Met biggetjes naar het hiernamaals

Om hun lange weg naar de onderwereld draaglijker te maken, kregen overleden Turken 5.000 jaar geleden spellen mee. Ook met biggetjes en honden.

AMSTERDAM - Een groep Turkse archeologen heeft een grote hoeveelheid oude speelstukken ontdekt. De 49 figuurtjes variëren van biggetjes en honden tot kegels en damstenen. De archeologen vermoeden dat het om één spel gaat waarbij het getal vier een rol speelt. Maar het zou ook kunnen dat de stukken voor verschillende spellen gebruikt worden.


Dat denkt althans Annemarieke Willemsen van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. '49 stukken voor één spel kwam vroeger nauwelijks voor. Het lijkt mij dat het hier om verschillende spellen gaat, waarbij bepaalde groepjes stukken bij elkaar horen. Ik denk dat het aannemelijk is dat de biggetjes en honden in een spel tegen elkaar streden.'


De speelstukken werden gevonden in de graftombe Ba¿ur Höyük, in het zuidoosten van Turkije. Zij zijn ongeveer 5.000 jaar oud.


Dat de stukken niet tot één spel behoren, betekent volgens Willemsen dat de archeologen meerdere onbekende spellen in een keer hebben gevonden. 'Dat laat ook wat zien over de graftombe en de persoon die daarin begraven lag.'


In die tijd begroeven mensen hun doden met het idee dat de weg naar het hiernamaals lang was. Zij kregen voedsel, water én vermaak mee om de reis draaglijk te maken. Willemsen: 'Je zou kunnen zeggen dat deze persoon, met zo veel verschillende speelstukken, zich niet heeft verveeld tijdens zijn reis.'


De ontdekking van de stukken is niet uniek. Rond 3000 voor Christus ontstond bijvoorbeeld Senet, een bordspel uit het oude Egypte. Senet is bijzonder, omdat zowel de speelstenen als het bord zijn gevonden. Bovendien zijn de regels inmiddels min of meer bekend. Dat is bij deze vondst niet het geval. Willemsen betwijfelt of we ooit zullen weten hoe het spel uit de Turkse tombe gespeeld werd. 'Stel je voor dat je aan de hand van de schaakstukken moet bedenken hoe schaken werkt. Dat is niet te doen. Om duidelijk te maken hoe de spelstukken werden gebruikt, moeten we een speelbord of spelregels vinden. De kans dat die nog bestaan, is klein; spelborden werden vaak in zand getekend en een goed schrift kende men nog niet echt in die tijd.'


Opvallend is dat 5000 jaar geleden meer vermaak opdook; er verscheen toen namelijk ook het eerste bewegende speelgoed. 'Dat een cultuur tijd en energie steekt in het maken van vermaak, geeft een goed beeld van hoe de mensen stonden tegenover vrije tijd. Deze vondst benadrukt dat. Het is een inkijkje in het dagelijks leven van de mensen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden