Column

Merkel kan wel wat hulp gebruiken

Als er één beeld is waaraan je kunt aflezen in wat voor zwaar weer Europa is terechtgekomen, dan wel de tv-opname van een totaal uitgewoonde Angela Merkel bij haar laatste persconferentie in Brussel. In de nacht van afgelopen vrijdag op zaterdag gaf ze daar een verklaring af over de anti-Brexit deal die ze zojuist met David Cameron had gesloten. Zelden de Duitse bondskanselier zo vermoeid en overspannen gezien.

Bondskanselier Angela Merkel bij de EU-top in Brussel.Beeld epa

Zagen we eerder op de dag bondskanselier Merkel nog vrolijk een puntzak Vlaamse frites eten bij Maison Antoine (inderdaad vlak om de hoek bij het foeilelijke Justus Lipsius gebouw waarin de Europese Raad van regeringsleiders vergadert), de beelden die de Tagesschau 's nachts van Merkel uitzond waren schokkend.

Merkel oogde als een bokser in de laatste ronde van een gevecht in het superzwaargewicht. Haar wallen drukten de oogbollen bijna uit de kas. En de woorden stroopten uit haar mond alsof ze net zes witte wijn op had. De spanningen in hedendaags Europa konden niet in een treffender beeld worden samengevat. Wat rust er niet allemaal op de mantelpakschouders van deze machtigste vrouw van Europa in deze onheilszwangere tijden?

Je las aan Merkel af dat ze zoveel meer aan haar hoofd had dan die narcistische solo-actie van de Britse premier. Ze had het eigenlijk allemaal zonde van de energie gevonden. Al die aandacht voor de excentrieke positie van de Britten. Ze kon maar weinig respect opbrengen voor het Europese selfie van het Verenigd Koninkrijk.

Deep down voelde ze wel dat die Britten een punt hadden. Dat ze een betere antenne hadden voor de ondermijning van de nationale democratie door Europese Verdragen en Europees recht dan het continent. En dat het Europees vrij personenverkeer bizar onrechtvaardig uitpakt, als dat betekent dat Britse belastingbetalers kinderbijslag in Polen en Litouwen moeten financieren. En dat een Brexit misschien wel de logische reactie is op de vergevorderde Brusselse en Berlijnse plannen om van de Eurozone een federale superstaat te maken. Iets waar de gemiddelde Duitser eigenlijk ook niets van moet hebben. Maar zulke gedachten mocht Merkel allemaal niet tot zich door laten dringen. De doos van Pandora zou totaal openbarsten, als we het al zo wankele Europese bouwwerk ook nog eens flink op de schop zouden nemen.

Tekst gaat verder onder de foto.

De Britse premier David Cameron verlaat de EU-top.Beeld epa

Bovendien spelen er nu veel dringender zaken. Het Midden-Oosten ontploft. Een regionale oorlog dreigt uit te draaien op een halve wereldoorlog. Merkel heeft het gevoel het zo'n beetje alleen te moeten doen. Tegen Poetin en Assad. De Verenigde Staten zijn so far leading from behind, dat ze geheel uit zicht zijn verdwenen. Amerika staat in de pauzestand, met een uitgaande president Obama en een inkomend nachtmerriescenario: president Trump.

Veel liever had Angela Merkel de bijeenkomst in Brussel dan ook volledig gespendeerd aan de oplossing van het Midden-Oosten conflict en de vluchtelingencrisis. Maar Turkije moest verstek laten gaan, waardoor de Brexit alle kostbare tijd opslokte. Waar bleef Camerons empathie voor haar positie? Als de vluchtelingen-exodus blijft aanzwellen, kan dit Angela Merkel wel eens de politieke kop kosten.

Merkel, zelf geplaagd door twijfel of ze wel de goede 'Wir schaffen das'-beslissing heeft genomen en Duitsland niet aan een riskant experiment blootstelde, ziet dat de Duitse welkomstcultuur over de uiterste houdbaarheidsdatum heen is. In de binnenlandse politiek wordt ze steeds meer aangeschoten wild. Denkt die Cameron nu werkelijk dat hij de enige is met een verdeelde achterban?

Merkel is ook centrale spil in het Russisch-Europees conflict rondom Oekraïne. Wat haar daar hoofdbrekens en oogwallen bezorgt, is niet alleen het oorlogszuchtige gedrag van Poetin of het merkwaardige Oekraïne-referendum van het kleine buurland. Het zijn vooral de verschuivingen in politieke cultuur in Oost-Europa die haar uit haar slaap houden. Polen, Hongarije, Slowakije: sommigen spreken al over het ontstaan van een nieuw IJzeren Gordijn tussen West-Europese democratie en Oost-Europese autocratie.

Wie goed kijkt naar de beelden van Angela Merkel op die nachtelijke persconferentie - wie een goede oogwallen-analyse maakt - die ziet alle problemen van hedendaags Europa in haar blik en lichaamstaal weerspiegeld.

Angela Merkel, het symbool van het politieke midden van Europa, moet een handje worden geholpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden