Met andere ogen

De actualiteit mag zich tegenwoordig graag als anachronisme vermommen. Amper bekomen van alle opwinding over een islamitisch rechtssysteem van veertien eeuwen oud en de islamopvatting van een Byzantijnse keizer die regeerde van 1391 tot 1425, werden we de afgelopen week meegesleurd in een debat over een genocide die tussen 1915...

Arie Elshout

Het lijkt allemaal te lang geleden en te ver weg om je druk over te maken. Maar wie dat denkt, vergist zich gezien de verhitte gemoederen van de afgelopen weken. We kunnen niet meer zo gemakkelijk schouderophalend voorbijgaan aan het ‘daar en toen’. We worden herhaaldelijk gedwongen over dit soort kwesties een standpunt te bepalen in het ‘hier en nu’.

Dat is een gevolg van de immigratie van grote groepen mensen met een andere geboortestreek, genealogie, geschiedenis, godsdienst en geografie. De nieuwelingen nemen de ‘hier’ geldende mores over, maar omgekeerd brengen de immigranten hun ‘daar’ gevormde gezichtspunten in. De beïnvloeding is, tot op zekere hoogte, wederkerig. Voor Nederland en de rest van Europa is dat wennen. De Europese koloniale mogendheden waren ooit gewoon hun bestuur en cultuur naar andere delen van de wereld te exporteren, nu komt die wereld naar hen, met in de bagage heel veel ballast. Het is deels een nagekomen rekening uit de koloniale tijd, deels een uitvloeisel van de mondialisering. Op tal van terreinen doet de invloed van immigranten uit niet-westerse culturen zich voelen. Het vrijgevochten Europa, dat prat ging op zijn secularisme, zijn taboedoorbrekende avant-gardistische kunst en zijn liefde voor het vrije woord, raakt sluipenderwijs bevangen door angstvalligheid. In Groot-Brittannië betwist de minister van Buitenlandse Zaken de vrijheid van cartoonisten. In Duitsland besluit de Deutsche Oper bij wijze van preventieve zelfcensuur een opera te schrappen omdat die als beledigend zou kunnen worden opgevat door moslims. In Nederland beleeft het onderwijs op religieuze grondslag een wederopleving door de oprichting van islamitische scholen. En in alle landen gaat het in deze tijd weer veel over religie, niet over nieuwerwets zingevingsgezweef en – gezwets maar over van bloed doordrenkte oude religies, over de paus en Mohammed.

Wat we gedacht hadden achter ons te hebben gelaten of te verbannen naar de privésfeer, is terug. Wat veraf leek, is dichtbij gekomen.

Wie in de leiding van het CDA of de PvdA had tien jaar geleden kunnen denken dat ze Turkse partijleden van de kandidatenlijst voor de verkiezingen moesten schrappen omdat ze de Turkse genocide op de Armeniërs aan het einde van de Eerste Wereldoorlog niet wilden erkennen? Niemand, maar het is afgelopen week wel gebeurd. En waarschijnlijk is het geen incident maar een voorbode van meer van dit soort kwesties. Want de komst van immigranten betekent ook de import van nieuwe stukken onverwerkt verleden.

Het zal ertoe leiden dat we anders naar de geschiedenis gaan kijken. Als Nederlanders al belangstelling hebben voor de Eerste Wereldoorlog (hij ging immers aan Nederland voorbij), dan vooral voor Verdun en Ieper. Dat die oorlog ook in het oosten woedde, leidde tot de val van het Ottomaanse Rijk en de geboorte van het moderne Turkije, gepaard ging met gruwelen als de volkerenmoord op de Armeniërs en uitmondde in ingrepen die het Midden-Oosten tot op de dag van vandaag tot een zeer instabiele regio maakten, is bij het grote publiek veel minder bekend. Maar niet bij immigranten afkomstig uit deze contreien. Voor hen zijn er diepe emoties verbonden aan deze geschiedenis en haar gevolgen.

Naarmate die immigranten beter hun weg vinden in de Nederlandse politiek en instituties en een electorale factor worden, zullen we meer te maken krijgen met die emoties. De vraag is wat dit zal betekenen. Ten eerste voor de politiek. Zal de PvdA, die de meeste allochtone stemmen trekt, kiezen voor andere accenten in de Midden-Oostenpolitiek als zij straks de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken levert?

Ten tweede: ons geschiedbeeld. Kan het huidige debat over de ontkenning van de Armeense genocide later het voorspel blijken voor discussie over de ontkenning van de holocaust? Want het verleden bestaat niet, het is slechts het product van het heden, volgens de Duitse schrijver Martin Walser; met andere ogen een ander verleden. Nu al klagen geschiedenisdocenten dat ze op bepaalde scholen de jodenvernietiging nauwelijks durven te behandelen.

Maar misschien is dit te somber en zou je de immigranten willen toewensen dat zij zich desnoods ook een beetje bekwamen in de westerse kunst van het relativeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden