Met Cohen ontbrandt culturele strijd

De zegetocht van Bos en Cohen is een revanche van de PvdA op de vernedering mei vorig jaar. Henri Beunders voorspelt een herleving van Fortuyn-sentiment woensdag....

Het partijkantoor van de PvdA staat in Amsterdam, dat van de LPF in Rotterdam. Het kabinet-Balkenende bestaat goeddeels uit bewindslieden die in de regio Rotterdam wonen. De partij-elite van uitdager PvdA, woont in de hoofdstad. Met de aanwijzing van Amsterdams burgemeester Job Cohen gaf Wouter Bos bij de pont over het IJ twee signalen af.

De eerste is dat de paarse politici staan te trappelen om revanche te nemen op de vernedering in mei 2002. Het tweede signaal is dat Bos van de verkiezingen woensdag een derby maakt: Amsterdam tegen Rotterdam. Of deze signalen de Bos-zege nog verder vergroten of zullen afvlakken, is de vraag. Ik gok op het laatste, omdat Bos ongewild 'the winning mood' verstoort met het herleven van de Fortuyn-emotie en de afkeer van veel Rotterdammers, en overige Nederlanders, van alles wat met Amsterdam te maken heeft.

De zege van de PvdA met Cohen als premier-kandidaat betekent niet alleen electoraal een revanche op de Rotterdamse LPF, ook politiek-symbolisch zou het gedachtegoed van Fortuyn een ideologische nederlaag lijden, want worden teruggedreven in 'het Rotterdamse hok' waar het is geboren. De PvdA wordt weer de Partij van de Amsterdamse Intellectuelen die ze bijna altijd was.

'De Rotterdamse aanpak' die zowel in Rotterdam werd getoond - Leefbaar Rotterdam - als tot uiting kwam in het Strategisch Akkoord, wordt in de, mogelijk, komende PvdA/CDA-regering vervangen door het Amsterdamse neo-paarse model van 'de boel bij elkaar houden' (Job Cohen). Geen duidelijke keuzes, behalve op het terrein van veiligheid en integratie. De punten die bijna elke partij van de LPF heeft overgenomen.

Dat het fortuynisme een Rotterdamse beweging is, is zonneklaar. Of beter: een Zuidhollandse beweging. De LPF won hier de meeste stemmen, in Amsterdam de minste. Van de paar honderd mensen die zich kandidaat stelden voor de LPF-lijst, kwam slechts eenderde uit Zuid-Holland. Maar van de veertig leden die nu op de lijst staan, meer dan de helft. De LPF-bewindslieden waren vooral afkomstig uit de regio Rotterdam (De Boer, Van Eijk, Nawijn). De sympathisanten of hulpverleners uit wetenschap en media wonen of werken ook in Rotterdam, aan de Erasmus Universiteit als wetenschapper, zoals de politicoloog Rinus van Schendelen, en ondergetekende. Een wetenschapper uit Amsterdam was nergens te bekennen. Hetzelfde geldt voor mensen uit journalistiek en televisie. De opgestapte Journaal-hoofdredacteur Nico Haasbroek, tv-maker/cabaretier Wilfried de Jong, de columnist/publicist Sylvain Ephimenco.

Dat de redacties van de grote kranten pro-paars waren en nu anti-LPF zijn, is bekend. Alleen de hoofdredacteur van de in Rotterdam gevestigde krant het Algemeen Dagblad vaardigde in de lente van 2001 een oekaze uit om op te houden met het vooringenomen geschrijf over Fortuyn. Opmerkelijk is dat de schaarse redacteuren die met Fortuyn sympathiseerden, dit mij vertelden of mailden met het nadrukkelijke verzoek dit niet te vertellen. Zij wonen bijna alle in Rotterdam.

De publicisten die al anderhalf jaar de trom roeren over het populisme danwel 'fascisme' van de Fortuyn-beweging, wonen bijna allemaal in of rond Amsterdam: Hofland, Blokker, Van Dam, Smeets, Etty, Mak, Van den Brink, te veel om op te noemen.

De neiging van diverse grachtengordel-intellectuelen om de PvdA te verruilen voor de SP van miljonairs zoals Harry de Winter en Derk Sauer (die nog in de slag waren om Het Parool te kopen) zal nu wel voorbij zijn. Ze hebben hun trots hervonden, ruiken de macht weer en de invloed voor het weldenkende Amsterdam boven het platte Rotterdam.

Met Cohen krijgen de verkiezingen van woensdag het karakter van een ideologische veldslag tussen de twee steden, die ook staat voor een veldslag tussen restauratie van de paarse intellectuele elite en de zogenaamd anti-intellectuele doeners uit de Maasstad. Electoraal gesproken gaat de strijd woensdag tussen de PvdA en CDA/VVD, ideologisch tussen het fortuynisme en het anti-fortuynisme. Hiermee worden op de valreep opnieuw emoties opgeroepen die de LPF terugbrengt op het podium. De beelden van het tripje van de LPF-top naar Provesano zondag versterken wellicht de tegenstelling tussen emotie en beheerste weldenkendheid. Zeker lijkt dat de Fortuyn-emotie woensdag een veel grotere rol zal spelen dan menigeen dacht of hoopte.

Henri Beunders is hoogleraar geschiedenis van maatschappij, media en cultuur aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden