Mes in de rug van Engeland

In Britse financieel-economische kringen wordt druk gedebatteerd over het boek The State We're In van Will Hutton, economisch redacteur van het progressieve dagblad The Guardian....

Tegelijk met deze discussie verschijnt in Nederland de vertaling van een roman die een scherp, satirisch portret schetst van een familie die exemplarisch is voor dit slachtersgilde: Het moordende testament van Jonathan Coe, in het Engels What A Carve Up! geheten. Die slachters zijn de Winshaws van het in Yorkshire gelegen Winshaw Towers. De nestor van het gezelschap, Mortimer Winshaw, beschrijft zijn familie als volgt: 'Het gemeenste, inhaligste, wreedste stelletje mes-in-de-rugstekers en schofterige centenschrapers dat ooit over het aardoppervlak kroop.'

Een korte inventarisatie van de bezigheden van de Winshaws, die ooit hun fortuin vergaarden via de slavenhandel, geeft een indicatie van wat hij bedoelt. Mark Winshaw is een onscrupuleuze wapenhandelaar die Saddam Hoessein tot zijn cliëntèle rekent (en Zyklon-B verkoopt). Roderick een kunsthandelaar die zijn positie misbruikt om de seksuele gunsten van aankomende jonge schilderessen te verwerven. Thomas is expert op het gebied van speculaties, onvrijwillige overnames en fraudes met pensioenfondsen. Henry een politieke draaikont die op de juiste momenten van loyaliteit verandert. Dorothy houdt zich bezig met de meest produktieve (en minst dier- en milieuvriendelijke) landbouwmethoden en is verder actief in de vervaardiging van junkfood. En Hilary heeft een hoge positie bij een televisiestation dat zich vooral op het lager opgeleide kijkvee richt en schrijft daarnaast een column voor een conservatieve tabloid.

In dit overzicht zijn twee van de belangrijkste familieleden nog ongenoemd gebleven: Godfrey en zijn zuster Tabhita. Hoewel de een dood is en de ander in het gekkenhuis zit, vormen zij de sleutel tot de roman. Het moordende testament wordt namelijk gepresenteerd als de familiegeschiedenis van de Winshaws, in opdracht van Tabitha geschreven door ene Michael Owen. De reden van de opdracht: Tabitha is er heilig van overtuigd dat Godfrey, wiens vliegtuig in 1942 tijdens een geheime missie boven Berlijn werd neergeschoten, geen 'toevallig' oorlogsslachtoffer is. Integendeel, ze beschuldigt haar andere broer, Lawrence, ervan Godfrey aan de Nazi's te hebben verraden. Owens studie van de Winshaws moet dit complot aan het licht brengen. Dus doet Tabitha hem vanuit het instituut waar ze wordt verpleegd geld toekomen, zodat er via een vanity press een boek over de familie kan verschijnen.

Op het moment dat hij de opdracht tot het schrijven van de familiegeschiedenis krijgt, is Michael Owen een weinig succesvolle romanschrijver die het hem aangeboden 'salaris van vijf cijfers' goed kan gebruiken. Gedurende ongeveer drie jaar werkt hij aan zijn geschiedschrijving, die teruggaat tot de zeventiende eeuw. Wanneer hij is beland bij de laatste hoofdstukken, die betrekking hebben op de nog levende Winshaws, stagneert zijn werk. Hij stuit op nadrukkelijke tegenwerking van de betrokkenen en verliest zijn inspiratie.

Gaandeweg wordt Owens eigen verleden onthuld, zoals het verhaal van de dag dat hij, op zijn negende verjaardag, met zijn moeder naar de bioscoop ging om daar de (werkelijk bestaande) comedy-thriller What A Carve Up! (in Nederland destijds uitgebracht als Het moordende testament) te gaan zien. Vlak voor een pikante scène - actrice Shirley Eaton ontbloot haar borsten - wordt de jonge Michael door zijn moeder de bioscoop uitgesleurd, waardoor de film in zijn gedachten nooit is afgelopen. Als volwassene speelt Owen de film, via zijn videorecorder, keer op keer af en komt tot de verbijsterende conclusie dat de plot van What A Carve Up! en het verhaal van de Winshaws steeds meer met elkaar verwikkeld raken. Coe benadrukt dit door zijn roman naar de film te vernoemen. Net als de personages van What A Carve Up! komen de Winshaws uiteindelijk op een stormachtige avond bijeen, waarna de gruwelijke climax volgt.

Het moordende testament is een detectiveverhaal dat de lezer voortdurend in onzekerheid laat. Zeker zo meeslepend is de morele verontwaardiging over de 'verkrachting' van de Britse samenleving, zoals die tot uiting komt in de teloorgang van instituten als de BBC en de National Health Service. De grootste zonde die een schrijver tegenwoordig schijnt te kunnen begaan is opvattingen koesteren die mogelijkerwijs als 'politiek correct' zouden kunnen worden uitgelegd. Het moordende testament toont de onzin van deze redenering aan.

Jonathan Coe: Het moordende testament.

Uit het Engels vertaald door Marijke Emeis. Meulenhoff, ¿ 49,90.

What A Carve Up!

Viking, import Penguin Nederland, ¿ 37,35.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.