Mensenfluisteraars

In de grote steden vallen ze vaak op de deurmat: briefjes waarop mediums hun diensten aanbieden. Op bezoek bij Mr Banna. 'One day you will be very ill.'

CORINNE VAN DE VELDEN

Achter de deur staat een Afrikaanse man op blote voeten, gekleed in een lichtblauw gewaad. Terwijl hij iets onverstaanbaars prevelt, houdt hij een kralenketting in zijn ene hand en een Blackberry in de ander. Mijn jas en schoenen moeten uit, en heb ik, zoals afgesproken, 40 euro bij me? Vanuit de woonkamer klinkt de openingstune van Goede Tijden, Slechte Tijden.

De Afrikaan woont sinds een maand in dit flatje op driehoog in Amsterdam-West. Hij komt uit Gambia, West-Afrika. Hij leidt me naar zijn slaapkamer en duwt een gordijn opzij. Daarachter staan brandende kaarsen, houten beeldjes, een opgezette alligator en tientallen lege flessen. Hij knielt in kleermakerszit en stelt zich voor als Meneer Banna.

Een week geleden trof ik bij de post een brief van Mr Banna. Nou ja, geen brief, maar een kaartje, zonder envelop. Mr Banna belooft '100 procent resultaat' bij het oplossen van al mijn problemen. Want: 'In plaats van lijden, laat u Begeleiden.' Deze problemen variëren van bescherming tegen 'slechte invloeden' tot impotentie.

In de grote steden vallen soortgelijke kaartjes met enige regelmaat door de bus. De teksten komen sterk overeen; ook Mr Fada, Professor Sidiki en Mr Aziz 'zijn gespecialiseerd in uw problemen' en bieden '100 procent garantie op succes'.

'Ze zijn marabouts', zegt Cor Hoffer, die onderzoek doet naar religieuze geneeswijzen en als cultureel- antropoloog werkzaam is bij de Parnassia Bavo Groep. De marabouts komen uit West-Afrika en werken in 'de mystieke traditie van de islam': ze voorspellen de toekomst en lossen problemen op met behulp van islamitische teksten.

Hoffer: 'Ze maken bijvoorbeeld amuletten van handgeschreven verzen uit de Koran. Of ze schrijven met saffraan verzen uit de koran op een papiertje. Daar gieten ze vervolgens water overheen en daar moet je je dan mee wassen of ervan drinken.'

In Nederland zijn tussen de 25 en 50 marabouts actief, denkt Hoffer. Vooral in de grote steden, omdat ze er makkelijk aan een kamer komen. Ook vermoedt hij dat sprake is van een 'informele organisatie'. Hij merkte dat de mediums onderling wisselen van telefoonnummer en kamer. De aanwezigheid van de mediums in Nederland verklaart hij vanuit problemen die migranten hebben en de secularisatie: 'Cliënten zoeken naar antwoorden: waarom overkomt mij deze ellende, hoe ziet mijn toekomst eruit? Het houvast aan de kerk bestaat niet meer, daardoor bloeit het alternatieve circuit.'

Voordat ik Mr Banna (42) bezocht, hadden we telefonisch contact. Toen ik vertelde journalist te zijn, had hij opeens geen tijd: 'Many appointments. Very busy.' Nadat ik aangaf wel te willen betalen, kon ik de volgende week langskomen.

'Het is 100 euro per uur.'

'Dat is te veel. 40 euro?'

'50.'

'Ik heb maar 40 euro te besteden.'

'Oké, dan 40. Iemand belt aan, ik zie je dinsdag.'

Acht marabouts heb ik geprobeerd te bereiken. De reacties verschillen: Mr Manma en Mr Aziz hangen op als ik zeg journalist te zijn. De nummers van Mr Djamal en Mr Sadou zijn afgesloten. Professor Sidiki doet nu wat rustiger aan, vertelt zijn tolk. Als ik volgende week bel, kan ik misschien een afspraak maken, maar 'hij is dan waarschijnlijk nog in het buitenland'. Mr Guirassy vraagt zich af hoe ik aan zijn telefoonnummer kom.

'U heeft een briefje door mijn brievenbus gedaan.'

'Waar woont u dan?'

'Amsterdam.'

'Nee, ik kan u niet helpen. Ik ben ziekjes, ik kan niet afspreken.'

'Kan ik volgende week langskomen?'

'Nee, ik help alleen Afrikaanse mensen.'

'Oplichters', zegt Jan Willem Nienhuys over de marabouts. Nienhuys is secretaris van Skepsis, een stichting die kritisch kijkt naar paranormale overtuigingen. Het probleem ligt volgens Nienhuys in het feit dat goedgelovige mensen gebruikmaken van de diensten van de mediums. 'Als ze hun toverspreuken uitspreken en daarvoor worden betaald, denken ze dat ze daadwerkelijk bijzondere gaven hebben.'

Volgens cultureel-antropoloog Hoffer is de term oplichters te kort door de bocht. 'Deze mannen hebben integere motieven: ze willen mensen helpen. Als ze eenmaal geld ruiken, is er een wel groot risico dat het richting oplichterspraktijken gaat. Deze lieden komen niet alleen met edele motieven naar Nederland.'

Of er daadwerkelijk sprake is van oplichting, is moeilijk te bewijzen. 'Mensen worden niet gedwongen naar de mediums toe te gaan. Ze gaan vrijwillig het gesprek aan', zegt een woordvoerder van het Openbaar Ministerie. 'Als iemand zijn diensten aanbiedt en daar behoefte aan is, waarom zou dat niet mogen?'

Het aantal aangiften tegen deze mediums is niet geregistreerd. De politiekorpsen in drie grote steden kunnen zich geen aangifte herinneren. Het is moeilijk een zaak aan te spannen tegen deze mediums, zegt Jelle Egas, woordvoerder van de Raad van Korpschefs. 'Veel slachtoffers van oplichting bewaren geen bewijsstukken, zoals een afschrift of een mailtje waarin iets wordt beloofd.' Ook schamen veel mensen zich volgens hem. 'Die schaamte is een belemmering met de autoriteiten te gaan praten.'

Waarom bezoekt iemand zo'n medium? Nienhuys: 'De mensen die daar naartoe gaan, zijn vaak radeloos. Ze durven niet naar een huisarts of een psycholoog voor advies over hun liefdesleven of carrière.'

Hoffer beaamt dit en voegt toe dat zowel autochtone als allochtone mensen dikwijls niet tevreden zijn met de reguliere gezondheidszorg. 'Zij lopen bijvoorbeeld al jaren rond met slaapproblemen, de dokter begrijpt hen niet en schrijft slaappillen voor. Zo'n marabout praat met ze en stelt hen gerust: het is dan bijvoorbeeld een geest die hij voor ze uitdrijft.'

Mr Banna vraagt mijn volledige naam, die hij opschrijft in het Arabisch. En nee, ik hoef mijn naam niet te spellen. Terwijl hij over mijn vingers aait, fluistert hij woorden die ik niet ken. Opeens begint hij druk te tekenen. Het figuur, vijf puntjes die samen iets weg hebben van een kippepoot, is mijn ster en zal iets zeggen over mijn toekomst.

'I see someone in your family is sick, who?'

'No one.'

'Oké, then someone will be sick in the future. Keep that in mind.'

Terwijl hij mijn hand leest, gaat zijn telefoon. Een oud nummer van Michael Jackson schalt door het kleine appartement. Hij probeert het te negeren en gaat harder praten: 'One day in the future, where you work now, you will be the chef of the group. The boss.' Hij bladert druk in een boek met Arabische tekens en blijft mijn hand aanraken.

'So Corinne, I see, one day you will become very ill. No flu. Ik heb iets in een fles waarmee je je moet wassen en dat zal je beschermen. Het is iets spiritueels. Daarmee moet je zeven dagen lang je lichaam wassen. Daarna overkomt je nooit meer iets slechts en ben je compleet beschermd.' Ik geef aan dat dit voor mij niet per se hoeft. 'Als je er klaar voor bent, bel me. Dan doen we het samen. Ik ken iemand die dit medicijn verkoopt.'

Na een uur is de sessie voorbij. We staan bij de voordeur en geven elkaar een hand.

'Waarom bent u naar Amsterdam gekomen?' 'I came for someone.'

'A girl?' 'Nononoono, family.'

De kaartjes brengt hij niet zelf rond. 'Too much work. I don't like to walk.'

Is dit zijn baan? 'This is my life. Als ik mensen kan helpen, maakt dat me blij.'

Waarzeggen, gebedsgenezing, excorcisme

Marabouts zijn volgens cultureel-antropoloog Cor Hoffer wijsgeren of genezers die zijn opgeleid in islamitische, mystieke stromingen (soefisme) in West-Afrikaanse landen zoals Mali, Guinea, Senegal en Gambia. Zij houden zich bezig met waarzeggen, gebedsgenezing en exorcisme. Sinds enkele decennia verblijven marabouts ook in West-Europa.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden