nieuws top brandenburg

Merkel dreigt vriendelijk, Poetin zucht: twee mastodonten in wereldpolitiek treffen elkaar in Brandenburg

De Duitse kanselier Angela Merkel heeft voorafgaand aan haar gesprek met de Russische president Vladimir Poetin zaterdagavond de noodzaak onderstreept van constructieve gesprekken tussen Duitsland en Rusland. Poetin deed een appèl op Europa meer bij te dragen aan de wederopbouw van Syrië. Ze spraken ruim drie uur met elkaar.

Beeld REUTERS

De warming up van Vladimir Poetin, op weg naar zijn afspraak met Angela Merkel zaterdagavond, was politiek nogal opmerkelijk. De Russische president bracht een bezoek aan het huwelijk van Karin Kneissl, de partijloze minister van Buitenlandse Zaken van Oostenrijk, aangesteld door de rechts-populistische FPÖ. In zijn kielzog tien zingende Don-Kozakken in vol ornaat; een cadeau aan het bruidspaar.

Het bezoek duurde precies negentig minuten, waarin Poetin stoeide met Kneissls boxers, een toespraak hield in vloeiend Duits, in de rondte walste met de bruid - zijn hand op het lijfje van haar dirndl. En hij kletste met andere prominente genodigden, zoals de christen-democratische kanselier Sebastian Kurz en zijn vice-kanselier Heinz-Christian Strache van de FPÖ.

Naar eigen zeggen was de aanwezigheid van de Russische president op het huwelijk ‘puur privé’. Dat Oostenrijk op dit moment EU-voorzitter is? Toeval. Dat Karin Kneissl in professionele context bezield pleit voor het aanhalen van de banden met Rusland, ondanks de Europese sancties? Idem dito.

De Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken Karin Kneissl met Poetin. Beeld AFP

Half uur te laat

De schaduwen op het bordes van Schloss Meseberg in Brandenburg begonnen zaterdagavond al te lengen toen eindelijk de geblindeerde Mercedes met de Russische vlag de hoek om draaide. Ruim een half uur te laat. Terwijl Poetin op de achterbank zijn zonnebril in zijn borstzak liet glijden, verscheen Merkel in de deuropening van het schilderachtige gastenverblijf van de Duitse regering.

Verwacht werd dat de ontmoeting tussen de Duitse kanselier en de Russische president - de tweede in drie maanden tijd - vooral in het teken zou staan van gemeenschappelijke belangen, en minder van de vele principiële controverses die ervoor zorgen dat de Duits-Russische verhouding de afgelopen jaren bekoeld was.

Geheel in die geest begon Merkel haar korte statement vooraf. ‘We dragen verantwoordelijkheid, daarom moeten we eraan werken oplossingen te vinden.’ Waarna ze, op de vriendelijk-dreigende toon die een van haar specialiteiten is, toevoegde dat ‘vooral Rusland als permanent lid van de VN-veiligheidsraad verantwoordelijkheid draagt.’ Waarop Poetin zuchtte.

Merkel sneed op de persconferentie meteen de grootste controverses aan: eerst sprak ze haar hoop uit dat er beweging komt in het conflict tussen de regeringstroepen en Russisch gezinde separatisten in Oost-Oekraïne.

Over Nord Stream 2, de pijpleiding die van Rusland door de Oostzee naar Duitsland moet lopen, zei ze dat het van belang is dat er ook Russisch gas door Oekraïne blijft vloeien. Oost-Europese lidstaten vrezen dat de pijpleiding het voor Poetin makkelijker maakt Oekraïne en de Baltische landen te chanteren met het stopzetten van de gastoevoer.

Poetin zei Nord Stream 2 als een ‘puur economisch’ project ziet. En daarmee zette hij Merkel schaakmat, omdat juist dat standpunt haar binnen Europa veel kritiek heeft opgeleverd. Duitsland is voor 40 procent afhankelijk van Russisch gas.

Syrië

In Meseberg zullen Merkel en Poetin het niet hebben gehad over de sancties of Ruslands systematische pogingen multilaterale instituties te verzwakken, vermoedde politicoloog Stefan Meister op voorhand. Toch waren deze onderwerpen aanwezig, in de stiltes en in de namen die nadrukkelijk niet werden genoemd, zoals die van de Syrische dictator Bashar al Assad.

Syrië was wat beide partijen betreft ‘een belangrijk gespreksthema.’ Poetin speelde in op Merkels angst voor een nieuwe vluchtelingencrisis, door te refereren aan de op handen zijnde slag om Idlib, het laatste bolwerk van de rebellen. Vanuit die gedachte riep hij via Merkel Europa op om bij te dragen aan de wederopbouw van Syrië, ‘vooral in de vorm van humanitaire hulp voor het Syrische volk’. Concreet noemde hij watervoorziening en medische zorg.

Merkel sprak haar zorgen uit over de situatie in Idlib, maar liet ook weten dat Duitsland onder de VN-vlag bereid is mee te werken aan een oplossing ‘waarvan een verandering van de Grondwet en verkiezingen deel uit maken.’ Een teken dat Duitsland, en dus Europa, zich heeft neergelegd bij een Syrische toekomst mét Assad?

Signaal aan Trump

Merkel en Poetin spraken elkaar zaterdagavond ruim drie uur onder vier ogen, daarna vloog Poetin terug naar Moskou. Over de inhoud van hun gesprek werd niets bekendgemaakt. Vrijdagavond had Merkel de verwachtingen al getemperd door tegen het persbureau DPA te zeggen dat ze niet uitging van een concreet resultaat. ‘Het gaat om de dialoog’, zei ze.

Daarmee refereerde ze aan de grote symbolische betekenis van het bezoek. Want wat de gesprekken ook opleveren, de ontmoeting van Poetin en Merkel is niet in de laatste plaats een signaal aan Donald Trump.

De gedachte aan de Amerikaanse president roept de vraag op wat effectieve buitenlandpolitiek is in deze tijden van geopolitieke krachtpatserij. Dansen voor de lopende camera’s van honderd mobiele telefoons in Oostenrijk, of taaie gesprekken in een afgeschermde paleistuin in Brandenburg?

Een ding is zeker: Poetins sierlijke danspassen in de Steiermark zullen langer in het collectieve geheugen blijven hangen dan de cooling down bij Angela Merkel. Toch is het niet uitgesloten dat deze ontmoeting een stap blijkt te zijn op weg naar andere, wellicht betere, betrekkingen tussen Rusland en de EU. De volgende afspraak voor dit najaar staat volgens Duitse media alweer op de agenda.

Twee mastodonten

Merkel en Poetin: hij 18 jaar aan de macht en zij 13, twee mastodonten uit de wereldpolitiek. Ze schijnen elkaar bijzonder goed te kennen, zonder elkaar bijzonder te mogen. Ze kunnen niet om elkaar heen. Om die reden noemde de Süddeutsche Zeitung Poetin ‘de Horst Seehofer van de buitenlandse politiek’, verwijzend naar Merkels eeuwig getroebleerde verhouding met haar minister van Binnenlandse Zaken uit Beieren. Maar waar tussen Merkel en Seehofer de wederzijde minachting soms zichtbaar is, wordt de verhouding met Poetin gekenmerkt door een afstandelijk soort respect - wederzijds. Ze onderschatten elkaar niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.