analyse

Met Biden in het Witte Huis reiken aartsvijanden Saoedi-Arabië en Iran elkaar ineens de hand

Militairen van het door Saoedi-Arabië gesteunde regeringsleger in Jemen, dat strijdt tegen de door Iran gesteunde Houthi-rebellen. Beeld AFP
Militairen van het door Saoedi-Arabië gesteunde regeringsleger in Jemen, dat strijdt tegen de door Iran gesteunde Houthi-rebellen.Beeld AFP

De slechte relatie tussen Saoedi-Arabië en Iran werd er onder president Trump niet beter op. Nu zoeken de twee opeens toenadering. Is er een vredesakkoord in aantocht? 

Met Iran valt niet te praten. Iran ligt in de ‘driehoek van het kwaad’. En Iran verspreidt een ‘extremistische sjiitische ideologie’. Tot zover het buitenlandbeleid waarmee de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman de afgelopen jaren naam maakte.

Maar ineens blijkt Bin Salman 180 graden gedraaid. ‘Uiteindelijk is Iran een buurland’, zei de 35-jarige kroonprins vorige week in een interview met Al Arabiya TV. ‘Alles dat wij vragen is een goede en onderscheidende relatie met Iran. Wij willen niet dat de situatie met Iran moeilijk is.’

Waar komt deze verandering vandaan? Het korte antwoord is: de wisseling van de wacht in Washington. De voormalige Amerikaanse president Trump zag Iran als aartsvijand. Daarbij vond hij het Saoedische koningshuis zwaarddansend aan zijn zijde.

Tussen het soennitische Saoedi-Arabië en het sjiitische Iran botert het al decennia niet. Bij Trump kon Bin Salman een wit voetje halen door dit conflict verder op de spits te drijven. Onder zijn bijval blies Trump bijvoorbeeld het nucleaire akkoord met Iran op.

Nucleair akkoord

Onderhandelaars van president Biden proberen datzelfde nucleaire akkoord in Wenen te reanimeren. Biden beschouwt Saoedi-Arabië nog steeds als ‘strategische partner’, maar stelt zich afstandelijker op tegen de grillige Bin Salman, die onder meer de kritische columnist Jamal Khashoggi liet vermoorden. Sowieso lijkt Biden niet enthousiast over het entameren van Amerikaanse bijna-oorlogen in de Arabische wereld.

Dus zit er voor Bin Salman maar één ding op. Als hij de sympathie van Washington niet wil verliezen, moet hij van koers veranderen. Met Iran in gesprek gaan.

Onderhandelingen tussen Iran en Saoedi-Arabië vonden de afgelopen weken plaats in Irak, melden de Financial Times en de in Groot-Brittannië gevestigde website Amwaj.media. Irak wordt politiek bijkans uit elkaar gespeeld door enerzijds de VS en anderzijds Iran. De regering in Bagdad bood al langer aan om te bemiddelen met Iran. Onder Trump vond dat aanbod geen gehoor. Nu wel.

Aan de Iraanse zijde wordt Bin Salmans uitgestoken hand gretig aangepakt. De woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken, Saeed Khatibzadeh, spreekt over ‘een nieuw hoofdstuk van interactie en samenwerking om vrede, stabiliteit en regionale ontwikkeling te bereiken door verschillen te overwinnen’.

Valt er binnenkort dus een vredesakkoord te verwachten tussen Riyad en Teheran? Dat lijkt onwaarschijnlijk. De gesprekken in Irak vonden begin april slechts plaats op ambtelijk niveau. Het hoofd van de Saoedische inlichtingendienst overlegde met een hoge Iraanse inlichtingenman. Pas als er in een volgende gespreksronde ambassadeurs of ministers bij betrokken worden, wordt het diplomatiek interessant.

Oman

Minstens zo belangrijk zijn de gesprekken die vorige week plaatsvonden in Oman. Daar trof de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Mohammed Zarif, zijn Omaanse collega Badr Hamad al Busaidi. Oman en Iran konden het altijd goed met elkaar vinden onder sultan Qaboos, die vorig jaar overleed. Zijn opvolger, sultan Haitham bin Tarik, laat nu zien dat hij op dezelfde voet doorgaat. Oman geldt in de regio als een meer kansrijke bemiddelaar in Iran-gerelateerde zaken dan Irak.

Bin Salman heeft zijn eerste concrete stappen voor verzoening al gezet. Kort na de verkiezing van Biden kwam plotseling een einde aan de jarenlange Saoedische blokkade van het steenrijke stadstaatje Qatar, dat in tegenstelling tot Saoedi-Arabië goede banden heeft met Iran en daarvoor werd gestraft. De emir van Qatar, die op voorspraak van Bin Salman drie jaar lang als paria werd behandeld door andere Arabische Golfstaten, mag binnenkort op staatsbezoek komen in Riyad. Daarmee is zijn rehabilitatie compleet.

Een obstakel in de gesprekken tussen Saoedi-Arabië en Iran is de oorlog in Jemen. Saoedi-Arabië en Iran zijn verwikkeld in een slepende proxy-oorlog in het straatarme land. Jemen is voor een groot deel in handen van Houthi-rebellen die worden gesteund door Iran. De Houthi’s voeren aanvallen uit op Saoedische doelen. Bin Salman zoekt naar een uitweg uit dit conflict. In het tv-interview met Al Arabiya beklemtoont hij dat de Houthi’s zelf geen Iraniërs zijn. Hij doet een beroep op hun ‘Arabische en Jemenitische instinct’ om vrede te sluiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden