Met dank aan Harry Potter en 'De Da Vinci Code'

Omerkelijke cijfers uit de boekenwereld: de verkoop van algemene boeken (fictie en non-fictie) is vorig jaar met 6,4 procent toegenomen na een stijging van 4,9 procent in 2003....

Wim Wirtz

Zouden de boekwinkels Dan Brown en J.K. Rowling misschien dankbaar moeten zijn? 'U bent warm', zegt een grootmoedige Hugo Verdaasdonk, hoogleraar in Tilburg op het gebied van marketing en sociologie van het boek. Hij vermoedt dat De Da Vinci Code en Harry Potter inderdaad een belangrijk aandeel hebben gehad in de groeicijfers. Maar hij is er niet blij mee. Het is tekenend, zegt hij, voor een ontwikkeling die al enkele jaren gaande is. 'Er zijn twee factoren die bij dit soort cijfers nooit in aanmerking worden genomen, namelijk hoeveel titels er zijn verkocht en welke – en die zijn wel van belang, want in de boekwinkels zie je de verhouding tussen bestsellers en overige titels steeds schever worden.

'Die boeken van Dan Brown en J.K. Rowling zijn enorme sellers, die kennelijk nodig zijn om de groei erin te houden. En dat vind ik zorgwekkend. Het betekent namelijk dat de groei in de boekhandel van steeds minder titels afhankelijk is. Het gevaar is groot dat daardoor een verschraling gaat optreden in het aanbod. Je ziet dat nu al. Ik kom vaak in een boekwinkel, ik ben een echte boekverslaafde. En mijn indruk is dat de boekhandel zich steeds meer richt op genres die het goed doen bij vrouwen, ook hoogopgeleide vrouwen, met boeken die op literatuur lijken maar niet als literatuur kunnen worden beschouwd -en dat bedoel ik beslist niet discriminerend. Nee, ik weet even geen voorbeelden (al sputtert hij niet tegen bij auteursnamen als Marianne Fredriksson en Isabel Allende, ww). Dit soort boeken krijgt net als die boeken van Dan Brown veel aandacht. 80 Procent van de titels in de boekhandel is behang.'

Wim van Leeuwen, onderzoeker bij de Stichting Speurwerk, durft zich niet te wagen aan speculaties over de invloed van megasellers op de groeicijfers van de boekhandel. Wat hij wel heeft vastgesteld is dat de verkoop van algemene boeken een cyclische ontwikkeling doormaakt: van 1983 tot 1990 een daling, daarna zeven jaar een stijging, vervolgens een daling en nu weer sinds drie jaar een stijging. Hij weet niet hoe dat komt. Opvallend is wel, zegt hij, dat boeken vooral goed worden verkocht in de jaren na een recessie. 'Sinds het recessiejaar 1980 zie je een soort naijleffect. Ik denk dus ook dat boeken door consumenten worden beschouwd als een goedkoop substituut voor zaken waarop ze na een recessie gaan bezuinigen: vakanties, auto's, dat soort dingen. Dat is althans mijn hypothese.'

De ontwikkelingen op de 'koopmarkt' zeggen volgens Van Leeuwen overigens weinig over de 'leesmarkt'. Jaarlijks worden er in Nederland zo'n 40 miljoen boeken verkocht en 160 miljoen boeken uitgeleend door bibliotheken. Het aantal uitleningen daalt al een jaar of tien – een gevolg van de digitalisering en de ontlezing. In de boekhandel zie je die ontwikkeling niet meteen terug. Maar Hugo Verdaasdonk weet wel beter. 'Er is een enorme toename van het aantal incidentele kopers', zegt hij. 'We hebben meer hoger opgeleiden dan vroeger, mensen met een brede belangstelling, een hoog IQ, maar die zijn minder aanspreekbaar voor boeken. Een boek per jaar, zoals De Da Vinci Code, dat willen ze dan nog wel lezen. Maar verder niet of nauwelijks. Ze zitten op internet, ze kijken tv en hebben het te druk.'

Is er nog hoop? Jazeker. In de toptien van de CPNB-bestsellerlijst verscheen deze week als 'snelste stijger'

De kellner en de levenden van Simon Vestdijk. Het is een roman uit 1949 van niet de meest toegankelijke auteur, die via 'De Leeslijst' van Meulenhoff en de Vo l k s k r a n t voor het eerst sinds 1999 na 25 drukken (100-tot 150 duizend exemplaren in vijftig jaar) weer is uitgebracht. 'Plaats 7', rekent onderzoeker Van Leeuwen ons voor, 'dat is iets minder dan de helft van het aantal exemplaren van De Da Vinci Code van deze week. Dat is wel opmerkelijk ja.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden