Merklap van de Nederlandse filmmuziek

ER ZIJN VAN die muziekstukken die het overal goed doen, dus ook bij film. Beethoven's Negende kreeg een letterlijk schokkende uitvoering in Het offer van regisseur Tarkovski en een overbekende melodie uit Grieg's Peer Gynt verraadde de moordenaar in M van Fritz Lang....

Omgekeerd gaat het minder makkelijk. Filmtunes zijn zelden echte concertkrakers geworden. Weliswaar is een Ennio Morricone zo nu en dan zonder western of weidse landschapsbeelden te beluisteren, maar zijn muziek is zozeer verbonden met het witte doek dat hij de specificatie 'film'-componist nooit kwijt zal raken. In de Nederlandse filmwereld is het niet veel anders. Componisten als Loek Dikker en Ruud Bos zijn nooit helemaal los te denken van de bioscoop en het ijsje. Louis Andriessen, Willem Breuker en Tristan Keuris, die ook voor film hebben gecomponeerd, genieten vooral in het concertcircuit bekendheid - zij het met alles behalve hun filmmuziek.

De dubbel-cd The Alphabet of Dutch Filmmusic, in eigen beheer uitgebracht door enkele enthousiaste filmmuziekverzamelaars van de Stichting CineMusica, is vooral een anthologie van muziek die niet frequent in de concertzalen te horen zal zijn. De filmmuziekliefhebbers hebben hun selectie nauwkeurig van informatie voorzien. Bij elk fragment zijn behalve componist en filmtitel de regisseur en hoofdrolspelers vermeld. Bij de componisten (alfabetisch geordend) zijn ook nog lijstjes opgenomen met andere films waarvoor ze muziek hebben geschreven.

Daarmee is een handzaam geluidsdocument verschenen, waarmee behalve uitgesproken filmmuziekfans waarschijnlijk ook aanhangers van de Nederlandse speelfilm gelukkig zullen zijn. Dat met deze produktie ook de concertbezoekers gestimuleerd zullen worden deze 'onzichtbare' muzieksoort vol overgave te beluisteren, ligt ondanks enkele live-opnamen niet in de lijn der verwachtingen. Daarvoor zijn de 44 fragmenten toch te weinig autonome composities. Het is bij elkaar een veelkleurige merklap, vol kleine proeven van stijl- en vakbekwaamheid, die veel van hun spanning ontlenen aan de interactie met beelden, die er bij de cd niet zijn.

Dat is het merkwaardige met muziek. Als zelfstandige kunstvorm trekt een compositie alle aandacht naar zichzelf: de opbouw, het verloop, de noten. Bij muziek als toegepaste vorm is de toepassing zo overheersend dat de compositie in zijn dienende functie bijna verdwijnt. Dat is de reden waarom muziek ook na de intrede van de geluidsfilm zo'n belangrijke rol is blijven spelen. Dreiging, ontroering en activering van de visuele impuls kunnen door de muziek zo goed als onmerkbaar worden aangewakkerd.

Die werking tussen muziek en beeld komt op deze cd natuurlijk niet tot uiting. Wie de films niet kent, kan z'n eigen verhalen bij de muziek verzinnen. Als extra bij het Rotterdamse filmfestival heeft Philips een promotie-cd-i gemaakt met een selectie van Gouden Kalf-winnaars tussen 1980 en 1995, die ook op The Alphabet zijn vertegenwoordigd, zodat het geluidsspoor van de cd als basis kon dienen voor de cd-i. Met dit nieuwe medium krijgt zo'n bloemlezing in één klap veel meer zin. Door een simpele klik met de muis kan de cd-i-gebruiker ook zien wat er gebeurt bij dat thema dat Henny Vrienten voor Spoorloos componeerde.

Het zou mooi zijn als de mogelijkheden van dit nieuwe medium zo voortvarend worden benut dat er een complete cd-i-bibliotheek verschijnt met alle Nederlandse filmmuziekfragmenten. Dan kan dit genre werkelijk eens op z'n merites worden beoordeeld. Niet als de akoestische helft van een gescheiden siamese tweeling, maar als onderdeel van een functionerend geheel. Niet als muziek, maar als filmmuziek.

The Alphabet of Dutch Filmmusic is te bestellen door overmaking van ¿ 39,95 op giro 2465462 t.n.v. CineMusica Lelystad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden