'Mensenhandel is ook een bron van inkomsten'

Om te voorkomen dat nog meer migranten oversteken naar Italië - of verdrinken - moet de EU Libië betalen, vindt EU-voorzitter Malta. Maar Libië verkeert in chaos. 'En mensenhandel is ook een bron van inkomsten.'

Een man eet wat nadat de boot aan land is gekomen waarop hij met tachtig voornamelijk Senegalezen vanuit Libië de Middellandse Zee wilde oversteken. Enkele reisgenoten verdronken toen ze na dagen Italië dachten te zien en begonnen te zwemmen. Maar het bleek nog Libië te zijn. Beeld AFP

Van een 'migrantendeal' met Libië is nog lang geen sprake, maar de Europese Unie wil onder voorzitterschap van Malta prioriteit geven aan de breed gekoesterde wens een eind te maken aan de dodelijke migrantenroute vanuit Libië over de Middellandse Zee. 'Als we niets doen wordt het deze lente crisis', zei de Maltese premier Joseph Muscat donderdag bij het begin van zijn voorzitterschap.

Het concrete voorstel van Muscat om een vergelijkbare deal als met Turkije af te sluiten waarbij Libië migranten tegenhoudt, in ruil voor financiële hulp en ondersteuning bij grensbewaking, lijkt kansloos. 'De Turkijedeal kan geen blauwdruk zijn voor Libië. Er is niet eens een regering in Libië, waar hebben we het over?', zo reageerde Vincent Cochetel, het Europese hoofd van de vluchtelingenorganisatie UNHCR.

De EU wil met Libië, net als met Turkije en andere Afrikaanse landen, afspraken kunnen maken over het tegenhouden en terugnemen van migranten. Idealiter zou een Libische migratiedienst Afrikaanse migranten dan terugsturen naar de landen van herkomst. Maar vooralsnog is er geen functionerende overheid in Libië, dat sinds de dood van dictator Kadhafi in 2011 in chaos en anarchie is vervallen.

Europa zit dus met de handen in het haar. Vorig jaar bereikten 181 duizend migranten Italië, waarbij er meer dan 4.150 verdronken. Te verwachten valt dat het aantal nog toeneemt. De smokkelindustrie opereert steeds professioneler en is een steeds belangrijker bron van inkomsten voor terreurorganisaties als IS en Al Qaida in de Islamitische Maghreb (AQIM). Gezamenlijk terrorisme en mensensmokkel aanpakken staat daarom hoog op de agenda.

Tegenhouden

De EU-voorstellen zijn vooral gericht op het beschermen van de eigen landsgrenzen. Vanuit de unanieme vrees dat Italië en vervolgens Europa bezwijkt onder de illegale migranten kijken de EU-leiders vooral naar het Afrikaanse continent voor oplossingen. Vorig jaar werd in Valletta al afgesproken om de banden aan te halen met Afrikaanse landen. Met Senegal, Mali, Niger, Nigeria en Ethiopië worden nu al afspraken gemaakt over het tegenhouden van migranten in ruil voor financiële steun. Met 'veilige' landen als Marokko, Egypte en Algerije wordt gesproken over het terugnemen van migranten.

Nu is Libië aan de beurt. Maar de regering van nationale eenheid van premier Fayez Seraj reageerde vrijdag direct afwijzend en ontkende dat er bilateraal afspraken worden gemaakt, zoals de Maltese premier Muscat had gesuggereerd. Volgens de Maltese minister van Buitenlandse Zaken, George Vella, liet de Libische regering vrijdag weten dat met Italië gesproken wordt over de situatie in Libië en beveiliging van de zuidelijke grenzen tegen mensensmokkelaars. 'Het gaat de Libiërs niet om geld, maar om wat goed is voor heel Libië.'

Terugdringen

Muscat wil dat de EU aanhaakt bij Italië, dat bezig is de diplomatieke betrekkingen met Libië te herstellen. Rome, dat tot Kadhafi's dood succesvol afspraken maakte over het tegenhouden van migranten, spreekt sinds kort met de regering van Seraj, die wel buiten maar niet in Libië wordt erkend.

'Begrijpelijk dat Malta het terugdringen van de migrantenstroom tot speerpunt van het EU-voorzitterschap wil maken, maar Libië heeft geen regering waarmee een effectieve deal kan worden gesloten', zegt Saskia van Genugten, hoofdonderzoeker bij de Emirates Diplomatic Academy in Abu Dhabi. 'Seraj heeft weinig steun in Libie, en voor de milities en groeperingen die het voor het zeggen hebben valt er weinig te winnen bij een deal met de EU: mensenhandel en dwangarbeid zijn serieuze bronnen van inkomsten.'

Gruwelijkste verhalen

Ook vanuit juridisch en humanitair oogpunt is het voorstel niet realistisch. Mensenrechtenorganisaties noemen de situatie in Libië, waar migranten op grote schaal worden mishandeld, afgeperst en verhandeld, alarmerend en onaanvaardbaar. Migranten die Italië bereiken vertellen de gruwelijkste verhalen over mensenhandelaren die hen soms maandenlang tewerkstelden en gevangenhielden. In een rapport van de Support Missie van de Verenigde Naties in Libië (UNSMIL) is onlangs 'vastgesteld' dat overheidsinstellingen en ambtenaren zijn betrokken bij de mensensmokkel- en handel.

Eerdere stappen van de EU, zoals trainen van de Libische kustwacht, stuitten op verzet van mensenrechtenorganisaties. Omdat onduidelijk is welk lot migranten wacht in de Libische chaos kunnen zij volgens experts niet met goed fatsoen worden teruggestuurd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden