Merkel spreekt zich uit voor boerkaverbod: 'Dat hoort niet bij ons'

Applaus genoeg voor de onbetwiste leider van het CDU, die voor de vierde keer kanselier wil zijn. De migrantenkwestie tast echter haar populariteit aan, zelfs een beetje bij haar aanhang.

Beeld afp

Het jaarlijkse partijcongres van de Duitse CDU, de partij van Angela Merkel, is een lesje applauskunde voor gevorderden. Elf minuten en een beetje duurt het klappen na de rede van Angela Merkel dinsdagmiddag, in de muffe congreszaal van Essen. Elf minuten, dat is zelfs voor Duitse begrippen extreem lang.

Maar de lengte van het applaus zegt weinig, blijkt als de Bondskanselier later tot partijvoorzitter wordt gekozen met 'maar' 89 procent van de stemmen. Nog steeds een Noord-Koreaans percentage, zou je denken. Maar Angela Merkel is gewend dat tenminste 95 procent van de gedelegeerden achter haar staat. Alleen in 2004, toen ze nog geen kanselier was maar wel partijvoorzitter, scoorde ze slechter dan nu, aan de vooravond van haar race om een vierde termijn als kanselier.

Merkel neemt haar verkiezing niettemin dankbaar knikkend en glimlachend in ontvangst, zonder een spoor van verbazing. Kritiek van binnenuit is niet meer dan normaal en zelfs gezond in deze woelige tijden, hadden prominente CDU-leden al bezworen op de traditionele journalistenborrel voorafgaand aan het congres. 'Het zal rond de 80 procent worden, hoogstens', gokt minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière.

Meer dan de lengte van het applaus spreekt dinsdag in het Ruhrgebied het klapvolume boekdelen. Ergens halverwege Merkels verhaal barsten de 900 mannen en vrouwen in donkere pakken uit in een oorverdovende ovatie, vergezeld van gefluit en geroffel op de tafel, een Duits teken van waarlijk enthousiasme.

Boerkaverbod

Merkel, in strijdvaardig rood colbert, heeft zich dan net uitgesproken voor een boerkaverbod. 'In de intermenselijke communicatie die bij ons een dragende rol speelt, laten we ons gezicht zien. Daarom moet volledige bedekking worden verboden waar dat juridisch mogelijk is', zegt ze. 'Dat hoort niet bij ons.'

Zo duidelijk heeft de kanselier dat nog nooit gezegd. Ook staat er over een boerkaverbod niets in de vorige maand door de partijtop uitgegeven verklaring waarin de contouren van het christendemocratische verkiezingsprogramma duidelijk worden. 'Oriëntatie in moeilijke tijden, voor een succesvol Duitsland en Europa', heet het document, dat van inhoud, maar vooral van toon conservatiever is dan de Merkel van de afgelopen anderhalf jaar.

Maandag werd op verzoek van het conservatieve bestuurslid Thomas Strobl de tekst over het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers nog verscherpt. De mogelijkheden moeten worden verruimd om uitgeprocedeerde asielzoekers van wie men vermoedt dat ze zouden kunnen onderduiken gevangen te zetten, staat er nu. Harde woorden, daar snakt een groot deel van de CDU-leden in Essen blijkbaar naar. Het enthousiasme over het boerkaverbod wordt één keer geëvenaard: als Merkel de AfD een veeg uit de pan geeft, zonder de rechts-populistische partij bij naam te noemen.

Nieuwe hardheid

'En dan wil ik nog iets duidelijk maken: wie het volk is, bepaalt bij ons nog altijd het hele volk. Niet een paar mensen, al maken die nog zo veel kabaal.' De leus Wir sind das Volk, oorspronkelijk van de oppositie in de DDR, wordt door de AfD en de patriottische protestbeweging Pegida gebruikt om indirect duidelijk te maken wie volgens hen niet tot het volk behoren: de vluchtelingen.

En met die twee ingrediënten, een hernieuwd conservatisme en tegelijkertijd een sterke afwijzing van de AfD, markeert Merkel de vaargeul die de CDU op weg naar de verkiezingen wil volgen. Een smalle vaargeul, beklemtoont Merkel: 'Het worden moeilijke verkiezingen, in een gepolariseerd land. 'Dat de CDU een poging wil doen om het AfD-electoraat terug te halen, blijkt ook uit Merkels nadruk op sociale rechtvaardigheid. Hardwerkende mensen mogen niet lijden onder de globalisering. Hoe haar partij dat gaat voorkomen zegt ze er niet bij.

De nieuwe hardheid over integratie combineert Merkel een nieuwe zachtheid, in de vorm van een ongekende deemoed richting de partij. 'Jullie moeten mij helpen', zegt ze meermaals. Hier spreekt een andere Merkel dan de vrouw die vorig jaar op het partijcongres in Karlsruhe doodgemoedereerd haar Wir schaffen das herhaalde. Merkel laat meer emotie zien dan ze ooit heeft gedaan, gonst het na afloop in de gangen van het beursgebouw.

Beeld DPA

Geloofwaardigheid

De grote vraag die boven de hernieuwde kandidatuur van Merkel en de bijgestelde koers van de partij hangt, is die van de geloofwaardigheid. Wil Merkel straks geloofwaardig zijn voor de kiezer, dan moet ze het nu zijn voor haar eigen partijleden. 'Ik ben heel tevreden', zegt Rainer Wendt direct na Merkels verhaal. De praatgrage vakbondschef van de politie, bekend om zijn kritiek op Merkels vluchtelingenbeleid, vindt dat Merkel haar koers de afgelopen maanden 'geloofwaardig corrigeert'.

Daar denkt een jonge politicus uit het dorp Brilon bij Winterberg anders over. 'Ik ben helaas geen gedelegeerde, maar als ik had mogen stemmen was Merkels percentage nog net wat slechter geweest', zegt de 28-jarige boerenzoon en ict-er Julian Willmes. Hij vindt dat Merkel nergens voor staat, behalve voor het behoud van haar eigen macht. 'Ze wikt en weegt en wacht altijd. Met Merkel weet de partij niet waar ze aan toe is.' Wie hij liever als kandidaat zou zien? Ja dat is het probleem, er zijn geen serieuze alternatieven. Die heeft ze allemaal onschadelijk gemaakt.

Machtsbehoud

Daarom schreef de Süddeutsche Zeitung maandag in een commentaar dat het CDU-congres een huichelachtige bijeenkomst is. De krant herhaalde het aloude verwijt nog maar eens dat machtsbehoud bij de Duitse christendemocraten belangrijker is dan inhoud, als puntje bij paaltje komt. 'Maar dat is toch logisch!' Patrick Sensburg, hoogleraar recht in Münster en reserveofficier, heeft zojuist voor Merkel gestemd, hoewel hij zichzelf 'binnen de partij tot de conservatiefsten rekent.'

Ook hij is over Merkels vluchtelingenpolitiek niet te spreken.' Maar als je alles bij elkaar optelt en naar de situatie in Europa kijkt, is zij de enige die daar de boel bij elkaar kan houden.' En ja, wat hem betreft moet de CDU alles doen om aan de macht te blijven. 'Dat wil elke politieke partij, de SPD evengoed.'

Merkel neemt applaus in ontvangstBeeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden