Mensenrechtenorganisatie African Rights: neutraliteit VN bevordert slachtpartijen 'Bestand Ruanda is vrijbrief voor moordenaars'

De pogingen van de Verenigde Naties om een staakt-het-vuren tot stand te brengen in Ruanda werken voortzetting van de moordpartijen in de hand....

WIM BOSSEMA

Van onze buitenlandredacteur

Wim Bossema

AMSTERDAM

Na een uitgebreid onderzoek in Ruanda komt de organisatie tot de conclusie dat alleen de rebellen van het Ruandees Patriottisch Front (RPF) de slachtpartijen tot staan kunnen brengen. In geval van een staakt-het-vuren krijgen de extremistische Hutu-milities, de Interahamwe, vrij spel bij hun volkerenmoord op de Tutsi's.

African Rights stelt vast dat het RPF - dat voornamelijk bestaat uit Tutsi's - gevangen genomen Hutumoordenaars standrechtelijk executeert, maar dat de burgerbevolking relatief veilig is in de gebieden die de rebellen op het regeringsleger hebben veroverd.

De VN, secretaris-generaal Boutros Ghali voorop, gaan er nog steeds van uit dat de burgeroorlog de bron van het geweld is. Ten onrechte, meent de organisatie. Bij de militaire handelingen vallen naar verhouding weinig slachtoffers. Volgens African Rights bestaat er een taakverdeling tussen het regeringsleger en de moordcommando's van burgers. Het leger houdt het RPF op afstand, terwijl de Interahamwe de Tutsi's uitroeien.

De officiële interim-regering van president Theodor Sindikubwabo organiseert de slachting en moet daarom verdwijnen. Onderhandelingen met het oude bewind verlengen het drama in Ruanda alleen maar. 'Het grootste gevaar van het sturen van VN-soldaten is dat zij schadelijke of onbelangrijke taken uitvoeren en zo soelaas, legitimiteit of de facto steun bieden aan de interim-regering.'

Geen van de opties die nu in de Veiligheidsraad de ronde doen biedt uitzicht op vrede, aldus het rapport. Het plan om het vliegveld van Kigali onder VN-bestuur te plaatsen om humanitaire hulp te kunnen verlenen, is achterhaald. Als het RPF de hoofdstad geheel verovert, zijn er geen problemen bij de hulpverlening meer.

De Amerikaanse voorkeur om veilige gebieden te scheppen voor vluchtelingen biedt betere perspectieven, maar de Hutu-milities zullen alles doen om de vluchtelingenstroom tegen te houden. Bovendien kunnen de moordenaars er tijdelijk hun toevlucht zoeken, zoals ze al in de vluchtelingenkampen in Tanzania hebben gedaan.

De VN hebben schandelijk gefaald in de eerste dagen van het bloedbad, aldus African Rights, en het is nu te laat voor een ingrijpen. De belangrijkste taak voor de VNmacht zou nu het beschermen van burgers moeten zijn. Duizenden Tutsi's en leden van de Hutu-oppositie hebben hun toevlucht gezocht in stadions en andere openbare gebouwen. De VN zou die moeten gaan bewaken, zoals dat met één stadion al met succes gebeurt.

De organisatie wil dat de VN een onafhankelijk onderzoek laten instellen naar de vraag waarom zij zo ernstig hebben gefaald in Ruanda. Alle relevante VN-documenten moeten daarvoor worden vrijgegeven en de betrokken VN-functionarissen moeten worden verhoord door de commissie.

African Rights wijst op het belang van de afloop van het bloedbad voor andere landen. Er bestaat een ernstig gevaar dat de slachtingen overslaan op Burundi en de Zaïrese provincie Kivu indien de volkerenmoord door het Ruandese regime zonder gevolgen blijft. 'Dictators zullen nauwlettend toezien hoe de wereld reageert.'

De organisatie verwijt de VN dat zij zich te veel hebben laten leiden door Frankrijk, een bondgenoot van het regime van de omgekomen president generaal Habyarimana. Terwijl in de eerste week vele belangrijke oppositieleiders, de premier en ministers van de overgangsregering en mensenrechtenactivisten stelselmatig werden vermoord, sprak Boutros Ghali van moordpartijen tussen Hutu's en Tutsi's.

Door een bizar toeval zat Ruanda net in de Veiligheidsraad en kon de minister van Buitenlandse Zaken er een schandelijke toespraak houden, waarin hij de Tutsi's de schuld gaf. Dit en de terugtrekking van de VNvredesmacht nadat de blanken waren geëvacueerd, heeft het gezag van de VN bij de slachtoffers van de volkernemoord ernstig aangetast, aldus de organisatie.

De VN moeten de schijn van neutraliteit, waardoor de vluchtelingen in RPF-gebieden verstoken zijn van hulp, laten varen. De VN zouden juist massaal aanwezig moeten zijn in die streken, ook om toe te zien dat het RPF de mensenrechten eerbiedigt.

Het doel van de VN-interventie moet volgens African Rights zijn een nieuwe regering van de oppositie en het RPF te helpen installeren, waarin geen plaats kan zijn voor de Hutu-extremisten. De Interahamwe, de Presidentiële Garde en de gendarmerie moeten worden ontbonden. De aanstichters van het bloedbad - in het rapport staat een lange lijst met hun namen - moeten terechtstaan. Voor de militieleden wil African Rights een amnestie, maar zij moeten worden uitgesloten van een nieuwe politiemacht en een nieuw ambtenarenapparaat. Voorlopig kan van verkiezingen geen sprake zijn.

Het rapport wordt maandag besproken in Den Haag door politici, hulporganisaties en mensenrechtenorganisaties. De bijeenkomst wordt georganiseerd door de Stichting Oecumenische Hulp (SOH).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden