nieuws World Economic Forum

Merkel en Abe verdedigen in Davos belang van internationale vrijhandel en samenwerking

Twee wereldleiders hebben zich woensdag op het Wereld Economisch Forum in Davos gekeerd tegen de vloedgolf van populistisch protectionisme die de wereldeconomie in een recessie dreigt te storten. Zowel de Duitse bondskanselier Angela Merkel als de Japanse premier Shinzo Abe brak een lans voor internationale vrijhandel en samenwerking.

Bondskanselier Angela Merkel tijdens een ontmoeting met koningin Máxima en de Britse prins William. Beeld Getty Images

Merkel hield op de jaarlijkse bijeenkomst in het Zwitserse skioord van wereldleiders op het terrein van politiek, bedrijfsleven en cultuur een krachtig pleidooi voor multilaterale samenwerking. Ze verdedigde de multilaterale wereldorde die na 1945 werd opgebouwd en waarschuwde tegen een dreigende ‘fragmentering van het internationale bouwwerk’.

Wel pleitte Merkel voor een hervorming van multilaterale instellingen als de Wereldhandelsorganisatie (WTO), het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank, waarin westerse landen vanouds de lakens hebben uitgedeeld. De instellingen moeten volgens Merkel meer rekening gaan houden met de belangen van alle betrokken landen en streven naar ‘win-winresultaten’.

‘Sommigen denken dat zaken het beste gaan als iedereen alleen aan zichzelf denkt, maar dat betwijfel ik’, zei Merkel in een verkapte sneer naar de Amerikaanse president Donald Trump en zijn motto ‘America First’.

Davos staat dit jaar in het teken van grote zorgen over de economische gevolgen van de wereldwijde opmars van populistisch nationalisme en protectionisme. Verschijnselen die in de hand zijn gewerkt door de vanouds in Davos bejubelde globalisering, en de groeiende inkomensongelijkheid en onzekerheid waartoe die afgelopen decennia heeft geleid.

Veel sprekers in Davos roepen nu op de problemen van de globalisering aan te pakken. Ironisch genoeg zijn om die reden slechts drie van de zeven G7-regeringsleiders dit jaar present. Zo moesten de Franse president Emmanuel Macron, de Britse premier Theresa May en president Trump verstek laten gaan omdat ze hun handen vol hebben aan respectievelijk de opstand van de ‘gele hesjes’, de Brexit en de crisis rond de sluiting van de federale overheid.

Samenwerken

Volgens Merkel zijn oplossingen voor acute wereldproblemen als de handelsoorlog tussen de VS en China, de Brexit en het inzakken van de wereldgroei alleen mogelijk als landen samenwerken. ‘Ik vind het belangrijk gelijkgezinde mensen wereldwijd samen te brengen, al het andere zal ons in wanhoop storten.’ Ook het sluiten van compromissen is belangrijk, zei Merkel, zoals gebeurde bij het nieuwe handelsakkoord tussen de EU en Japan.

Abe op het podium in Davos. Beeld EPA

Merkels Japanse collega Abe liet zich eerder woensdag in vergelijkbare bewoordingen uit. Hij wil als voorzitter van de G20 het vertrouwen in het multilaterale wereldhandelssysteem herstellen. ‘Japan is vastbesloten de vrije, open en op regels gebaseerde internationale orde te beschermen en versterken’, aldus Abe. Hij prees naast het handelsakkoord met de EU ook de economische samenwerking van de landen rond de Pacific Rim.

Niet toevallig zijn multilateralisme-kampioenen Merkel en Abe ook de leiders van landen die ooit dankzij het stelsel van vrije wereldhandel de rampzalige gevolgen van nationalisme en oorlog te boven kwamen. Hun oproepen waren gericht tegen bijdragen in Davos uit de VS en Brazilië die eigenbelang boven internationale regels stelden. Wel zei Merkel dat het belangrijk is dat de EU economisch zo sterk wordt dat de unie op kan tegen de VS en China.

Abe brak ook een lans voor een vrijelijke verspreiding van digitale data en van innovaties op het gebied van klimaat en plasticvervuiling (maar met adequate bescherming van intellectueel eigendom). ‘Geld uitgeven aan een groene aarde en een blauwe oceaan, ooit als onbetaalbaar gezien, is juist een motor van economische groei.’ Over de wereldwijd veroordeelde Japanse plannen om de commerciële jacht op walvissen te hervatten had Abe het niet.

Andere opvallende sprekers

Jair Bolsonaro

Jair Bolsonaro, de nieuwe, rechts-populistische president van Brazilië, presenteerde bij zijn debuut dinsdag in Davos een soort wervingsspot voor het internationale bedrijfsleven. Hij beloofde Brazilië om te vormen tot een van de top-50 zakenlanden van de wereld. De ‘tropische Trump’ gaat Braziliës relatief gesloten economie opengooien, belastingen verlagen, staatsbedrijven privatiseren en corruptie bestrijden. Volgens Bolsonaro zal die economische ontwikkeling in balans zijn met de bescherming van het milieu, maar critici, ook in Davos, vrezen dat zijn beleid zal leiden tot enorme ontbossing en exploitatie van het regenwoud van de Amazone. Van zijn plan om net als de VS uit het klimaatakkoord van Parijs te stappen werd in Davos niets vernomen.

Mike Pompeo

Donald Trump was vorig jaar nog eregast in Davos, als eerste zittende Amerikaanse president die er zijn opwachting maakte, en bracht er de wereldelite zijn boodschap America First. Dit jaar laten de VS het grotendeels afweten, vanwege het conflict rond de sluiting van de federale overheid. Wel sprak minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo op video. Hij verklaarde ‘optimistisch’ te zijn dat de VS en China hun handelsoorlog vreedzaam kunnen schikken, mits China de regels van vrije, open wereldhandel en de bescherming van intellectueel eigendom aanvaardt. Chinese Davos-gangers reageerden fel. ‘Anderen de schuld geven van je eigen problemen zal die problemen niet oplossen’, liet de Chinese vicepresident Wang Qishan weten.

Bono

De wereld gaat de strijd tegen hiv verliezen doordat westerse landen vanwege populisme in eigen land steeds minder over hebben voor buitenlandse hulp, zei Bono, leadzanger van U2 en filantroop. Bono ontpopte zich woensdag als realist. Hij zei dat het ‘amorele’ kapitalisme meer mensen uit armoede heeft gehaald dan ‘elk ander -isme’, maar waarschuwde dat het een ‘wild beest’ blijft dat ‘indien niet getemd heel wat mensen kan opeten’. Bono verklaarde ook dat hij van gedachten was veranderd over het IMF. Ooit zag hij dat als een ‘Grote Satan’ die derdewereldlanden afkneep, nu als een kracht ten goede.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.