Mensen zijn natural born lieverds

Bestaat er zoiets als een ingeboren menselijke aard? Ach, welnee.

Beeld Marta Mirazon Lahr

In Kenia was weer eens een horrortafereel gevonden uit de Steentijd, een tienduizend jaar oud graf vol gruwelijk afgeslachte vrouwen en kleine kinderen, en dus regende het reacties. Zo zie je maar weer hoe 'door en door verrot' de mensheid is. Want dat was wat het graf voor velen kennelijk was: bewijs van de onfrisse menselijke aard.

Een populaire opvatting. Haal het 'dunne laagje vernis' van beschaving weg, gaat het dan, en de wrede lomperik die we in werkelijkheid zijn floept tevoorschijn. In plaats van een paleodiëtende schattebout die in harmonie leeft met de natuur, is de naakte mens een ongelikte beer die je voortdurend in toom moet houden met veiligheidscamera's, mitrailleurs voor alle agenten en hier en daar een bijscholingscursus 'homo's zijn ook mensen'. Want anders (op dit punt volgt meestal iets over Rwanda, Islamitische Staat of de daar-moet-een-piemel-in-schreeuwers uit Steenbergen desnoods).

Onzin

Daarin zit wel een tegenstrijdigheid. Want terwijl de pessimisten de mens uitmaken voor wild dier, gaan ze er ook van uit dat er kennelijk zoiets als een onveranderlijke menselijke aard bestáát. Een constante, waarop biologie of evolutie geen greep zouden hebben. Maar vraag het de wolf die in een paar duizend jaar evolueerde tot Fifi het schoothondje: dat is natuurlijk onzin.

Uit dna-studies blijkt dat het landschap van onze genen de laatste eeuwen sneller veranderde dan ooit. We veranderden van nomadische aap uit Afrika tot bleke boer in de polder, en onze genen veranderden mee: ons immuunsysteem, onze darmen, maar ook onze hormonen en ons brein.

Een haatimam

O zeker, nog steeds zijn we tot onuitsprekelijke wreedheid in staat, maar het zegt toch ook wat dat er eerst maandenlang een haatimam op ons moet inpraten voordat we eindelijk eens gaan moorden. Ik durf te wedden: het scherpe kantje is er bij onze soort een beetje af. Als er al een gen bestaat voor impulsief elkaar de schedel inslaan, zal dat immers weinig evolutionair voordeel opleveren, in de winkel of op kantoor. We zijn verstandiger, kalmer en beheerster dan ooit - veel meer dan je met vernis-laagjes alleen kunt verklaren.

De waarheid ligt, zoals zo vaak, ergens saai in het midden. Verschrikkelijk dat mensen in staat zijn tot beestachtige gruweldaden. Maar veel wonderlijker is eigenlijk dat ze van Den Haag tot Amsterdam op elkaars lip in het gangpad van de spitstrein kunnen staan zonder dat er doden vallen. Dat moet ik die oermensen uit Kenia nog zien doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden