Opinie

Merkel is er niet voor de lol

'Eén Theo van Gogh is genoeg. Het wordt vervelend als ze dat in serieuze landen als Duitsland gaan kopiëren', zegt Dirk-Jan van Baar. 'Critici willen de dilemma's waarvoor Merkel staat ten onrechte niet zien.'

Bondskanselier Merkel bezocht afgelopen donderdag in het kader van regeringsoverleg tussen Nederland en Duitsland de High Tech Campus in Eindhoven. In Middelburg ontving zij afgelopen week de Four Freedoms Award. Beeld anp
Bondskanselier Merkel bezocht afgelopen donderdag in het kader van regeringsoverleg tussen Nederland en Duitsland de High Tech Campus in Eindhoven. In Middelburg ontving zij afgelopen week de Four Freedoms Award.Beeld anp

Een verblijf in Berlijn is een goede gelegenheid om ook de Bondsdag te bezoeken. Maar ik ben er nog niet geweest en ik weet niet of het er nog van gaat komen. Politiek is iets voor op televisie en in talkshows. Die kun je thuis ook zien. Daarbij erger ik me wild aan al die kritiek op Angela Merkel, die het volgens de media weer eens totaal fout heeft gedaan. Dat zij heeft ingestemd met de vervolging van de ZDF-komiek Jan Böhmermann, door wie de Turkse president Erdogan zich beledigd voelt, zou een historische blunder zijn, verraad aan de eigen waarden, en een bedreiging van de persvrijheid. Ook zou Erdogan er een aanmoediging in kunnen zien voor de vervolging van journalisten in eigen land.

Allemaal zwaar overdreven. Erdogan heeft geen Merkel nodig om journalisten op te sluiten, daar is hij - met steun van het eigen volk - mans genoeg voor. Turkse journalisten zeggen over Erdogan veel ernstiger dingen dan 'geitenneuker'; in Turkije is de vrijheid van meningsuiting werkelijk in het geding. Bij ons niet. Hier windt de goegemeente zich op omdat een lolbroek op een Duitse staatszender over een bevriend staatshoofd geen grappen mag maken. Lekker belangrijk. Daarbij zou de bondskanselier voor de nieuwe sultan door de knieën zijn gegaan - inmiddels ingeburgerde populistenkritiek- terwijl de rechter nog een uitspraak moet doen op basis van een uit de keizertijd stammend wetsartikel waarvan Merkel zelf al heeft laten weten dat ze het overbodig vindt. Niet briljant geformuleerd, maar verraad aan de rechtstaat is het niet. (In de keizertijd bogen de Turken voor de Kaiser, die twee keer Istanboel bezocht.)

Merkels dilemma's

Mij stoort dat je als journalist solidair zou moeten zijn met de ZDF-coryfee. Mijn ervaring is dat journalisten nóóit solidair zijn, telkens achter dezelfde dingen aanrennen en elkaar altijd napraten. Dat is ook goed zo. De vrijheid van meningsuiting is gebaat bij concurrentie, niet bij eenstemmigheid. Nederland dankt de vrijheid van drukpers aan onverschilligheid, niet aan pal staan voor de meningenvrijheid. Die staat - of valt - bij de gratie van eigenzinnige denkers. Regenten zijn daar nooit echt in geïnteresseerd, zij hebben een andere verantwoordelijkheid, en politici kan het niet kwalijk worden genomen wanneer zij andere afwegingen maken. Daar is niks lafs aan. Merkel heeft ook te maken met de deal die ze met Erdogan gesloten heeft om de vluchtelingenstroom uit Klein-Azië in te dammen. Die deal is veel belangrijker dan een grappenmaker als Böhmermann, die nog niet is veroordeeld en op alle juridische steun van zijn werkgever kan rekenen. Kom daar in Nederland eens om!

Verder stoort mij dat de critici de dilemma's waarvoor Merkel staat niet willen zien. Als bondskanselier moet zij vele ballen tegelijk in de lucht houden, en dan valt er weleens eentje. Voortdurend wordt zij opgeroepen op te komen voor westerse vrijheden, voor democratie en mensenrechten, wat zij naar vermogen doet. Niemand kan zeggen dat deze thema's haar niet interesseren - zie de vluchtelingencrisis - maar dan doet zij een reële poging om hierover met Erdogan een regeling te treffen, en is het weer niet goed. Terwijl het in tijden van grote geopolitieke spanningen belangrijk is om de eigen westerse leiders het voordeel van de twijfel te gunnen. Maar in de media wordt er onder het mom van kritisch en onafhankelijk zijn alleen maar gezeurd. Daarbij heb ik nog steeds geen realistisch alternatief gehoord voor de koers van Merkel, die met haar rationalisme de lieve vrede in Europa als geen ander bewaakt. Wie dat appeasement vindt, weet niet wat machtspolitiek is.

Onbenul

Wat mij het meest stoort, is het strategisch onbenul dat aan de dag wordt gelegd, vooral door onze wakkere islamcritici, die blind zijn voor het belang dat Turkije voor het Westen heeft. Zo is Erdogan een NAVO-partner, waar Poetin dat niet is. Dat betekent dat Erdogan werkelijk een bevriend staatshoofd is en door westerse regeringen ook zo moet worden behandeld. Dan is het stupide om zo'n man, die in naam van alle Turken - ook de Duitse - vaak verongelijkt reageert, op een staatszender (!) tot op het bot te beledigen. Eén Theo van Gogh is genoeg, het wordt vervelend als ze dat in serieuze landen als Duitsland gaan kopiëren. Verstandig dat Merkel daarvan afstand neemt en dat aan de rechter laat. Tegen de goegemeente ingaan, is ook niet zwak, maar sterk. Het Westen kan inzake Syrië niet om Turkije heen, en de Turken hebben als het om vluchtelingenopvang gaat werkelijk recht van spreken. Of we dat nu leuk vinden of niet.

Het recht van vrije meningsuiting is er mede om dit soort onaangename realiteiten onder de publieke aandacht te brengen. Bij deze. Verder ben ik van mening dat vrije geesten zelf voor het vrije woord moeten opkomen en zich niet achter Angela Merkel of de Bondsdag moeten verschuilen. Die hebben wel wat belangrijkers te doen.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden