Merkel is tevreden over G20 - bij gebrek aan beter

Compromissen en onrust in Hamburg

Bij haar slotwoord van de G20 in Hamburg straalde gastvrouw Angela Merkel zaterdag ingetogen tevredenheid uit. Het was de voldoening van iemand die had aangekondigd haar verjaardag niet te vieren maar desondanks een leuke avond beleefde omdat een paar trouwe vrienden met een fles wijn kwamen opdagen.

Bondskanselier Angela Merkel tijdens een persconferentie op de tweede dag van de G20-top in Hamburg. Foto anp

De top eindigde de zaterdagmiddag met een aantal compromissen - waaronder een zwaarbevochten akkoord over de vrijhandel - maar ook met de officiële bezegeling van een onenigheid. Donald Trump was zoals verwacht niet te vermurwen wat betreft zijn standpunt over het klimaatverdrag van Parijs. De VS ratificeren dat verdrag niet.

Dat ook Turkije nu dreigt niet te ondertekenen, wist Merkel tijdens haar speech nog niet. Het werd al wel gevreesd. Het akkoord dat de andere 18 landen in Hambug sloten, was vooral een bevestiging van het doel van de conferentie in Parijs: niet meer dan twee graden opwarming van de aarde ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. De Franse president Emmanuel Macron nodigde de andere leiders uit voor een top in december waar die gezamenlijke wil moet worden omgezet in concreter beleid.

Los van de inhoud gaven ook de gebeurtenissen buiten de muren van het zwaarbewaakte beurscomplex reden tot ingetogenheid bij Merkel. Twee nachten achter elkaar domineerden extreemlinkse activisten de Hamburgse binnenstad, stichtten ze brand, plunderden ze winkels en vielen ze politievoertuigen aan. Zeker 200 agenten raakten daarbij gewond. De schade voor winkeliers en omwonenden is aanzienlijk.

Merkel dankte namens alle deelnemende regeringsleiders de grote, en door het geweld gehavende, politiemacht. Zelfs Trump had er iets van mee gegeven. Hij dankte Merkel voor de goede organisatie.

'Compromissen zoeken, zonder onenigheden te willen verdoezelen', daartoe had Merkel de regeringsleiders vrijdag in haar openingsrede aangemoedigd. En precies dat is tijdens twee dagen vergaderen gebeurd.

Tevreden bij gebrek aan beter

In haar slotwoord leek ze het meest tevreden over het handelsakkoord - en met haar de Nederlandse premier Mark Rutte. De twintig deelnemers spraken zich uit voor de vrijhandel en tegen het protectionisme. Én voor een regulerende functie van de instellingen die daarvoor in het leven zijn geroepen.

Eigenlijk was het handelsakkoord niet meer dan een bekrachtiging van een tot voor kort (lees: voor Trump) vanzelfsprekende status quo, die werd gevierd als een overwinning. Toch betekent het in de eerste plaats uitstel en geen afstel van een handelsoorlog. In het akkoord erkennen de G20 ook dat landen wel degelijk over legale middelen beschikken om hun eigen economie te beschermen.

Concreet ging het daarbij vooral over de staalmarkt. Trump dreigt al een tijdje met importheffingen op staal uit China en de EU, die hun goedkope staal in zijn ogen op de Amerikaanse markt dumpen. De G20 beloofden Trump dat er uiterlijk in november een internationaal onderzoek ligt over de wereldwijde overproductie van staal. Trump liet na afloop van de top weten eerdere maatregelen nog steeds te overwegen. 'In dat geval zijn tegenmaatregelen een kwestie van dagen', zei voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie in Hamburg. 'We staan in de gevechtshouding.'

Ook is er een akkoord bereikt over het project Compact With Africa, dat investeringen in het continent moet stimuleren. Dat is een succes voor Merkel, die de Afrika-politiek tot een van haar prioriteiten heeft verklaard, ook met het oog op het voorkomen van een nieuwe vluchtelingenstroom. Maar het Europese plan voor VN-sancties tegen het smokkelen van vluchtelingen liep stuk op een nee van Rusland en China.

Over terrorismebestrijding werd men het zoals verwacht wél eens: afgesproken werd door te gaan op de ingeslagen weg. Allemaal zijn het akkoorden om tevreden mee kunnen zijn, maar wel tevreden bij gebrek aan beter.

Poetin en Trump schudden de hand. Foto afp

House of Cards-handdruk

Vooraf heerste bij andere Europese landen de vage hoop dat Merkel alle neuzen dezelfde kant op zou krijgen, zoals het een ware leider van het Vrije Westen betaamt. Dat lukte dus maar tot op bescheiden hoogte. Misschien is Duitsland er, ondanks de grote diplomatieke invloed die het de afgelopen jaren zichtbaar heeft uitgeoefend, gewoon niet machtig genoeg voor, als land met een klein leger, zonder kernwapens. Dat maakt Merkel in zekere zin ook tot een leider van het Vrije Westen, bij gebrek aan beter.

The Economist schreef voorafgaand aan de top een commentaar onder de kop: 'Merkel, kanselier van de G0.' Dat begrip is afkomstig van de Amerikaanse politicoloog Ian Bremmer, bedoeld om een wereld aan te duiden waarin niet een land of een unie van landen in staat is de geopolitieke verhoudingen te sturen - een wereld waarin het politieke script dus onvoorspelbaarder is dan we lange tijd gewend waren.

In zo'n wereld winnen bilaterale ontmoetingen het al snel van vage multilaterale afspraken, ook dat was in Hamburg zichtbaar. Het lange (en volgens The New York Times soms onaangename) gesprek tussen de Russische president Vladimir Poetin en Trump was het symbolische hoogtepunt van de conferentie, vooral toen ze vooraf ook nog een handdruk uit de Netflix-serie House of Cards imiteerden.

Ook Trump en Theresa May spraken uitgebreid. Zij beloofden elkaar een handelsakkoord dat ingaat zodra de Brexit in 2019 is voltrokken. 'A very, very powerful one', aldus Trump. In diezelfde geest sluit Duitsland waarschijnlijk binnenkort een omvangrijk akkoord met China.

Premier Rutte sprak Poetin na een concert in de Elbphilharmonie aan over de MH17. Hij heeft de Russische president laten weten dat Nederland de verdachten van de ramp wil laten vervolgen volgens Nederlands recht. Rutte wilde daarmee duidelijk maken dat het voor Nederland geen politieke zaak meer is.

Ivanka aan tafel

Het Netflix-moment was niet de enige symbolische merkwaardigheid in de kantlijn. Zaterdagmiddag zat opeens Ivanka Trump in de plenaire vergadering toen haar vader naar een bilateraaltje moest dat hem belangrijker leek. Niet een plaatsvervangend medewerker, maar een familielid de honneurs laten waarnemen - zo maffioos ging het er in een 21ste-eeuwse conferentie van wereldleiders nog nooit aan toe.

En er was de internet-meme van Merkel terwijl ze ongegeneerd roloogt naar Vladimir Poetin, die haar met veel handgebaren iets uit probeert te leggen. Wat, dat is op de opnames niet te verstaan. Het internet oordeelde eenduidig: Poetin was aan het 'mansplainen'.

Lees meer G20

Wereldleiders zoeken naar een nieuwe wereldorde, en dat is voelbaar op de G20-top
De wereldpolitiek is in een rauwe fase beland, schrijft onze Brusselse correspondent Arie Elshout. Trump en Poetin worden op hun lichaamstaal beoordeeld. De glorietijd van de globalisering is voorbij. Al probeert Merkel te redden wat er te redden valt.

Hamburg na het inferno: 'Nu is dit het beeld van het protest tegen de G20'
Onze correspondent fietst door het Schanzenviertel, waar de geur van brand nog hangt. Maar het zijn vooral de vernielingen die herinneren aan het inferno van vrijdagnacht: ingeslagen winkelramen en uit de grond gerukte verkeersborden.

Trump en Poetin bereiken vooralsnog overeenstemming over conflict in Syrië
De eerste ontmoeting tussen Trump en Poetin verloopt in 'constructieve sfeer'. 'Er was zoveel te bespreken. Geen van beiden wilde ophouden', zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson achteraf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.