Opinie

Merlijn Schoonenboom: 'Duitse pers blijft bewust uit rechtse hoek'

Journalist en oud-correspondent Merlijn Schoonenboom (1974) houdt als Berlijner voornamelijk nieuws uit Duitsland bij. Beroepsdeformatie. Net als in Nederland beheerst de vluchtelingencrisis ook bij onze oosterburen het nieuws. 'En dan valt op: de Duitse pers is heel bewust bezig met uit de rechtse hoek blijven.'

Foto Verena Eidel

U bent een tijd correspondent geweest voor de Volkskrant in Berlijn. Daar woont u nu nog steeds. Wat trekt u zo aan in de stad, of in Duitsland?
'Nu zijn dat mijn vriendin en kind, om eerlijk te zijn. Maar destijds ging het me allereerst om Berlijn, waar ik me al jaren erg thuis voel. . Ik hoor nu vaak, vooral vanuit Nederland, dat Berlijn als zo'n hippe, leuke stad bestempeld wordt. Dan denk ik: waar hebben ze het over? Het is een moeilijke stad. De helft van de mensen heeft constant een slecht humeur.

Klinkt niet gezellig. Waarom vinden mensen het dan toch een hippe stad?
'De belofte van vrijheid, die de rest van Europa niet meer heeft. Deze stad is de experimenteerfase uit en wil nu echt weten: wat voor hoofdstad willen we zijn? Dat maakt deze fase interessant. Vergeet niet: Berlijn heeft nooit kunnen kiezen. Eerst vanwege de Keizertijd, daarna wegens Hitler. Pas de laatste twee jaar merk ik dat men in Berlijn zich heel bewust ervan wordt dat ze een stad worden waar de hele wereld naar kijkt, de hoofdstad van het machtigste land in Europa. Daar is eigenlijk heel Duitsland zich nu pas bewust van.'

Berlijn. Foto Getty

Waaraan merkt u dat?
'Bijvoorbeeld in de krantenkolommen. Een paar jaar geleden was de nieuwe internationale rol van Duitsland niet zo aanwezig. Nu is dat veel meer zo, en men wordt er ook wat zenuwachtig van: met de ogen van de wereld op ons gericht moeten we een beslissing maken.'

Doelt u op de vluchtelingencrisis? In Nederland lezen we vooral veel over Duitse incidenten met betrekking tot asielzoekers. Op een Duits Waddeneiland is een vluchteling neergestoken, er zijn vechtpartijen, te veel vluchtelingen die Duitsland in willen...
'Dat klopt. En dan valt op: de Duitse pers is bewust bezig met wegblijven uit de rechtse hoek van het vluchtelingendebat. Men is constant aan het reflecteren op een zware, morele manier. Schaffen wir das? Continu doen ze aan zelfreflectie. Soms is dat heel vermoeiend. Zaken die in Nederland heel gemakkelijk worden opgeschreven, zoals kritiek op de enorme stroom vluchtelingen, vind je hier niet zo direct terug. Maar er zit ook een hele bewuste, verantwoordelijke kant aan die reflectie, die ik juist mooi vind.'

En is de vluchtelingencrisis alleen het gesprek van de dag in de krant of ook op straat?
' Zeker ook op straat, ook in mijn Duitse kennissenkring. Veel van hen zijn geëngageerd, mijn tandarts werkt als vrijwilliger in een opvangkamp. Onder 'gewone' Duitsers is een open debat overigens makkelijk dan in de krant. Ik denk dat die openheid belangrijk is. Net als Nederland heeft ook Duitsland laten we zeggen twintig procent kiezers met rechts-conservatieve voorkeuren. Dan denk ik: laat ze hun verhaal houden, laat ze meedoen in het parlementaire debat. Als die zich weggedrukt voelen, krijg je eerder aanslagen. Ook in het CDU zit een rechtse tak, het zou niet goed zijn als die zich afsplitst. Merkel moet zich dat ook beseffen.'

Vluchtelingen in Kroatië, op weg naar Duitsland. Foto AFP
De Duitse bondskanselier Angela Merkel. Foto EPA

Wat vindt u het opvallendste nieuwtje van de dag?
'In een Duitse krant las ik een klein berichtje over een parlementariër van Die Linke die niet meer wil dat door rood lopen wordt beboet. Daar moest ik echt om lachen, want echt waar: als je in Duitsland bent en je staat voor een rood stoplicht, staat iedereen stil. Ook om drie uur 's nachts, als er in de verste verte niemand te bekennen is. De gehoorzame Duitser, een vreselijk cliché, maar in dit geval klopt het wel.'

Van typisch Duits naar typisch Nederlands: er is ophef over Sesamstraat, dat van NPO1 wordt gehaald en naar een digitaal themakanaal gaat. Kunt u zich daar druk om maken?
'Ik ben in de jaren zeventig opgegroeid en mocht van mijn ouders nauwelijks televisie kijken. Voor mij was Sesamstraat wat anderen op het schoolplein me vertelden. Dus nee, ik heb er niet zo'n sterk sentiment bij. Mijn dochter van 3 is er nog net te jong voor, dus die kijkt het ook niet. En daarbij: tegenwoordig kijk je toch alles via internet.'

Meer over