Met aantreden van Tjeenk Willink komt GroenLinks weer in beeld

De zoektocht naar een meerderheidskabinet gaat verder onder leiding van informateur Herman Tjeenk Willink. Onvermijdelijk komt nu ook GroenLinks weer in beeld.

Minister van Staat Tjeenk Willink (PvdA) heeft een ontmoeting met Tweede Kamer-voorzitter Khadija Arib voordat hij van start gaat als informateurBeeld anp

Jesse Klaver moet er langzamerhand een beetje nerveus van worden. Er is één iemand in de Tweede Kamer die onophoudelijk pleit voor een coalitie van GroenLinks met VVD, CDA en D66. Een politicus die hoopvol constateert dat de 'principiële verschillen' over het immigratiebeleid inmiddels minder scherp worden aangezet, die ziet dat Gert-Jan Segers slechts 'een pauze-act was die niet eens het podium op mocht' en die Klaver alvast 'heel veel succes' toewenst bij de komende onderhandelingen.

De naam van die gloedvolle supporter? Lodewijk Asscher.

De PvdA'er pleitte dinsdag tijdens het Kamerdebat over de formatie-impasse wederom geestdriftig voor een doorstart van de twee weken geleden gestrande onderhandelingen. Volgens Asscher doet een coalitie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks het meeste recht aan de verkiezingsuitslag. Het is bovendien in het landsbelang dat er nu verschillen worden overbrugd en dat er opnieuw een stabiel kabinet komt. Zijn eigen partij past als grote verliezer bij de verkiezingen bescheidenheid.

Klaver hoort het gelaten aan, al kan hij het soms niet helpen dat zijn wenkbrauwen omhoog gaan bij al dat enthousiasme. 'Bedankt voor het toegewenste succes', zei de GroenLinks-leider dinsdag droogjes tegen Asscher.

Klaver zal tegelijkertijd ook wat mindere nobele motieven vermoeden bij zijn linkse geestverwant. Jeroen Dijsselbloem gaf maandag al een inkijkje in de nieuwe strategie van PvdA. 'O ja, het land moet gered worden', schamperde de demissionaire minister van Financiën tegen het Financieele Dagblad over speculaties dat zijn partij toch weer in een kabinet plaatsneemt. 'Dat hebben we de afgelopen jaren al gedaan, het land gered. Nu gaan we de partij redden.'

Electorale rivalen

De redding van de PvdA zou best wel eens dichterbij kunnen komen als electorale rivalen als GroenLinks en D66 ook eens de pijn van regeren voelen. De energieke Asscher toonde de afgelopen weken al aan dat hij best kan gedijen in de oppositiebankjes.

De PvdA-leider zal niet de enige zijn die de komende weken druk uitoefent op Klaver om de onderhandelingen te hervatten. De achterban van GroenLinks staat ook te trappelen. Uit peilingen blijkt dat een ruime meerderheid voorstander is van regeringsdeelname, desnoods met VVD en CDA.

De nieuwe informateur, de dinsdag aangewezen Tjeenk Willink, zal die cijfers ook kennen. Bovendien zijn er weinig alternatieven. Het 'motorblok' van VVD, CDA en D66 blijft op zoek naar een extra partij die Rutte III aan een meerderheid kan helpen. Van de vier gegadigden blijven SP en PvdA halsstarrig de boot afhouden, waardoor alleen ChristenUnie en GroenLinks overblijven.

Het Kamerdebat maakte dinsdag duidelijk dat een nieuwe poging met de ChristenUnie ver weg is. Alexander Pechtold heeft zich diep ingegraven. De D66-leider meent dat er geen stabiel kabinet kan ontstaan met de kleine christelijke partij. De verschillen zijn te groot, de basis met een meerderheid van slechts 76 zetels te wankel.

Vooral Buma deed geen enkele moeite om zijn onvrede te verbergen. Volgens de CDA-leider is Gert-Jan Segers tijdens het verkennende gesprek door Pechtold 'over de tafel getrokken'. De D66'er zou onmogelijke eisen hebben gesteld, onder meer over stervenshulp bij voltooid leven - het nieuwe kroonjuweel van D66. Buma: 'Ik zeg heel eerlijk: zo bouw je geen vertrouwen op.'

Ook de VVD is er van overtuigd dat Pechtold vorige week doelbewust de variant met de ChristenUnie van tafel veegde, maar wrok is een luxe die Rutte zich niet wil permitteren. Pechtold is nodig voor nagenoeg iedere denkbare coalitie. Zonder hem geen Rutte III.

Tjeenk Willink verlaat het Kamergebouw na zijn gesprek met AribBeeld anp

Niemand durft dan ook uit te sluiten dat de D66'er alsnog zijn zin krijgt: een doorstart met GroenLinks. Grootste belemmering blijft de onenigheid over het immigratiebeleid. Klaver stelt als voorwaarde dat VVD en CDA hun standpunten afzwakken. Rutte en Buma weigeren tegemoet te komen aan 'eisen vooraf' van GroenLinks.

De hoop is nu gevestigd op Herman Tjeenk Willink. Als iemand in staat is een formule te verzinnen om partijen weer zonder gezichtsverlies aan tafel te krijgen dan is het de 75-jarige formatieveteraan die als notulist al betrokken was bij de kabinetsonderhandelingen van 1973.

Ook als Tjeenk Willink de verwachtingen waarmaakt en de impasse doorbreekt: de onderhandelingen die volgen zullen lang en moeizaam worden. Het idee dat het CDA nog enige coulance gaat opbrengen voor de medisch-ethische agenda van D66 lijkt een illusie. Niet voor niets merkte SGP-leider Kees van der Staaij dinsdag op dat het afwijzen van de ChristenUnie door Pechtold 'beledigend was voor het CDA'. 'Alsof die partij wel zomaar gaat instemmen met de klaar-met-leven-plannen van D66.'

Buma is niet de enige die zijn eisen zal opschroeven. Ook Klaver kan zijn wensenlijstje uitbreiden nu hij weer in beeld is als de meest logische optie om Rutte aan een kabinet te helpen. De aanmoedigingen van Asscher voor zo'n nieuwe onderhandelingsronde zullen die neiging alleen maar aanwakkeren.

Als Klaver niet genoeg binnenhaalt, zal de oppositie van SP én PvdA onverbiddelijk zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden