Mensenrechten op een koopje bij Timmermans

Maxime Verhagen stelde de Mensenrechtentulp in, Frans Timmermans schaft hem naar vijf jaar weer af.

Ex-minister Uri Rosenthal zal z'n oren niet geloven, als hij hoort dat een van zijn felste critici van het mensenrechtenbeleid, PvdA-er Frans Timmermans, degene is, die de Nederlandse staatsprijs voor mensenrechtenstrijders de nek gaat omdraaien. Want anders kun je de beslissing van minister Timmermans niet uitleggen.


De Mensenrechtentulp, in 2008 ingesteld door toenmalig minister van buitenlandse zaken Maxime Verhagen (CDA) bestaat niet meer.


Timmermans ziet dit overigens zelf heel anders; volgens hem bestaat de prijs nog wel degelijk, hij is alleen aangepast aan de tijd, hij is, zoals dat heet, 'geïnnoveerd.'


De Mensenrechtentulp is na het vertrek van Verhagen steeds omgeven geweest door veel onaangenaam 'gedoe'. Zo kreeg ik, als juryvoorzitter, regelmatig het verzoek van het ministerie of we geen 'makkelijker winnaars' hadden en of ik mijn speeches niet kon matigen.


Maar wij vormden een onafhankelijke jury, die bij het bepalen van de winnaar geen rekening hoefde te houden met politieke gevoeligheden en dat deden we dus ook niet.


Dit werd vooral erg lastig toen de winnaars in 2011 en 2012 uit China en India kwamen. Landen waarmee Nederland sterke zakelijke banden onderhoudt en waarvan de regeringen, op z'n zachtst gezegd 'not amused'zijn, wanneer zij op de vingers getikt worden over de mensenrechten.


In 2010 volgde minister Rosenthal (VVD) Maxime Verhagen op als minister van Buitenlandse Zaken. Direct bij zijn aantreden liet hij in een Volkskrant-interview weten méér koopman en minder dominee te willen zijn in zijn beleid. Letterlijk zei hij: 'Ik weet dat het sommigen tegen de borst zal stuiten, maar ik vind dat je niet overal op elk moment ergens achteraan moet gaan'.


Het was Frans Timmermans, toen PvdA-Tweede Kamerlid, die minister Rosenthal vaak met hoon en kritiek overlaadde. 'Is het ultieme doel van uw mensenrechtenbeleid mensenrechtenschenders als China niet voor het hoofd te stoten ? Zo ja, is uw benadering niet gewoon een excuus om maar niet meer over een pijnlijk onderwerp als mensenrechten te hoeven beginnen?'sneerde hij in een Kamervraag in februari 2012. En in een ingezonden stuk in de Volkskrant van 16 april 2012 kwalificeerde hij het mensenrechtenbeleid van Rosenthal als 'kortzichtig egoïsme'.


Inmiddels is hijzelf minister van Buitenlandse Zaken en kan hij bewijzen hoe recht zijn rug is als het gaat om het mensenrechtenbeleid.


Onze verwachtingen als jury van de Tulp waren hoog gespannen bij zijn aantreden, wij waren maar wat blij dat we na de bange Rosenthal nu een èchte mensenrechten-voorvechter zouden krijgen.


Maar dat viel vies tegen. Al bij mijn eerste gesprek met de minister bleek dat hij van plan was de prijs veel meer op afstand van de regering te zetten, zodat hij niet, of in ieder geval veel minder, aanspreekbaar zou zijn op eventuele 'lastige' winnaars.


Toen hij in januari van dit jaar de prijs uitreikte aan de Indiase winnaar Mahatma Bharathan die overigens niet aanwezig was omdat hij geen uitreispapieren van de Indiase regering had gekregen, zei hij nog heel ferm dat hij volgend jaar zeker weer op die plek zou staan om de Mensenrechtentulp uit te reiken.


Niets is minder waar.


De Tulp bestaat niet meer, de naam is veranderd in de Human Rights Innovation Award. Niet zomaar een nieuwe naam, maar een die staat voor een principiële verandering. Want de winnaar moet iemand zijn die 'iets innoverends op het gebied van mensenrechten doet'. Een handige app voor de smartphone misschien?


In ieder geval komt een dapper mens, die met inzet van eigen leven vecht voor de mensenrechten in zijn of haar land, niet meer in aanmerking, zo bevestigde Lionel Veer, mensenrechtenambassadeur van het ministerie, zaterdagmiddag voor de VPRO-radio. Want dat is niet innovatief.


'Zou iemand als Barathan deze nieuwe prijs nog kunnen krijgen?', vroeg de VPRO-verslaggever, 'Nee, zeker niet', antwoordde Veer.


Wat 'innovatief' in dit geval inhoudt? 'Ik weet niet precies wat ermee bedoeld wordt'


Een jury? 'Ja, die zal er komen, maar we weten nog niet wie daar in zit. Ook het publiek mag meestemmen.'


De hoogte van de prijs ? 'Staat er 50.000 euro op de website, ik weet niet of dat klopt' (tot nu toe bedroeg de prijs 100.000 euro. CD).


Wat wél zeker is, is dat de organisatie van het evenement in handen is van het Hague Institute for the Internationalisation of Law, een groep juristen, die o.a. het ministerie van Buitenlandse Zaken adviseert (waar blijft de onafhankelijkheid?)


Ook zeker is dat het prijzengeld door de winnaar bij deze organisatie besteed moet worden, bijvoorbeeld om te leren hoe een bedrijfsplan op te zetten, aldus Lionel Veer.


Heet zoiets geen sigaar uit eigen doos ?


De Tulp is gekscherend wel eens 'de liefdesbaby van Maxime Verhagen'genoemd.


Het is duidelijk dat zijn opvolgers de prijs beschouwen als een lastige, ongewenste puber, die zo snel mogelijk het huis uitgezet moet worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden