Met alle respect, overigens

Wij zijn allen verslaafd aan Moszkowicz als mediafiguur. Hoe komt dat?

Hoe charmant en aantrekkelijk Bram Moszkowicz is als mediapersoonlijkheid, werd dinsdag nog gedemonstreerd in Nieuwsuur - en dat terwijl hij niet eens in het tv-programma aanwezig was. Presentator Twan Huys confronteerde Jan Loorbach, de deken van de Nederlandse Orde van Advocaten, met enkele uitspraken van Moszkowicz. De strafpleiter had zichzelf met de stervoetballer Lionel Messi vergeleken, en de Amsterdamse deken een trainer van FC Knudde genoemd. Loorbach, toch ook geen grijze muis, gaf aarzelend antwoord en kwam met een afgewogen oordeel. Het was 'niet helemaal chique'.


Dat was netjes van Loorbach, maar aan de tv-wetten voldeed het optreden niet. Een uur later liet Moszkowicz in Pauw & Witteman zien hoe je jezelf presenteert op tv. Hij viel aan, interrumpeerde, daagde uit, sprak zonder haperingen over voormalige kantoorgenoten 'die spugen in de put waaruit ze hebben gedronken' en noemde de profielen die onlangs over hem in NRC Handelsblad en de Volkskrant verschenen 'karaktermoord'.


Gegarandeerd vuurwerk dus, goed voor 1,9 miljoen kijkers. Het was een spectaculair seizoensrecord voor een tv-programma waarin Moszkowicz zo vaak verschijnt dat de vraag zich opdringt wie wie nu eigenlijk uitnodigt.


Moszkowicz is overal, al jarenlang. 'Mediagenieke Moszkowicz omstreden', kopte Teletekst nadat bekend was geworden dat de strafpleiter voor het leven uit de advocatuur was gezet. De directeur van de NOS, Jan de Jong, noemde de advocaat een dag later op Twitter 'het kijkcijferkanon' van de publieke omroep. Zowel de journaals als de website hadden op de dag dat de levenslange schorsing werd uitgesproken, opvallend meer kijkers, schreef hij.


Toen Moszkowicz in Maastricht zijn boek Liever rechtop sterven dan op je knieën leven presenteerde, kwamen er honderden mensen kijken. Het werd een bestseller, natuurlijk. Nieuws over zijn breuk met Eva Jinek haalt de voorpagina van De Telegraaf. Hij wordt gevraagd voor commercials (Centraal Beheer, LOI) en was de inspiratiebron voor Wat wil de man?, een boek van twee vrouwen die een liefdesaffaire met hem hadden.


Moszkowicz is lang niet de enige, maar wel de bekendste media-advocaat. De tv is gek op hem. Die status nam een vlucht toen hij negen jaar geleden als 'Amsterdamse steradvocaat' werd binnengehaald bij RTL Boulevard om het misdaadnieuws te becommentariëren.


In 2005 presenteerde hij het AVRO-programma De nieuwe Moszkowicz, waarin hij op zoek ging naar een opvolger. Twee jaar later was hij een van de uitverkorenen in het VPRO-programma Zomergasten. Bij de Speakers Academy, een boekingsbureau, is Moszkowicz een van de meest gevraagde sprekers.


Niet alle mediaoptredens hangen samen met het vak dat hij beoefent. Hij prees als 'belezen BN'er' een voor de AKO-literatuurprijs genomineerd boek aan. Hij gaf veel persoonlijke interviews over zijn autobiografie. Naar verluidt zal hij volgend jaar een rol spelen in de film Leve Boerenliefde, 'een plattelandskomedie'.


Met Eva Jinek was hij afgelopen zomer te gast in De Avondetappe, het programma van Mart Smeets rond de Tour de France. Nee, ze hadden eigenlijk niets met wielrennen, gaf het stel te kennen. Toch mochten ze er op de nationale televisie bijna een uur over praten.


Wij willen Bram Moszkowicz en we krijgen Bram Moszkowicz. Ergernis, bewondering en zelfs jaloezie: hij roept het allemaal op. Maar waarom kijken we zo graag naar hem?


Dit zijn de vijf bouwstenen van een eclatant mediasucces.


1. Hij is een topadvocaat. Echt.

Bram Moszkowicz is een topadvocaat. Daar begint het allemaal mee. Hij is niet zomaar een advocaat, maar een topadvocaat. Daardoor krijgen zijn woorden een extra lading en nemen we hem automatisch serieus.


Het komt zelden voor dat over hem iets wordt gemeld zonder dat hij minstens één keer een topadvocaat of een Amsterdamse topadvocaat of een beroemde strafpleiter wordt genoemd. Niet alleen De Telegraaf doet dat. Alle kranten en de tv doen enthousiast mee. Moszkowicz speelt in de Champions League van de advocatuur, weet het publiek.


Maar is hij ook een topadvocaat, of denken we dat alleen maar? Aan de ene kant zijn er de loftuitingen van collega-advocaten en de getuigenissen van rechters die zijn analytisch vermogen en zijn grote retorische talenten prijzen.


Aan de andere kant is er Jort Kelder, zijn achtervolger die hem in de hoek zette als 'maffiamaatje' en afgelopen week elke gelegenheid (interviewtje hier, interviewtje daar) aangreep om te verklaren dat Moszkowicz helemaal geen topadvocaat is. Dat hebben de media er maar van gemaakt. Traditioneel wijst Kelder dan op het grote aantal zaken dat Moszkowicz heeft verloren: 80 procent, volgens hem.


Onzin natuurlijk. In de eerste plaats kan het talent van een advocaat niet worden afgemeten aan het aantal zaken dat hij wint of verliest. In de tweede plaats is al lang geleden besloten dat Bram Moszkowicz een topadvocaat is.


2. Hij blijft te allen tijde overeind.

Stel dat een talkshowtafel uit 32 zwarte en 32 witte velden bestaat. Waarop pionnen staan. En dat het interview een schaakspel is. Dan speelt Moszkowicz dus met wit: hij neemt het initiatief.


Doorgewinterde interviewers zoals Pauw & Witteman zijn zich daarvan bewust. 'Ja, u wilt de regie nu al in handen nemen, maar...', zei Paul Witteman afgelopen dinsdag al in de tweede minuut van de uitzending. Alleen al uit het feit dat Witteman het woord 'regie' uitsprak in de Moszko-variant, 'rezjiee', bleek dat het kwaad al was geschied.


Niet alleen op het niveau van de uitspraak veren interviewers met hem mee. Ze laten zich ook verleiden tot zijn hoge tempo. Moszkowicz is studiogast en regisseur tegelijk, mede dankzij zijn verbale vermogens.


De strafpleiter is in zijn mediaoptredens het tegenovergestelde van bijvoorbeeld Job Cohen. Hij laat vragen van het kaliber 'wat kost een wit brood' niet geduldig op zich afkomen, maar zet de interviewer al op zijn plaats voordat hij dergelijke vragen zou durven te stellen.


'Als u wilt dat het Nederlandse publiek begrijpt wat hier speelt, moet u me even laten uitspreken. Met alle respect.' Arrogant misschien, maar zo blijft hij overeind. En tv-kijken is nou eenmaal zo veel fijner met ergernis dan met medelijden.


De gast Moszkowicz denkt minstens een stap vooruit. Als Twan Huys in College Tour beelden wil tonen waarop hij danst met Desi Bouterse, zegt hij afgemeten: 'Als ik er nu over ga praten, geef ik u alleen maar aanleiding om het uit te zenden. Dus dat doe ik niet.'


Hij stelt de programmaleiding voor de keuze. De beelden worden vertoond en hij vertrekt. Of het dansje wordt niet uitgezonden, waarna hij er wel vragen over zal beantwoorden. Daarmee wordt Huys klemgezet. Hij wil zich de les niet laten lezen in zijn eigen programma. Tegelijkertijd vindt hij als journalist het stellen van de juiste vragen belangrijker dan het uitzenden van een filmpje.


De beelden worden niet vertoond. Schaakmat.


3. Als híj opstaat, ruikt hij citroenen.

Het leven van Bram Moszkowicz is spannender dan dat van de meeste mensen. Het bevat ook aanzienlijk meer glamour.


Moszkowicz maakt dansjes met Desi Bouterse, is een stamgast in De Telegraaf, neemt naast Albert Verlinde het laatste misdaadnieuws door, valt in de smaak bij veel, vaak jongere vrouwen, rijdt in chique, maar toch sportieve auto's, draagt fraaie pakken, is een graag geziene gast in alle toprestaurants in Amsterdam en omstreken en hij is vaak op televisie. Als hij er eens even helemaal uit wil, gaat hij naar Parijs.


Maar ook op voorhand is Moszkowicz een interessante man, een man met een groot verhaal. De familiegeschiedenis is beladen. Zijn vader, tante, oom en grootouders kwamen in 1942 in Auschwitz terecht. Alleen zijn vader overleefde het. Max Moszkowicz werd een beroemde strafpleiter, de eerste met landelijke bekendheid, een voorbeeld voor alle vier zijn zonen.


Zijn beroemdste zoon heeft vertrouwelijke banden met mensen die 'topcriminelen' worden genoemd. Als een Beverwijkse sportschoolhouder onmiddellijk een advocaat nodig heeft, omdat hij zojuist Willem Holleeder van een Amsterdams terras heeft afgemept, belt hij met Bram Moszkowicz. Van Geert Wilders tot Patty Brard, allemaal willen ze hem als advocaat.


Bram Moszkowicz, man van de wereld. Hoe rijk hij is, is onduidelijk, maar rijk genoeg om zich de levensstijl van een miljonair te permitteren. In de ogen van het publiek is hij, zoals een misdaadverslaggever het deze week op televisie zei, 'een beetje fout.' Een beetje fout - dat is niet erg, dat staat bewondering of jaloezie niet in de weg.


Hij is de man met een pied-à-terre - wat iets héél anders is dan een tweede huisje - in Zuid-Frankrijk, in de heuvels 'van zijn geliefde Côte d'Azur'. Daar kreeg hij vier jaar geleden bezoek van De Telegraaf. Moszkowicz had anderhalf jaar lang weinig van zich laten horen, nadat hij zich had teruggetrokken als advocaat van Holleeder.


In die krant maakte hij een grandioze comeback, in een omgeving die voor hem leek geschapen. Er waren palmen en bloeiende oleanders en als hij opstond, rook hij citroenen. Hij was 'gebruind', een linnen jasje hing over zijn schouder en in de lobby van het 'gerenommeerde' Hotel Martinez aan de Boulevard de la Croisette dronk hij een café noisette.


Uit het leven van Bram Moszkowicz: 'Als aan de Zuid-Franse kust de zon geleidelijk wegzakt achter de grote jachten, waarop het leven wordt gevierd, zegt de advocaat dat hij er weer zin in heeft.' Zo'n leven dus.


4. Hij snapt zelfspot.

Er bestaat ook een Bram Moszkowicz om wie je kunt lachen en die daar helemaal geen problemen mee heeft; een man die ook wel weet dat hij half, of misschien wel helemaal in een schijnwereld leeft waar het leven één groot spel is.


Met de commercial voor de Leidse Onderwijs Instellingen (LOI) bewees hij zichzelf, kortom, in 2010 een goede dienst, qua imagebuilding. Die Bram Moszkowicz zagen we zelden. Hij drijft de spot met zichzelf en relativeert de ernst van de advocatuur. Zelfpot is hét ingrediënt voor sympathie, want de onderliggende, aangename boodschap is: Bram Moszcowicz kan om zichzelf lachen en neemt zichzelf niet altijd even serieus, ook al lijkt dat misschien vaak anders.


In het filmpje woont Moszkowicz in een statig vrijstaand huis in een bosrijke omgeving. Als hij het huis verlaat, moet hij de keuze maken uit drie auto's uit de hoogste prijsklasse. Onderweg werpt hij een even nieuwsgierige, opzichtige als begerige blik op een knappe jonge vrouw die een hond uitlaat. Hij draagt een redelijk foute zonnebril en botst, als hij met de radio bezig is, op een tractor waarop twee mannen zitten. Ze herkennen hem vanzelfsprekend onmiddellijk.


Het is een lichte aanrijding, constateert Moszkowicz aanvankelijk opgelucht. Het lachen vergaat hem als een van de mannen naar zijn nek grijpt en hem wijst op artikel 6:162 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek. Een claim vanwege een whiplash, weten de kijkers. Oftewel: 'Nederland wordt steeds slimmer.' (In een niet vaak vertoond vervolg trapt Moszkowicz bij thuiskomst hard een prullenbak omver.)


Het filmpje van bureau N=5 is trouwens een subtiele remake van een commercial uit 1999 van Centraal Beheer Achmea, Joyriding. Een jongen rijdt ook in een cabriolet, kijkt ook naar een blond meisje, rommelt ook aan de radio en veroorzaakt ook een kleine aanrijding.


De inzittenden zijn Max Moszkowicz en zijn vader, Bram, die met een gekweld gezicht over zijn nek wrijft. 'Even Apeldoorn bellen.' Milde spot, humor en zelfrelativering: Bram Moszkowicz is de gediplomeerde bouwmeester van zijn eigen imago.


5. Hij beheerst de chique jij-bak.

We houden niet van de jij-bak, maar blijkbaar wel als deze aantrekkelijk wordt verpakt. Bijvoorbeeld door heel vaak 'met alle respect' te zeggen. Iedereen 'meneer' of 'mevrouw' te noemen. Of met chique Limburgse tongval te praten.


Dan valt het plotseling niet op dat iemand die geen verstand van wielrennen zegt te hebben, een wielrenner 'een matennaaier' noemt (De Avondetappe); die collega's kleineert door te zeggen: 'Gaat u naar Anker, het is niet zo'n heel ingewikkelde zaak' (De Wereld Draait Door). Of die over een ex-kantoorgenoot zegt: 'Daar heeft nog nooit iemand van gehoord en dat blijft waarschijnlijk ook zo' (Pauw & Witteman).


Aan de nationale borreltafels is wollig taalgebruik het grootste vergrijp. We willen duidelijkheid en Bram Moszkowicz geeft ons die. De slachtoffers van zijn woorden nemen we op de koop toe.


Het kleineren gaat opvallend vaak gepaard met de kwalificatie 'dom'. De wereld is volgens Moszkowicz niet in te delen in goed en kwaad, maar in dom en slim. De tegenstanders zijn dom, de medestanders zijn slim. Het is al met al een overzichtelijk wereldbeeld dat hij aan de kijkers presenteert.


Ook aantrekkelijk: zelfs al gaat het over zijn werk, het wordt altijd persoonlijk. Zo besloot hij op eigen houtje in te bellen in de uitzending van Pauw & Witteman toen Bertus Hendriks te gast was om te praten over het proces-Wilders. Want: 'Ik trek het niet dat die vent weer voor anderhalf miljoen mensen aan het liegen is.' Allemaal in het belang van zijn cliënt, natuurlijk.


Op dinsdag, de dag des onheils voor het imperium-Moszkowicz, was er ook nog goed nieuws. Er komt een tweede boek, genaamd Onkruid. Daarin rekent hij af met 'heilige boontjes, bleekneuzige betweters, kwetterende papegaaien en over het paard getilde grootheden van klein formaat'.


Dat zou je af kunnen doen als rancuneuze prietpraat van een kat in het nauw, een boek dat binnen afzienbare tijd op de ramsj-stapel belandt. Maar waarschijnlijk staan er bij de presentatie weer honderden mensen in de rij. De media voorop.


AFSCHEIDSTWEET

Jort Kelder @jortkelder

Exit Maffiamaatje. Had al in 2007 moeten gebeuren. Of eerder. En kunnen de media nu 'ns stoppen met die man serieus te nemen? #Moszkowicz


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden