Column

Merkels open-deur- politiek schiet tekort

Een crisis heeft meestal meer dan één oorzaak.

Paul Brill
De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Duitse president Joachim Gauck (L). Beeld epa
De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Duitse president Joachim Gauck (L).Beeld epa

Een crisis heeft meestal meer dan één oorzaak. Dat geldt zeker voor de enorme vluchtelingenstroom waarmee Europa nu wordt geconfronteerd. Er kan eigenlijk ook beter van stromen worden gesproken. Syrische vluchtelingen vormen de hoofdmoot, maar ze worden omringd door een bont gezelschap uit andere streken. Goed om voor ogen te houden: 40 procent van de asielzoekers die in de eerste helft van dit jaar in Duitsland arriveerden, kwam uit de Balkan.

Maar in het geval van het Syrische drama kan wel degelijk een specifiek omslagpunt worden aangewezen dat ten grondslag ligt aan de huidige stormloop op Europa. Namelijk president Obama's beslissing van twee jaar geleden om, in weerwil van de 'rode lijn' die hij een jaar eerder nadrukkelijk had getrokken, toch geen consequenties te verbinden aan de inzet van chemische wapens door het regime-Assad tegen de burgerbevolking. Alles was in gereedheid om een harde klap uit te delen aan het regeringsleger, maar op het laatste moment schrok Obama ervoor terug en legde de bal bij het Congres. Het uitstel, dat afstel werd, gaf Moskou de gelegenheid zich als 'bemiddelaar' op te werpen en daarmee Assad uit de wind te houden.

Het kan niet anders of die ostentatieve volte face heeft in de vluchtelingenkampen in Libanon en Turkije de kiem gelegd voor het besef dat de situatie niet alleen penibel was, maar ook vrijwel uitzichtloos. Wie nog steeds had gehoopt op een dwingend Amerikaans optreden om een einde te maken aan de burgeroorlog in Syrië, moest nu inzien dat dit achterwege zou blijven. Vervolgens werd de situatie verder gecompliceerd door de opmars van ISIS, waartegen het Westen wel in het geweer kwam, maar niet met een doortastendheid die een reëel perspectief opende op een keer ten goede.

Tegen die achtergrond kun je je er niet echt over verbazen dat velen van de ruim vier miljoen Syrische vluchtelingen die in de directe buurlanden hun toevlucht hebben gezocht en daar een even schamel als ledig bestaan leiden, zich gaan afvragen of er niet een andere plek is waar ze nog wel iets van hun leven kunnen maken. Europa!

Ik memoreer dit niet om de schuld voor de massale exodus geheel en al bij Obama te leggen. Na Afghanistan en Irak was het op z'n minst begrijpelijk dat hij ervoor terugdeinsde om met militaire laarzen in een nieuwe slangenkuil te stappen. Maar terughoudendheid werd angstvalligheid, zelfs als het ging om het opleiden en bewapenen van gematigde verzetsgroepen. Er ontstond daardoor een pijnlijk gat tussen de retoriek waarmee het regime-Assad tot kwelgeest van zijn eigen onderdanen en eigenlijk van de hele regio werd uitgeroepen, en de feitelijke inspanning om dat gezwel dan ook te verwijderen. In dat gat zijn andere krachten gesprongen, met als gevolg dat de situatie in en rond Syrië alleen nog maar beroerder is geworden.

Anders gezegd: we wisten al dat interventie, hoe legitiem en goedbedoeld die ook mag zijn, averechtse effecten kan hebben; nu weten we ook dat non-interventie haar prijs heeft. En het is geen toeval dat die prijs juist moet worden betaald door Europa, waar de gedachte dat militaire risico's het best door de Amerikanen kunnen worden gedragen nog altijd geldt als de hoogste strategische wijsheid. Hetzelfde Europa waar de Junckers en de Pechtolds menen dat er met de komst van al die asielzoekers geen vuiltje aan de lucht is zolang er leiders zijn die ja durven zeggen.

Nu zal het met enige goede wil best lukken om de 160duizend vluchtelingen voor wie de Europese Commissie een bestemming heeft bedacht, onderdak te bieden. Het tweevoudige ook nog wel. Maar wat als die stroom maar blijft rijzen, als de opvangcapaciteit uitgeput raakt (zie Zweden), als het smalle draagvlak in diverse landen verder afbrokkelt, als de nieuwkomers niet kunnen worden ingepast in de vacaturebank van VNO/NCW, als velen verknocht blijken aan abjecte ideeën over democratie, de positie van de vrouw en de invloed van het internationale jodendom, om van stille IS-handlangers maar te zwijgen?

Waar het gaat om het lenigen van acute nood prevaleert gelukkig de ruimhartigheid van Angela Merkel boven de benepenheid van Viktor Orbán. Maar sterk leiderschap betekent ook een realistische taxatie van de beheersbaarheid van een crisis en van de consequenties op langere termijn. Op dat punt schiet Merkels ongeclausuleerde open-deurpolitiek ernstig tekort. Wat exemplarisch is voor een Europa dat hoopt op het beste in plaats van zich te hoeden voor het ergste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden