Mensenvriend

De dagbladjournalist is te afstandelijk, vindt het Persinstituut. De krant moet menselijker, betrokken, intiemer. Catherine Keyl als voorbeeld voor de kwaliteitspers?...

IN 1981 barstte VVD-voorman Hans Wiegel in huilen uit tijdens een uitzending van Avro's Vragenvuur, nadat iemand uit het publiek hem confronteerde met het feit dat hij pas weduwnaar was geworden. Het televisiekijkende deel van Nederland, heen en weer geslingerd tussen gêne en medelijden, hield de adem in. Gespreksleider Jaap van Meekren wist niet wat hij moest doen. Een paar seconden later druppelden de eerste tonen van de eindtune gehaast de huiskamers binnen. Een paar dagen later maakte het ANP melding van een catastrofaal ledenverlies voor de AVRO en van de publiekelijke excuses van Van Meekren. 'Televisie is gevaarlijk', schreef Elseviers Magazine. De vraag of iemands privéleven wel op televisie thuishoorde, zeurde nog lang in de media door.

Bijna twintig jaar later is die vraag volledig achterhaald. De moderne verslaggever beperkt zich niet tot het geven van verslag. Meer dan ooit zoeken presentatoren en interviewers, ook die van Nova en Netwerk, naar de mens achter de geïnterviewde persoon. Niet de gebeurtenis zelf is vermeldenswaard, maar de drijfveer die tot de gebeurtenis heeft geleid. En tranen brengen presentatoren niet langer in verlegenheid; hooguit wordt de enkeling die in zo'n geval zijn armen níet om de ondervraagde slaat, als ijskonijn afgedaan.

In de dagbladen is eenzelfde trend zichtbaar. De ene redactie schermt met aandachtsgebieden, de andere discussieert uitgebreid over de vraag of human interest hetzelfde is als verpozing, maar de brede beweging naar toegankelijker, minder institutioneel en meer 'menselijk' nieuws is overal dezelfde. De held van de televisie heet Rik Felderhof, die van de geschreven journalistiek Frénk van der Linden: specialisten van het menselijke portret.

De houding van de kwaliteitspers ten opzichte van de dichtbij-de-mensen-trend is op zijn minst ambigu. Enerzijds doet ze er naar hartelust aan mee, anderzijds sabelt ze de uitingen ervan op televisie met nog meer enthousiasme neer. Programma's als Lief en Leed, All You Need en Catherine mogen zich zelden in een hartelijke bespreking verheugen.

Dat moet anders, vindt Het Persinstituut, een samenwerkingsverband van drie universiteiten, de Nederlandse Vereniging van Journalisten en De Nederlandse Dagbladpers. Vorige week lanceerde het instituut de term 'intieme journalistiek' (naar het Amerikaanse intimate journalism) voor programma's en verhalen die het dagelijks leven beschrijven, gevoelens, meningen, angsten en prestaties van 'gewone' mensen belichten en de burger als ijkpunt nemen. Catherine is intieme journalistiek, maar ook Hart van Nederland, B & W en Vinger aan de pols.

Gealarmeerd door de grote toename van het aantal emotieprogramma's op televisie - acht in 1990, 24 in 1997 - begon het Persinstituut een half jaar geleden met een onderzoek naar de maatschappelijke rol van intieme journalistiek. Bij mediaonderzoeker Irene Costera Meijer van het instituut maakte de aanvankelijke scepsis langzaam plaats voor enthousiasme. Inmiddels is zij ervan overtuigd dat intieme journalistiek de ziel zou moeten zijn van elke kwaliteitskrant, in navolging van Walt Harrington, voormalig stafmedewerker van het Washington Post Magazine en een van de grondleggers van intieme journalistiek. Want: 'Een eerlijke en integere berichtgeving van het dagelijks leven van mensen kan een aanzet geven tot meer maatschappelijke samenhang en betrokkenheid en een tegenwicht bieden aan het jachtige, gefragmenteerde en cynische bestaan van de postmoderne mens'. Intieme journalistiek, vindt Costera Meijer, wordt ondergewaardeerd. Wat haar betreft maakt distantie plaats voor een nieuw engagement, dat dan wel aan strenge kwaliteitscriteria dient te voldoen. Die criteria moeten door journalisten en wetenschappers worden ontwikkeld, al staat nu al vast dat bijvoorbeeld Jerry Springer er niet aan voldoet.

De nieuwe journalist is in die visie niet langer objectieve informatieverschaffer, maar betrokken opvoeder. De nieuwe journalist zoekt niet naar de zwakke punten van de ander, maar naar de sterke. De nieuwe journalist staat niet met zijn blocnote aan de zijlijn, maar kweekt begrip en helpt mensen goede burgers te worden. De nieuwe journalist is Superman, vermomd als Clark Kent.

De gevestigde journalistiek staat vooralsnog niet te springen van enthousiasme. De vrees dat kwaliteitskranten een knieval moeten maken, is groot. Tamarah Benima, hoofdredacteur van het Nieuw Israelitisch Weekblad, noemt intieme journalistiek volkstoneel in een nieuw jasje: 'Ik ben blij dat de op televisie alom tegenwoordige platheid nog niet in de dag- en weekbladen is terug te vinden en ik mag hartelijk hopen dat dat zo blijft.'

Volgens Henri Beunders, docent mediageschiedenis aan de Erasmus Universiteit, is intieme journalistiek niets nieuws. 'Dat de elektronische dorpspomp heilzaam werkt in onze zogenaamd open, maar in werkelijkheid steeds meer geanonimiseerde maatschappij, is allang bekend. Maar intieme journalistiek heeft ook negatieve kanten: het hart is nu eenmaal een gruwelkabinet. Het mag daarom nooit de ziel van de kwaliteitskrant worden.'

Ook Beatrijs Ritsema is die mening toegedaan. In HP/De Tijd betoogde zij dat de emotie haar plaats niet meer kent en daarmee steeds platter en ordinairder is geworden: 'Iemand die in de beslotenheid van zijn huis naar een ander verlangt, is nooit plat of elitair. Dezelfde persoon die zijn verlangens hakkelend in een tv-camera uitspreekt, zou ik het liefst van het scherm willen slaan.' Catherine Keyl ergert zich al jaren aan dat soort dédain. 'Journalisten voelen zich hoog verheven boven de idolen en gevoelens van het 'gewone' volk. Wij moeten vechten tegen heel veel vooroordelen, we worden keer op keer beschuldigd van effectbejag door journalisten die ons programma nauwelijks bekijken. Als ze dat wel deden, zouden ze zien dat wat wij doen wel degelijk maatschappelijke relevantie heeft.'

Volgens Beunders heeft dat dédain niet alleen te maken met zich verheven voelen. 'Beoefenaars van een nieuw genre streven altijd wanhopig naar erkenning door de gevestigde collega's, die ze in eerste instantie niet krijgen. Terwijl tegelijk de kwaliteitspers schoorvoetend in de trend meegaat, omdat ze wel moet: om haar lezers te behouden, maar ook omdat ze wel inziet dat ze te eenzijdig bezig is. NRC Handelsblad is net een nieuwe serie begonnen waarin mensen over hun dilemma's praten. Die serie is niet anders dan Catherine.'

Wilma de Rek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden