zegt gepensioneerd diplomaat Santiago Ramirez (68). 'Hij lag alleen nog maar in bed. Als hij in het openbaar moest verschijnen, werd hij een beetje opgekalefaterd. Voor de bühne.' Ramirez slaakt een diepe zucht. 'Ik zou willen dat hem dat allemaal bespaard was gebleven. Gelukkig heeft hij nu rust.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.