Analyse Duitsland

Merkels grootste lastpak verslikt zich als minister van Binnenlandse Zaken in eigen strenge asielwensen

Jarenlang had CSU-coryfee Horst ‘Heimat’ Seehofer geen goed woord over voor het ‘slappe’ asielbeleid van Angela Merkel. Hij zou het allemaal wel even anders doen. Maar de nieuwbakken minister van Binnenlandse Zaken heeft na honderd dagen Merkel IV nog maar weinig bereikt. Hoe kon dat gebeuren?

Horst Seehofer (links) en Angela Merkel. Beeld EPA

Onrechtmatige verblijfsvergunningen in Bremen

Horst Seehofer wond er bij zijn aantreden in maart geen doekjes om. De man die bekendstaat als het Beierse blok aan Merkels been, wilde als ­minister van Binnenlandse Zaken en Heimat zo snel mogelijk een strenger vluchtelingen- en immigratiebeleid invoeren en een efficiëntere uitzetting van asielzoekers wier verzoek om een verblijfsvergunning is afgewezen.

In mei bleek dat het kantoor van de Duitse immigratiedienst in Bremen de afgelopen vier jaar zo’n 1.200 onrechtmatige verblijfsvergunningen heeft uitgegeven. Medewerkers zouden daarbij onder een hoedje hebben gespeeld met minstens twee advocaten. Seehofers ministerie is verantwoordelijk voor deze dienst, het Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Bamf).

In de zomer van 2015 gingen de beelden van de rijen vluchtelingen voor het Berlijnse kantoor van het Bamf de wereld over. Ze stonden symbool voor de implosie van de Duitse ambtenarij onder druk van de vele asielaanvragen. Die crisis blijkt de afgelopen drie jaar te hebben doorgemodderd. In het kielzog van de Bremer affaire maken Duitse media ook weer melding van algemene problemen bij de immigratiedienst zoals vertragingen en langs elkaar heen werkende ambtenaren.

Dat brengt de verantwoordelijke minister in een benarde positie. See­hofer, maar ook Thomas de Maizière, zijn voorganger, en Angela Merkel, zouden al langer op de hoogte zijn geweest van de het gesjoemel in Bremen en het matige functioneren van de Bamf in het algemeen.

Daarom willen oppositiepartijen, de AfD en liberale FDP en een parlementaire onderzoekscommissie. FDP-voorman Lindner wil dat die commissie niet alleen de rol van de ministers van Binnenlandse Zaken, maar vooral ook Merkels kennis over de problemen bij het Bamf onder de loep neemt.

Voor Seehofer is dat een opsteker, want ook hij probeert de zaak op de bondskanselier af te wentelen. ‘Van zo’n commissie heb ik niets te vrezen’, zei hij volgens der Spiegel vorige week. ‘Ik ben immers bekend als tegenstander van Merkels vluchtelingenpolitiek. En daaraan is niets veranderd sinds ik minister ben.’

Zie, daar glipt de minister uit München na drie maanden regeren terug in zijn vertrouwde rol van Merkel-criticus. Voor een minister van Binnanlandse Zaken is die koers is niet zonder gevaren. Op zijn talent voor ophef kan Seehofer blind vertrouwen. Maar in tegenstelling tot vroeger moet hij de verwachtingen die hij daarmee wekt bij het CSU-electoraat nu eigenhandig inlossen. En dat, zo heeft de minister in zijn eerste honderd dagen ervaren, gaat nogal stroef.

‘Masterplan-Migratie’ hapert

Het ‘Masterplan voor Migratie’ heeft Seehofer zijn uitwerking van de in het regeerakkoord vastgelegde blauwdruk voor een strenger migratiebeleid gedoopt. Hij wilde de uitgewerkte versie van dat plan eigenlijk deze week in de CDU/CSU-fractie presenteren, maar Merkels medewerkers hebben dat verhinderd, vanwege inhoudelijke onenigheid.

Het probleem begint bij de in het regeerakkoord beloofde ‘Ankercentra’, enorme azc’s waar migranten moeten worden gehuisvest tot duidelijk is of ze een verblijfsvergunning krijgen. De wachttijd zou in de toekomst maximaal twee maanden mogen duren. Blijkt dat een asielzoeker niet mag blijven, dan kan hij vanuit zo’n ankercentrum efficiënt weer worden uitgezet. Tenminste, dat is het idee.

Berlijn - 15 oktober 2015. Vluchtelingen wachten op een armbandje dat toegang geeft tot een bus die ze naar een tijdelijk opvangcentrum brengt, in afwachting van registratie. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Nu duurt de behandeling van een asielaanvraag gemiddeld zeven maanden. En het ziet er niet naar uit dat het Bamf de komende tijd sneller zal gaan werken. Vanwege de affaire in Bremen wil het ministerie van Justitie 18 duizend al toegekende verblijfsvergunningen opnieuw laten bekijken. Ook neemt het asielverzoeken in de zomer traditioneel toe. Een derde probleem is dat het uitzetten van asielzoekers in veel gevallen niet lukt, omdat landen van herkomst hen weigeren terug te nemen.

De meeste deelstaten staan dus niet te springen om zo’n nieuw ankercentrum te huisvesten. Ze vrezen duizenden ontevreden asielzoekers die daar maanden of zelfs jaren vastzitten. En ze vrezen boze omwonenden.

Protest in de coalitie is er over Seehofers ‘oplossing’ voor de langdurige Bamf-procedures. Als de in het regeerakkoord vastgelegde bovengrens (die geen bovengrens mag heten) van 180- tot 220 duizend asielzoekers per jaar wordt overschreden, wil de minister migranten kunnen weigeren aan de grens.

Daarmee raakt hij aan de kern van de vluchtelingendiscussie bij de vorige regering. Migranten wegsturen aan de grens gaat Merkel en de SPD te ver omdat het indruist tegen het vluchtelingenverdrag van de VN.

Seehofer voelt de hete adem van zijn eigen partij. In oktober kiest Beieren een nieuwe Landdag. Als Seehofer zijn beloften aan het Beierse electoraat in Berlijn niet kan waarmaken, vrezen zijn partijgenoten dat een deel van het electoraat overloopt naar de AfD.

Boze ambtenaren 

Voor Seehofers inauguratie als minister leek de vraag, gesteld op vele opiniepagina’s, wat flauw: kan een 68-jarige uit de provincie dat wel aan, het besturen van zo’n joekel van een ministerie? Drie maanden later blijken die speculaties niet zo gratuit als ze leken. Want niet alleen bij het Bamf, ook op Binnenlandse Zaken rommelt het.

Zo blijkt het personeelsbeleid van het ministerie in te druisen tegen de door de Grote Coalitie gemaakte afspraak om tijdelijke contracten tot twee jaar tot een minimum te beperken. Deze week bleek uit een onderzoek van de Rheinische Post dat van de 5.500 tijdelijke contracten op het ministerie van Binnenlandse Zaken, er 4.500 zonder reden beperkt zijn tot een duur van een of twee jaar. Seehofer heeft op deze kwestie nog niet gereageerd.

Ook ontstond vorige week ophef rondom een van de door Seehofer aangestelde staatssecretarissen, Stephan Mayer. Volgens Der Spiegel regende het de afgelopen maanden klachten van ambtenaren over Mayers autoritaire stijl van leidinggeven en zijn pogingen mensen te ontslaan en te vervangen door vertrouwelingen uit Beieren.

En dan is er nog een punt waarop Binnenlandse Zaken niet tegen een harde afspraak maar wel tegen een goed voornemen van de coalitie indruist. Het team van topambtenaren en staatssecretarissen dat Seehofer heeft samengesteld, bestaat uit louter mannen. Dat zet kwaad bloed bij veel vrouwelijke medewerkers. De kritische brief van de ambtenaar die op het ministerie voor gelijke rechten verantwoordelijk is, Maria Spetter, beantwoordde Seehofer volgens Die Zeit met de opmerking dat hij kennis had genomen van de kritiek, maar niet van plan was er iets mee te doen.  

Duitsland zet uitgeprocedeerde asielzoekers weer uit naar Afghanistan

Twaalf jaar heeft Angela Merkel het kunnen tegenhouden, maar woensdag moest ze eraan geloven: het vragenuurtje in de Bondsdag. Daar kwam direct een heikel onderwerp ter sprake: het Duitse asielbeleid.

In Berlijn is registratie een nachtmerrie

Hét symbool voor de haken en ogen die zitten aan Merkels grootse welkomstgebaar: de chaos bij het opvangcentrum in Berlijn-Moabit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.