Analyse

Merkels principes tegen Poetins macht

Oorlogsdreiging Oekraïne

Als Oekraïne en Rusland nog tot een akkoord komen, is dat weggesleept voor de poorten van de hel. Hoe reëel is een dialoog Oost-West?

Vladimir Putin (R) spreekt met Alexander Lukashenko. February 2015 Beeld afp

West-Europese leiders vervolgen woensdag in Minsk met de presidenten Petro Porosjenko van Oekraïne en Vladimir Poetin van Rusland hun diplomatieke offensief voor een regeling in Oekraïne. Vandaag spreekt bondskanselier Angela Merkel eerst nog met president Barack Obama in Washington.

Merkel en haar Franse collega François Hollande worden deels gedreven door de moed der wanhoop, getuige Merkels opmerking dat succes 'onzeker' is en Hollandes waarschuwing dat het gaat om een laatste kans voor de vrede. In de VS ontstaat druk op president Obama om Oekraïne met defensieve wapens te ondersteunen.

Het gevoel van urgentie, maar ook van radeloosheid en tweespalt over de juiste strategie typeerde ook de jaarlijkse veiligheidsconferentie in München. Terwijl Europeanen en Amerikanen elkaar in de haren vlogen over defensiesteun aan Oekraïne, hield de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov een ouderwetse tirade die bevestigde dat van een dialoog tussen Oost en West amper nog sprake is - en de kans op een langdurige breuk reëel.

Angela Merkel Beeld ap

Defensieve wapens

Merkel hield een krachtig pleidooi voor het behoud van de beginselen van de Europese ordening - de onschendbaarheid van internationale grenzen en de vrijheid van landen om zelf hun lotsbestemming te kiezen. Ze uitte twijfel over de kans op een akkoord met president Poetin. 'Garanties zijn er niet, maar je moet het keer op keer blijven proberen.' Ze veegde de vloer aan met pleidooien voor militaire steun aan Kiev. 'Ik kan me geen enkele situatie voorstellen waarbij dit president Poetin zal doen denken dat hij het militair gaat verliezen. We moeten realistisch zijn.'

Daartegenover stonden harde interventies van Amerikaanse Congresleden die zeggen dat alleen door defensieve wapens te leveren de overrompeling van Oekraïne kan worden gestuit. De Amerikaanse vicepresident Joseph Biden en minister van Buitenlandse Zaken John Kerry beklemtoonden dat het Westen verenigd moet blijven tegenover Rusland, maar ook binnen de regering-Obama wordt steeds openlijker getwijfeld of de lijn van Merkel de juiste is.

De bondskanselier zei dat het Westen zijn principes niet moet verloochenen en geduldig moet zijn. Als 7-jarig meisje in Oost-Duitsland had ze gezien hoe de Muur werd gebouwd. 'Toen kwam ook niemand ons te hulp, maar dat begrijp ik, dat was realisme. Ik weet ook dat westerse standvastigheid mij op deze plek heeft gebracht. Het kan lang duren, maar onze principes zullen uiteindelijk zegevieren, net als in de Koude Oorlog.'

Vladimir Poetin Beeld ap

Vreedzame expansie

Pleitbezorgers van beperkte militaire steun claimen dat dit juist de enige weg is naar een akkoord. 'Diplomatie zonder wapens is als muziek zonder instrumenten', citeerde de Britse politicus Malcolm Rifkind Frederik de Grote. Poetin is vatbaar voor druk, zegt dit kamp, anders was hij allang doorgestoten tot Kiev. Russische doden zullen zijn binnenlandse steun ondermijnen. In Europese hoofdsteden vindt men dit spelen met vuur. Wat als die inschatting niet klopt? Immers: de westerse beperkingen zijn duidelijk, maar het is onduidelijk hoever Poetin bereid is te gaan.

In Oekraïne heeft het Europese model van 'vreedzame expansie' zijn grens bereikt. Poetin heeft die grens nu getrokken met Oekraïens bloed en Russische tanks. Europa mag de oorlog voorbij zijn, haar dreigende economische inkapseling van Oekraïne was voor Poetin reden zijn troefkaart uit te spelen tegen zijn postmoderne Europese partners: de ouderwetse, brute vorm van machtspolitiek.

Merkels beginselenpolitiek is van een ander soort staal: zij weigert opnieuw te denken in invloedssferen en zeventig jaar na de Conferentie van Jalta een Jalta II te organiseren waarin Oekraïne wordt opgedeeld. Daarmee lijkt de patstelling compleet - en lijkt, als het initiatief van Merkel en Hollande op niets uitloopt, de weg vrij voor de verdere bloedige ondergang van Oekraïne en een lange periode van hernieuwd vijandschap tussen het Westen en Rusland.

Niettemin staan er voor beide partijen grote politieke en economische belangen op het spel, die om samenwerking vragen; belangen die ertoe kunnen leiden dat toch een akkoord wordt weggesleept voor de poorten van de hel. Ondertussen zijn alle kampen druk bezig stellingen te betrekken die ze moeilijk kunnen verlaten.

François Hollande Beeld AP
Petro Porosjenko Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.