Merkel is de crisismanager van Europa, maar wil ook renoveren

Angela Merkel stevent af op een grote overwinning bij de Bondsdagverkiezingen van 24 september. Toch heeft de CDU-leider zelf lang getwijfeld of ze een vierde termijn als kanselier wilde, weet haar biograaf Michèle de Waard (64).

Michèle de Waard, biograaf van Angela Merkel. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Wat heeft Merkel doen besluiten om zich toch kandidaat te stellen?

'Het was niet toevallig dat ze twee weken nadat Trump tot president van Amerika was gekozen de knoop heeft doorgehakt, na een half jaar nadenken. Toen heeft ze gedacht: ik moet mijn verantwoordelijkheid nemen in de moeilijke tijd die voor ons ligt. Met weer een lastige leider, na Erdogan en Poetin. Maar, redeneert zij, met die mannen moet je het maar doen. Dat is Merkel.'

Trump heeft zich bij hun eerste ontmoeting nogal misdragen tegenover Merkel.

'Ze is de tegenpool van Trump, een door emoties gedreven politicus. Merkel is een natuurkundige, een rationeel gedreven politicus. Ik was vorige week bij een besloten bijeenkomst met Merkel. Haar werd gevraagd: hoe gaat u om met uw emoties? Toen reageerde ze bijna verstoord. 'Als ik als criterium moet nemen dat ik mensen aardig en democratisch vind, dan ben ik geen drie dagen bondskanselier. Mijn emoties doen er helemaal niet toe. Ik zit daar als kanselier die Duitsland en de Duitsers voor schade moet behoeden.' Met andere woorden: zij zit daar om bijvoorbeeld te voorkomen dat Trump een handelsoorlog tegen Europa begint.'

Voelt ze zich de leider van het Westen?

'Ze heeft altijd gezegd van niet. Maar ze is wel het geweten van het Westen geworden. Ze zegt waar het op staat. Toen Trump was gekozen, stonden Theresa May en Marine Le Pen vooraan om hem te feliciteren. Merkel bood aan om samen te werken, maar wel op basis van westerse normen en waarden, de rechtsstaat, antidiscriminatie. Dat zei ze gewoon tegen Trump. Ze is een niet-ideologische leider, maar heel principieel als het gaat om mensenrechten, om respect voor minderheden en buitenlanders.'

U noemt Merkel de brandweercommandant van Europa.

'Ze is de brandweercommandant, de crisismanager van Europa, maar ze wil ook het huis renoveren. Samen met de Franse president Macron, met wie ze heel intensief contact heeft. Zij wil de monetaire unie verbeteren. Ze wil het migratievraagstuk structureel aanpakken. En ze wil een deal met Poetin over Oekraïne.'

Hoe ver gaat Merkel met Macron mee?

'Macron moet hervormen. Dat staat bij Merkel bovenaan. Dat weet Macron. Die realiseert zich heel goed dat Frankrijk zich nu eindelijk aan de begrotingsnorm van maximaal 3 procent tekort moet houden. En dat hij de hervorming van de arbeidsmarkt door het parlement moet krijgen. Pas wanneer dat lukt, krijgt Macron onderhandelingsruimte bij de Duitsers.'

Macron wil verdere Europese integratie.

'Duitsland gaat niet gratis meedoen aan euro-obligaties of andere vormen van gemeenschappelijke financiering. Over een federaal Europa zul je Merkel niet horen. Ze is voor globalisering, dus voor mondiale concurrentie. Merkel zegt steeds: 'Met 9 procent van de wereldbevolking produceren we 25 procent van het bruto wereldproduct, maar we permitteren ons 50 procent van de sociale voorzieningen in de wereld. Dat is onhoudbaar'. We zullen moeten inleveren en het anders organiseren: dat is haar verhaal. De flexibilisering van de arbeidsmarkt is in Duitsland keihard gegaan. Merkel wil afdwingbare afspraken maken over de begrotingen van de landen in de eurozone. Als dat lukt, komt ze Frankrijk tegemoet met een Europees investeringsfonds. Een buffer voor de volgende crisis, daar valt met Duitsland wel over te praten.'

Beeld Rianne Vries012

Hoe gaat Merkel de migratie aanpakken?

'Het verhaal van Merkel is: ze blijven komen. De strategie is gericht op het aanpakken van de oorzaken van het migratieprobleem. Dat wil zeggen: een gigantisch investeringsproject voor Noord-Afrika. Tijdens de G20 in Hamburg heeft ze de rijke landen gecommitteerd aan een investeringsprogramma voor Noord-Afrika. Ze heeft gesproken met Afrikaanse leiders over de vraag hoe de economische situatie verbeterd kan worden op een snellere manier dan via ontwikkelingshulp, namelijk door particuliere investeringen.'

Gaat Merkel ervoor zorgen dat Poetin het Minsk-vredesakkoord naleeft?

'Oorlogvoeren is geen optie: dat is Merkels diepste overtuiging als kind van Duitsland. Dus moet er onderhandeld worden en wil zij bemiddelen. Merkel wijst erop dat Poetin zich heeft gecommitteerd aan het beïnvloeden van de rebellen en het terugtrekken van Rusland. En dat er een soort autonomie in die regio's ontstaat. Daar valt allemaal met Merkel over te praten. Maar Oekraïne is Oekraïne: de grenzen moeten gerespecteerd worden. Dat is voor haar heel belangrijk. Zij wil samen met Macron de gesprekken met Poetin en Porosjenko weer op gang brengen. Poetin moet concessies doen ten aanzien van Oekraïne, en dan kunnen de sancties worden opgeheven.'

Hoe lang gaat Merkel nog door?

'Ik vermoed dat ze over twee jaar het stokje gaat overdragen.'

Aan wie?

'Ik denk aan iemand van de jongere generatie. De minister-presidenten van deelstaten als Noordrijn-Westfalen, Saarland en Sleeswijk-Holstein, waar Merkels CDU heeft gewonnen, moet je goed in de gaten houden.'

Met wie gaat Merkel regeren?

'Dat hangt af van de uitslag van 24 september.'

Kan het ook weer de SPD zijn?

'Absoluut. Er wordt gezegd dat zij liever verder regeert met de SPD dan met de liberale FDP. Waarom? Omdat de FDP allemaal nieuwe mensen heeft. Die moeten zich eerst bewijzen.'

Michèle de Waard is oud-NRC-correspondent in Berlijn en auteur van Angela Merkel - Een politieke biografie (Amsterdam University Press).

Lees meer

Tijdens het grote tv-debat tussen Merkel en Schulz zondag zullen alle ogen gericht zijn op de vermoedelijke nummers 1 en 2 van de Duitse verkiezingen. Maar de spannendste strijd is die om de derde plek (+).

Merkel lijkt zich weinig zorgen te hoeven maken over de verkiezingen. 'Is dat niet saai?', is de vraag op het jaarlijkse vrije gesprek met de pers. Maar zij weet dat de strijd nog niet is gestreden (+).

Dat er belangrijke Duitse verkiezingen op komst zijn: het zal de gemiddelde Nederlander Wurst zijn, schrijft René Cuperus (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden