Mensenrechtenorganisaties uiten kritiek op Hongarije

Fort Europa

Mensenrechtenorganisaties hebben felle kritiek geuit op de manier waarop Hongarije omgaat met de almaar wassende stroom vluchtelingen. Intussen bouwt het land zijn hek.

Vluchtelingen op het Keleti-station in Boedapest. Een onderzoeker zag er de politie het doorreizen verbieden. Beeld REUTERS

De vondst van de 71 dode vluchtelingen in een koelwagen in Oostenrijk werpt nieuw licht op de moeilijkheden die vluchtelingen ondervinden bij het legaal verlaten van Hongarije. De wachttijd voor asielverzoeken is lang en autoriteiten zijn onderbemand. Om die reden, zeggen mensenrechtenorganisaties, wenden veel vluchtelingen zich tot mensensmokkelaars die hen illegaal het land uit proberen te krijgen, verder Europa in.

'In heel augustus heeft nog geen enkele asielzoeker de vluchtelingenstatus gekregen', zegt onderzoeker Lydia Gall van Human Rights Watch (HRW).

De Hongaarse aanpak van de vluchtelingenstroom krijgt veel kritiek, omdat het land weinig concrete maatregelen neemt om de opvang en registratie in goede banen te leiden en zich vooral bezighoudt met de bouw van een hek en het uiten van gespierde taal. Woordvoerder Erno Simon van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR: 'Hongarije komt niet met oplossingen.'

Fort Europa

Drie weken lang deed de Volkskrant onderzoek naar de vluchtelingencrisis in Europa. De laatste aflevering: wat heeft Fort Europa ons geleerd? (+)
Lees hier alle artikelen van Fort Europa.

Donderdag zag HRW-onderzoeker Gall hoe de Hongaarse politie alle vluchtelingen op het Keleti-station van Boedapest het doorreizen verbood. 'Iedereen die op een vluchteling leek werd tegengehouden, ook Syriërs met een paspoort. Het kwam neer op etnisch profileren.' Onduidelijk is of het om een incident gaat of om nieuw beleid. Hongarije maakt deel uit van de Schengenzone, dat het vrij verkeer van personen mogelijk maakt, zodat doorreizen naar West-Europa in beginsel toegestaan zou moeten zijn.

De vluchtelingen die donderdag dood werden aangetroffen ter hoogte van het Oostenrijkse plaatsje Parndorf waren hoogstwaarschijnlijk vertrokken vanuit Boedapest. Vrijdag arresteerde de Hongaarse politie in die zaak drie mannen: twee Bulgaren en een Hongaar. Zij maken mogelijk deel uit van een uitgebreid mensensmokkelnetwerk. In heel 2015 zijn volgens de Hongaarse politie een kleine achthonderd smokkelaars gearresteerd. Ook sloeg er in het zuiden van het land een vrachtwagen om met een Roemeense chauffeur. De politie trof achttien Syriërs aan langs de weg.

De mensensmokkel heeft volgens critici een impuls gekregen door de bouw van het Hongaarse hek. 'Een hek is een subsidie op smokkel', zei woordvoerder van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) Joel Millman vrijdag bij een VN-bijeenkomst. 'Smokkelaars zullen alleen maar meer geld vragen om vluchtelingen om dat hek heen te leiden.' Van het hek van scheermesdraad, aan de 175 kilometer lange grens met Servië, moet maandag de buitenste ring van 1,50 meter hoog klaar zijn. Binnenkort volgt een twee keer zo hoge binnenring. Ondanks de bouw stijgt het aantal vluchtelingen dat binnenkomt. Mensen kruipen erdoorheen, knippen gaten, of tillen hun kinderen eroverheen.

Beeld de Volkskrant

Opvangkampen

Wie Hongarije via Servië binnenkomt, wordt door de politie naar het plaatsje Szeged vervoerd, waar de eerste registratie plaatsvindt. Officieel moeten vluchtelingen daarna hun asielverzoek afwachten in een van de vijf kleine opvangkampen in het land, bij Vámosszabadi, Debrecen en Bicske, Balassagyarmat en Fót. De totale capaciteit bedraagt zo'n drieduizend. Er zijn tenten en containers bijgebouwd, maar volgens de UNHCR zijn die niet winterklaar. In de praktijk verlaten veel vluchtelingen de kampen kort na aanmelding en proberen ze, zonder papieren, via Boedapest door te reizen naar Oostenrijk. Wie geen vluchtelingenstatus of paspoort heeft, wordt bij steekproefsgewijze controles van de politie alsnog van de trein gehaald, en teruggestuurd naar een van de kampen.

Een bijkomend probleem is dat het politieke klimaat in Hongarije sterk tegen migratie gekant is. Sinds januari voert de conservatieve regering van premier Orbán campagne tegen migranten. Acht miljoen Hongaren ontvingen een enquête onder de omineuze noemer 'migratie en terrorisme'. Ook kwam er een campagne met grote billboards langs de weg, met - in het Hongaars - boodschappen als 'Pak de banen van Hongaren niet af' en 'respecteer de Hongaarse cultuur'.

HRW-onderzoeker Gall: 'Alle vluchtelingen worden als 'economische migranten' afgeschilderd. In feite zegt Orbáns regering: we willen jullie niet hier.' Volgens Gall voedt die xenofobie het toch al grote verlangen van vluchtelingen om door te reizen: 'Velen van hen willen naar Duitsland, bijvoorbeeld omdat ze daar familie hebben.'

Dezelfde semantische truc - 'economische migrant' in plaats van vluchteling - lijkt Hongarije in de toekomst te willen toepassen aan de grens met Servië. Het buurland geldt sinds kort als veilig land. Gall: 'Het gevolg is dat Hongarije straks kan zeggen: jullie konden in Servië asiel aanvragen, wilden zelf doorreizen, en zijn daarmee van vluchteling migrant geworden.'

Bootramp Libië

Ten minste 150 migranten blijken voor de Libische kust te zijn verdronken, nadat hun vissersboot donderdag was gezonken. Eerdere schattingen leken erop te wijzen dat het om een vijftigtal mensen zou gaan, maar vrijdag ontdekten de Libische autoriteiten en hulporganisaties aanzienlijk meer slachtoffers. Het dodental maakt het tot een van de grootste scheepsrampen in de Middellandse Zee deze zomer. In totaal zijn er dit jaar 2.500 mensen omgekomen of vermist op een totaal van 300 duizend migranten. De boot zonk kort nadat hij de haven van de Libische stad Zuwara had verlaten. 'Hij was in slechte staat en mensen stierven om ons heen', zei een Syrische overlevende vader, staand naast zijn dochter, tegen het persbureau Reuters. In de stad zelf gingen inwoners de straat op om te demonstreren tegen mensensmokkelaars. De reddingsoperatie, waarbij tweehonderd opvarenden werden gered, werd deels uitgevoerd met opblaasbootjes. De Italiaanse kustwacht zegt geen oproep tot bijstand te hebben ontvangen.

Detentie

Mensenrechtenorganisaties klagen bovendien over de onduidelijke procedures. Zo kent Hongarije een wet die het in detentie plaatsen van asielzoekers mogelijk maakt, maar is het niet bekend op grond waarvan dat gebeurt. Erno Simon van de UNHCR: 'Het lijkt een ad-hocproces zonder duidelijke regels. We hebben er al twaalf klachten tegen ingediend.' Gall: 'De procedures veranderen heel snel, en de overheid laat weinig los.'

Gerekend per hoofd van de bevolking krijgt alleen Zweden meer asielverzoeken te verwerken dan Hongarije. In de eerste acht maanden van dit jaar meldden zich meer dan 140 duizend vluchtelingen aan de Hongaarse grens, en hun aantal stijgt met twee- tot drieduizend per dag. Eerder deze week kondigde de politie aan 2.100 extra agenten naar de grens te sturen. Ook overweegt de conservatieve regering van premier Orbán het leger in te zetten voor grensbeveiliging.

Minister-president Viktor Orbán van Hongarije. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.