nieuws

Merkels CDU lijdt historische nederlaag tijdens regionale verkiezingen

Sinds zondagavond 18 uur stipt staat het vast: voor de CDU van Angela Merkel kent het Duitse Superwahljahr een rampzalig begin. De christen-democraten leden in de zuidwestelijke deelstaten Baden-Württemberg en Rijnland-Palts historische nederlagen. Ook de extreemrechtse AfD verloor. Winnaars zijn de Groenen en de liberale FDP.

CDU-lijsttrekker voor Baden-Württemberg Susanne Eisenmann in Stuttgart. Beeld REUTERS
CDU-lijsttrekker voor Baden-Württemberg Susanne Eisenmann in Stuttgart.Beeld REUTERS

Een halfjaar voor de Bondsdagverkiezingen op 26 september straft de kiezer de partij voor de haperende Duitse vaccinatiecampagne, het in zijn geheel steeds zwalkender coronabeleid én voor een zich uitbreidend schandaal rondom volksvertegenwoordigers die grof geld zouden hebben verdiend met handel in mondkapjes. Al is het de vraag hoeveel invloed het schandaal heeft gehad, omdat bijna de helft van het electoraat zijn in coronatijd veilige briefstem al had uitgebracht voordat dit schandaal vorige week losbarstte.

De winnaars in Stuttgart en Mainz waren de zittende coalities, aangevoerd door respectievelijk Winfried Kretschmer van de Groenen en Malu Dreyer van de SPD. Dat Dreyer het zetelaantal van vijf jaar geleden bijna evenaarde en dus kan blijven regeren met de Groenen en de liberale FDP – de ‘stoplichtcoalitie’ – is een klein kiemplantje op de dorre akker die Duitse sociaaldemocratie heet.

Superstart voor de Groenen

De Groenen daarentegen beleven een ‘superstart in het superverkiezingsjaar’, zoals landelijk voorzitter Robert Habeck het formuleerde. Dat de eerste en daarom legendarische groene deelstaatleider Winfried Kretschmann (72) op mag voor een derde termijn, geldt als positief voorteken voor de Berlijnse regeringsambities van de Groenen die in de landelijke peilingen stabiel op plek twee staan.

Kretschmann, een politicus die met evenveel verve kan pleiten voor strengere klimaatdoelstellingen als voor de belangen van de auto-industrie, liet Duitsland zien dat een coalitie van Groenen en CDU – ‘zwart-groen’ – een succes kan zijn.

CDU-lijsttrekker Susanne Eisenmann staat de pers te woord.  Beeld Sebastian Gollnow/dpa
CDU-lijsttrekker Susanne Eisenmann staat de pers te woord.Beeld Sebastian Gollnow/dpa

Dat perspectief is landelijk ook voor de CDU van levensbelang, vooral nu de zekerheid van een comfortabele verkiezingsoverwinning zienderogen wegsmelt. In januari gingen vriend en vijand er nog van uit dat de nieuw gekozen partijleider Laschet de verkiezingsoverwinning op een sukkeldrafje kon halen, op de rug van de coronabonus voor Angela Merkel en Gezondheidsminister Jens Spahn. Nu spreekt de overwinning niet meer vanzelf, het lijsttrekkerschap van Laschet evenmin.

In de coulissen weegt Markus Söder, de Beierse minister-president, zijn kansen af. De CSU-politicus heeft zich nooit officieel als Kanzlerkandidat gemeld, maar dat hij het ambieert is een publiek geheim. Veel hangt af van de verwikkelingen in het mondkapjesschandaal, dat vermoedelijk een stuk groter is dan tot nu toe bekend. Na de twee volksvertegenwoordigers van CDU/CSU die aftraden omdat ze honderdduizenden euro’s aan provisies hadden opgestreken, stapte vrijdag een derde op. Ook hij had gelobbyd voor een mondkapjesproducent uit zijn netwerk. Bovendien wordt hij verdacht van het aannemen van campagnegelden van het dictatoriale regime van Azerbaijan, wat zich tot een tweede schandaal zou kunnen ontwikkelen.

Crisis bezweren

Laschet moet deze crisis of crises als partijleider zien te bezweren, terwijl hij er zelf dieper inzit dan hij wil. Eerder werd al bekend dat zijn zoon Johannes, influencer van beroep, ook betrokken is geweest bij de totstandkoming van een mondkapjesdeal. Zoon Laschet gaf het nummer van een modefirma waarvoor hij soms reclame maakt aan vader Laschet, die behalve CDU-voorzitter ook minister-president is van Noordrijn-Westfalen. De deelstaat NRW kocht mondkapjes van de firma, zonder officiële aanbestedingsprocedure.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Dat verzwakt zijn positie ten opzichte van Söder uit Beieren die een introductie zou kunnen maken als ‘onbevlekte’ lijsttrekker. Maar mocht het schandaal de partij boven het hoofd groeien, is er ook weer een kans dat Söder bedankt. Hij zal zijn aangename positie als populaire Beierse leider niet willen opgeven om aan een dood paard te sjorren. Laschet verkeert niet in die luxepositie. De besturen van de CDU en CSU kiezen de uiteindelijke lijsttrekker, vermoedelijk binnen een paar maanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden