Nieuws Onderzoek portemonnee

Mensen zien zichzelf niet graag als dief: volle portemonnee na verlies vaker teruggebracht dan lege

Portemonnee kwijt? Hoe meer geld erin zit, hoe groter de kans dat de vinder hem terugbrengt, blijkt uit onderzoek van de universiteiten van Michigan, Zürich en Utah. Opmerkelijk, omdat economen er altijd van uitgaan dat eerlijkheid het juist aflegt tegen eigenbelang.

In Nederland werd meer dan 70 procent van alle gevonden portemonnees teruggebracht. Beeld ANP

Een van de redenen voor de resultaten is dat mensen zichzelf nu eenmaal niet graag als dief zien, schrijft het team onder leiding van Alain Cohn van de universiteit van Michigan in vakblad Science. Uit een enquête die de onderzoekers afnamen blijkt dat mensen zichzelf sneller een dief voelen als ze een portemonnee met veel geld  niet terugbrengen naar de rechtmatige eigenaar. Dat gevoel is minder sterk aanwezig als de portemonnee weinig of geen geld bevat.

De onderzoekers verspreidden ruim 17 duizend portemonnees in meer dan 350 steden, waaronder in ons land in Amsterdam, Den Haag en Eindhoven. Onderzoeksassistenten gaven de ‘gevonden’ portemonnees af bij plekken zoals banken, hotels en politiebureaus. Alle portemonnees bevatten een visitekaartje - met de naam en het e-mailadres van de zogenaamde eigenaar. Nederlandse burgers konden een portemonnee zonder geld of met tien euro krijgen. In Amerika, Engeland en Polen voegde men daar een derde variant aan toe, met omgerekend ruim 75 euro.

Van de portemonnees zonder geld kwam 46 procent terug, tegenover 61 procent van de portemonnees met de tien euro. Van de portemonnees met het grote geld kwam maar liefst 72 procent terug bij het onderzoeksteam. ‘Het is niet verrassend dat een portemonnee zonder geld niet terugkomt’, zegt economisch onderzoeker Shaul Shavi, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en niet betrokken bij de experimenten. ‘Maar het is economisch niet logisch dat mensen hun eigenbelang niet vooropstellen.’

Als er ook iets persoonlijks in de portemonnee zit, blijken mensen nog bereidwilliger om de portemonnee terug te brengen, blijkt uit het onderzoek. Cohn: ‘Bij het vinden van een portemonnee met bijvoorbeeld een sleutel draait het niet alleen om het geld, maar ook om iets persoonlijks van de ander. Dit wekt onbewust bezorgdheid en een schuldgevoel op.’

Eerlijkheid 

In Nederland werd meer dan 70 procent van alle gevonden portemonnees teruggebracht. Hiermee komt Nederland van de 40 deelnemende landen op de derde plaats te staan, achter Noorwegen en Zwitserland. Van alle hotelmedewerkers wereldwijd scoorden de Nederlandse, met een terugbrengpercentage van 72 procent, zelfs het beste.

Vooral op grotere schaal is eerlijkheid belangrijk: denk aan contracten of belastingen. Alle reden dus om te begrijpen wat mensen beweegt tot eerlijk gedrag. In de VS alleen al loopt de overheid naar schatting honderden miljarden mis door belastingontduikers. ‘Zonder eerlijkheid kan een staat gewoon niet goed functioneren,’ aldus medeauteur Michel Marechal.

Daarnaast blijven er ook vragen onbeantwoord. Zo werden de portemonnee-eigenaren altijd als mannelijke landgenoten voorgesteld. Shavi: ‘De vraag is nog maar hoe bereid we zijn de portemonnees van vrouwen, migranten of toeristen terug te brengen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden