Met affaire-Bo 'staat de beerput van de partij even op een kier'

De affaire rond Bo Xilai (62), de partijsecretaris van Chongqing die hogerop wilde in Peking, biedt volgens ingewijden een blik op de maffia-achtige wijze waarop de Communistische Partij van China (PCP) kan functioneren.

SHANGHAI - Bo werd deze maand uit zijn functie gezet omdat hij door Peking als een lastige concurrent wordt gezien voor de nieuwe partijleiding, die komend najaar aantreedt. Een jaar geleden was hij nog een gevierd man, ook bij een deel van de Pekingse leiders. Bo had zichzelf de reputatie bezorgd van krachtig bestuurder, die met een harde campagne de georganiseerde misdaad te lijf ging.


Die campagne ging echter gepaard met grove wetsschendingen, tot marteling van verdachten toe. Toen sommige slachtoffers er destijds openlijk over klaagden, werd hun belangrijkste advocaat opgesloten. De partijleiding in Peking liet het toe. 'Zolang je maar loyaal bent aan Peking, gebeurt er meestal niets. Pas als iemand zich als gevaar voor de nationale leiders ontpopt, wordt zijn dossier geactiveerd en wordt hij een kopje kleiner gemaakt', verklaart een jurist in Shanghai.


Dat Peking zo nodig stevig kan uithalen, merkte de Shanghaise partijchef Chen Liangyu, die in 2006 tot 18 jaar cel werd veroordeeld wegens corruptie. De zware straf was volgens waarnemers een waarschuwing van Peking aan de 'bende van Shanghai', een belangengroep rond de oude partijleider Jiang Zemin. Die moest zo begrijpen dat zijn glorietijd voorbij was en dat zijn entourage een toontje lager moest zingen.


De affaire rond Bo Xilai maakt opnieuw duidelijk dat de CPC, met bijna tachtig miljoen leden formeel de grootste politieke partij ter wereld, een ondoorzichtige organisatie is die bestaat uit belangengroepen die achter de schermen strijd met elkaar leveren om de macht.


Die groepen zijn meestal eerder gebaseerd op persoonlijke banden dan op ideologische verschillen, stelt een politicoloog uit Peking. 'Partijsecretaris x van stad a of provincie b zit in een netwerk met generaal y en zakentycoon z, omdat ze samen op de universiteit hebben gezeten of in dezelfde lichting van de CPC-jeugdliga'.


'Maffiose trekken'

In China's bestuurlijke praktijk, waar de uitvoerende macht niet door een onafhankelijk parlement, onpartijdige rechters of een vrije pers wordt gecontroleerd, geeft dit alle ruimte voor belangenverstrengeling 'met maffiose trekken', aldus de politicoloog.


Bo Xilai kon zo jaren de ongekroonde keizer spelen in Chongqing, een stadsprovincie in het midwesten van het land met een slordige dertig miljoen inwoners.


De misrekening van Bo, die eerder minister van Buitenlandse Handel, burgemeester van de havenstad Dalian en partijpropagandist was, was dat hij zich onkwetsbaar voelde. 'Hij had er niet op gerekend dat zijn rechterhand, politiecommissaris Wang, zich tegen hem zou keren'.


De ondergang van Bo begon toen Wang in februari naar het Amerikaanse consulaat in Chengdu vluchtte. De commissaris vreesde de wraak van Bo nadat hij had gemeld dat hij onderzoek wilde doen naar Bo's vrouw, in verband met de verdachte dood van de Britse zakenman Neil Heywood in Chongqing in november vorig jaar.


Wang vermoedde dat de Brit vergiftigd was. Heywood werkte als 'consulent' onder meer voor een Londense bedrijfsrecherchefirma opgericht door oud-officieren van de Britse inlichtingendienst.


'De beerput van de partij staat even op een kier', aldus de jurist. 'Bo voerde zijn anticorruptiecampagne zeer selectief: de campagne zorgde ervoor dat bedrijven van tegenstanders in het nauw werden gedreven, terwijl hij dubieuze praktijken van zijn eigen netwerk ongemoeid liet. Het is een bekend patroon. In China wordt de wet bepaald door de partijbaas, niet door het wetboek.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden