'Merkel wordt sinds de zomer niet meer afgeluisterd'

Het Witte Huis is sinds afgelopen zomer op de hoogte van het feit dat de Amerikaanse geheime dienst NSA wereldleiders aftapt. Functionarissen hebben er sindsdien op aangedrongen om de afluisterpraktijken (deels) stop te zetten. Dat blijkt uit een verslag in The Wall Street Journal.

De Amerikaanse ambassade in Berlijn. Foto genomen met een infraroodcamera. Beeld reuters

De krant baseert zich op anonieme Amerikaanse functionarissen. Zij werden afgelopen zomer voor een briefing bijeen geroepen. De aanleiding was een verslag over de herziening van afluisterprogramma's, nadat er via oud-NSA-medewerker Edward Snowden gevoelige documenten waren uitgelekt.

Uit dit verslag, dat op verzoek van Obama werd uitgebracht, bleek voor het eerst de grootschaligheid van de afluisterpraktijken. Maar liefst 35 wereldleiders werden (of worden - dat is nog altijd niet duidelijk) door de NSA bespioneerd. Merkel was daar één van.

Na deze informatie drong het Witte Huis erop aan om het aftappen van hooggeplaatsten een halt toe te roepen. The Wall Street Journal laat zich verder niet uit over wie daar specifiek toe heeft opgeroepen en wanneer.

Wel zou het afluisteren van 'sommige' wereldleiders - onder wie ook Merkel - na de openbaring gestopt zijn, terwijl andere telefoons bespioneerd bleven worden. Obama gaf vorige week in een telefoongesprek met de Duitse bondskanselier aan dat Merkel 'niet wordt afgeluisterd', maar hij gaf daarbij geen details uit het verleden.

Niet geregistreerde spionage-afdeling
Uit documenten van Snowden was diezelfde week gebleken dat de 'handy' van Merkel al sinds 2002 (dus voordat zij tot bondskanselier is verkozen) door de Amerikaanse inlichtingendienst wordt gevolgd.

Een nauwgezette reconstructie in Der Spiegel toont aan dat zich op de vierde verdieping van de Amerikaanse ambassade de zogeheten 'Special Collection Service' (SCS) bevindt. Een veredelde naam voor een niet geregistreerde (en dus illegale) spionage-afdeling.

Een luchtfoto toont Brandenburger Tor, de Amerikaanse ambassade en het Holocaust-monument. Beeld reuters

De Amerikaanse ambassade is gevestigd in het hart van Berlijn - op steenworp afstand van het kantoor van Merkel. Medewerkers van de SCS, die in opdracht van de CIA en de NSA werkt, kunnen vanuit het gebouw binnendringen in W-lan netwerken en zowel satelliet- als gewone mobiele telefoons in de omgeving aftappen.

Wat hun activiteiten precies behelzen, wordt uit de documenten van Snowden niet duidelijk. De vraag blijft dus of de inhoud van Merkels telefoongesprekken daadwerkelijk werd opgenomen, of dat het alleen ging om het verzamelen van data. Wel is duidelijk dat de VS in zo'n 80 landen dergelijke spionageposten heeft, waaronder in Parijs, Madrid, Rome, Frankfurt, Genève en Praag.

Obama zou volgens berichtgeving van Der Spiegel sinds 2010 op de hoogte zijn van het feit dat Merkel wordt afgetapt. Sterker nog, hij zou eigenhandig een dossier over de Duitse kanselier hebben opgevraagd en aangegeven hebben 'alles over die vrouw te willen weten', aldus een bron in Bild am Sonntag. Een woordvoerder van de NSA ontkende dit gisteren door te stellen dat 'generaal Keith Alexander (de NSA-baas) in 2010 nooit met president Obama een buitenlandse inlichtingenoperatie besprak waarbij de Duitse kanselier betrokken was.'

De functionarissen die door The Wall Street Journal worden geciteerd laten weten dat het aannemelijk is dat Obama zo'n vijf jaar van zijn presidentschap niet op de hoogte was van het aftappen van de telefoon van Merkel. Niet alle afluisterprogramma's van de NSA, zo stellen de bronnen, worden gerapporteerd aan de president.

Verhouding VS en Duitsland op scherp
Naar verwachting zullen deze week meer details uitlekken over het afluisterschandaal. Het heeft de verhoudingen tussen Duitsland en de VS op scherp gezet. De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Hans-Peter Friedrich heeft al aangegeven dat hij 'volledige informatie' wil en dat 'de Duitse wet op Duitse bodem is overtreden als blijkt dat de Amerikanen mobiele telefoons afluisterden in Duitsland'.

Deze week reist een Duitse overheidsdelegatie af naar Washington om opheldering te vragen over de zaak. Drie op de vier Duitsers vindt dat de Verenigde Staten excuses moet aanbieden voor het afluisteren van Merkels handy. Ook in Washington gingen duizenden Amerikanen de straat op om actie te voeren tegen de spionagepraktijken van de NSA.

Maar lang niet alle Amerikanen delen de verontwaardiging die onder de Duitsers leeft. De bekende Amerikaanse komiek Jon Stewart richtte zich in zijn laatste Daily Show (zie hieronder) direct tot de Europeanen: 'Als we kijken naar de manier waarop we onze inlichtingen vergaren, dan gaan we het proberen de volgende keer stiekem te doen', zei hij spottend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden