'Met de bedwelmende cadans van rivier de Nijl '

Sinds een geruchtmakend debuut in 1995, zoekt de Brits-Egyptische naar haar Arabische wortels.Door Alex Burghoorn

Zangeres Natacha Atlas moet nodig eens terug naar haar familie in Caïro. 'Ik hou ze al drie jaar aan het lijntje.' Goed, ze trad in september op in de Egyptische hoofdstad, maar op tournee is er geen tijd voor lange theesessies en uitgebreide avondmaaltijden met haar ooms, tantes, neven, nichten van vaders kant.


Geweldig optreden was dat trouwens, in een klein openluchttheater. 'Optreden voor een Arabisch publiek maakte me zenuwachtig, omdat ik vreesde dat ze me met mijn eigen Arabische nummers hard zouden beoordelen. Maar niets van dat al. Ik had me onvoldoende gerealiseerd dat ze mijn nummers verstaan. Alleen door de taal al was er onmiddellijke herkenning.'


De Brits-Egyptische Natacha Atlas (41) is sinds haar geruchtmakende debuutplaat Diaspora (1995) meer en meer haar muzikale wortels in de Arabische wereld gaan onderzoeken. Het heeft een reeks gepassioneerde, maar weinig bekende albums opgeleverd. Onlangs verscheen het ietwat onheilspellende Mounqaliba - wat zoveel betekent als 'in een staat van achteruitgang' - en zaterdag vertolkt ze dat repertoire in de Amsterdamse Melkweg.


Aansluiting bij de clubs van haar woonplaats Londen zoekt ze niet meer, liever knoopt ze aan bij de liedtraditie van Beiroet uit de jaren zestig en zeventig - bij de legendarische zangeres Fairuz om precies te zijn. 'Het is vanzelf gegaan, omdat ik de Arabische muziek het best beheers. Het is waarmee ik thuis ben opgegroeid. Ik hou wel van hiphop of dubstep, maar het is me niet eigen.'


Haar ontwikkeling weerspiegelt ook de tijdgeest, beaamt Atlas donderdag voorafgaand aan een optreden in Rotterdam. Vijftien jaar geleden maakte ze deel uit van Transglobal Underground, een collectief popmuzikanten dat de toekomst leek te belichamen met zijn ongebreidelde mengeling van culturen op een opgewekte beat. Zo vertolkte Atlas op haar debuut-cd de oproep tot het islamitisch gebed op een relaxte basgroove. Toen was het Allahu Akbar nog niet zo beladen, en kon je er naar hartelust mee spelen. Ze denkt er 'met plezier' aan terug, maar ze beziet zichzelf achteraf als 'een kind in de grotemensenwereld'. Na 11 september 2001 klonk Arabisch zang lang niet meer zo speels en exotisch.


Zeker, samen met haar vriend en arrangeur Sami Bishai - ook van gemengd Brits-Egyptische komaf - heeft ze zich de laatste jaren 'gemarginaliseerd' gevoeld. 'Maar dat is niet onze belangrijkste motor.'


Hun grote inspiratiebronnen zijn de 'buitenaardse stem' van Fairuz en 'het vernuft' waarmee haar vaste componisten, de broers Rahbani, de traditionele Arabische liedkunst hebben verweven met klassieke westerse muziek. 'Veel Arabische zangstemmen klinken aards, echt geworteld in de grond. Maar zij zingt tot ons van een andere planeet. Ongelooflijk hoe dat is ingebed in die weelderige orkestarrangementen, waarin de kwarttonen knap op hun plek vallen in westerse harmonieën.'


Op Mounqaliba geeft ze een eigen draai aan het idioom. Het opmerkelijkste is de gearabiseerde versie van het oude Riverman van Nick Drake, de Britse singer-songwriter. De cover heeft het Arabische samai-ritme als fundament, met tien in plaats van vier tellen in de maat. 'Het heeft een bedwelmende cadans, als een stromende rivier. Het doet me altijd denken aan de Nijl en dat leek me wel gepast voor Riverman.'


Ze hangt het antikapitalistische denken van de Zeitgeist-beweging aan. 'Alles draait om de verdeling van de schaarse natuurlijk hulpbronnen - olie, gas, water of graan. Als de distributie in handen blijft van bedrijven die gericht zijn op winst, stevenen we af op een catastrofe.'


Met gesamplede citaten laat Atlas de Zeitgeist-beweging aan het woord in korte interludes op Mounqaliba. Het radicale denken raakt haar des te meer, omdat haar Britse moeder altijd over dat soort zaken sprak. 'Zij was opgegroeid met Krishnamurti en Carlos Castaneda. Ik dacht dat ze gek was. Maar nadat ze vier jaar geleden was overleden, ging ik die gesprekken met haar missen. Het is nu alsof ze uit het graf nog tot me spreekt.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden