'Mensen moeten beseffen op wie ze kwaad moeten zijn'

Emile Roemer (1962) ziet zijn SP wel regeren. Maar niet met de VVD of de PVV. 'Rutte, Wilders. Het is net een Siamese tweeling, de ene lacht, de ander schreeuwt.'

SP-lijsttrekker Emile Roemer. Beeld Mike Roelofs

DE POLITICUS

U wordt op 16 maart wakker met 76 zetels. Wat doet u als eerste?

'Het eerste is zorgen dat mensen het vertrouwen en de zekerheid terugkrijgen. Of het nou over gezondheidszorg gaat, werk en inkomen of de kwaliteit van de samenleving, mensen zijn zekerheid kwijt.'

Welke maatregel neemt u om dat voor elkaar te krijgen?

'De lonen omhoog. Meer dan een miljoen mensen kunnen hun rekeningen niet betalen, hun zorgkosten. De afgelopen jaren is enkel bezuinigd. Heel veel economen zeggen dat het beleid van Rutte I en -II desastreuze gevolgen heeft gehad voor de werkgelegenheid, voor de zekerheid, voor de economie. Wij zeggen: na de kaalslag is een inhaalslag nodig. Kom op, er zijn mensen die fulltime werken en toch in armoede leven, dat heeft zo'n impact op de samenleving.'

Per decreet kondigt premier Roemer hogere lonen af?

'Nee, niet per decreet. We verhogen het minimumloon met 10 procent. Als je de bodem in een loongebouw verhoogt, dan gaat de rest automatisch meebewegen.'

De lonen omhoog en de AOW-leeftijd omlaag?

'Ja, en dat is haalbaar en betaalbaar. Alleen al vanwege de werkgelegenheid moet de AOW-leeftijd naar 65. Ook voor jongeren betekent dat minder jeugdwerkloosheid en dus een mooiere toekomst. De VVD gaat geloof ik naar 74 jaar. Met alle respect, ik zie iemand van 74 niet achter de betonmolen staan.'

Beeld Mike Roelofs

De SP heeft met het Nationaal Zorgfonds het debat over de zorg aangezwengeld, maar anderen gaan er met de buit vandoor. Bijna iedereen wil inmiddels af van het eigen risico.

'Ik dacht dat je met een bos bloemen zou aankomen: 'Wat hebben jullie dat geweldig voor elkaar gekregen.' Een aantal jaren geleden waren wij de enige die protesteerden tegen die boete op ziek zijn. Nu is bijna de hele Kamer voor verlagen. Ook heel veel partijen zeggen inmiddels met ons dat de marktwerking in de zorg is doorgeslagen. Dat is een gigantische overwinning waar ik apetrots op ben.'

Geboren: Boxmeer, 24 augustus 1962
Burgerlijke staat: Gehuwd, twee dochters Lievelingsboek: Pieter Wiebeling, De lach en de dood
Mooiste liedje: Led Zeppelin, Stairway to heaven
Politieke voorbeeld: Martin Luther King
Cruciale gebeurtenis: De inval in Irak

Stel dat u de grootste wordt, met wie wilt u dan regeren?

'Zo links mogelijk. Dan kun je denken aan GroenLinks, Partij voor de Dieren, ChristenUnie, PvdA, 50Plus, D66 en CDA.'

Iedereen behalve SGP, VVD en PVV?

'Geen PVV, geen VVD. De PVV heeft de afgelopen jaren het meest meegestemd met de VVD. Wilders is net als Rutte een echte neoliberaal. Het is een Siamese tweeling, maar de ene lacht en de ander schreeuwt. Ze komen uit dezelfde schoot.'

Beeld Mike Roelofs

Wie van de andere lijsttrekkers mag op uw huis passen tijdens een lange vakantie?

'Euhm. Nou, laat Mark Rutte dat maar doen. Dan pas ik wel op het Catshuis.'

Waarom bent u een betere premier dan Rutte?

'Omdat ik me aan mijn woord houd. Omdat ik voor heel Nederland mijn best doe en niet alleen voor een klein gedeelte. Omdat ik betrouwbaarder ben. Dat is wel genoeg hè? Ik moet niet naast mijn schoenen gaan staan.'

Is er een uitslag denkbaar waarbij u de eer aan uzelf houdt?

'Nee, ik ben geen wegloper. Bij nul zetels of als de achterban hier zegt: Roemer, u wordt bedankt. Dan houdt het op.'

DE MAN

Uit wat voor gezin komt u?

'Ik kom uit een gezin met Rotterdamse roots. Een katholiek gezin, maar ook een heel politiek nest. Mijn broers en zussen zijn allemaal lid van de SP. Mijn ouders leven niet meer. We waren met vijf kinderen - ik ben de vierde - en een oudere pleegzus uit Bonaire. Ze is getrouwd toen ik 4 was, ik was bruidsjonkertje. Zij was later getuige op mijn bruiloft.'

Wat was de beste raad die u ooit kreeg?

'Mijn vader zei tegen me: als jouw gevoel zegt dat je ergens voor moet gaan en je gelooft erin, laat je niet afleiden en pak door tot je het hebt.'

Beeld Mike Roelofs

Wat was Emile Roemer voor jongen toen hij 13 was?

'Iemand die genoot van het leven, alles leuk vond, een grote vriendenkring had.'

Geen lastige puber?

'Ik zocht de grenzen wel op ja, maar niet overdreven. Ik was niet van de drugs of andere rare fratsen. Maar we waren voor de duvel niet bang met z'n vijven. Mijn ouders hebben op school heel wat gesprekken over ons gevoerd. Er waren van die leraren, zeker toen, van wie ik dacht: man, ga iets anders doen, je bent een ontzettend aardige vent, maar het is niet jouw vak. Dat hebben ze dan ook wel geweten.'

Wat is het grootste vooroordeel dat over u bestaat?

'Dat ik sympathiek ben.'

Is dat een vooroordeel?

'Nou laat ik het zo zeggen, dat ik altíjd sympathiek ben. Dat kan ook anders zijn. Mijn dochter zei altijd: papa is niet gauw boos, maar als hij boos is, dan heb je het er wel naar gemaakt.'

U maakte in 2006 uw entree in de Kamer, heeft uw moeder dat nog meegemaakt?

'Wel honderd keer. Ze had alzheimer. Ze is net overleden voor ik de Kamer inging, maar ik kon nog wel zeggen dat ik op de lijst stond. Ik heb vaak moeten herhalen: mam, heb je het gehoord? En telkens weer de reactie: o, wat geweldig Emile, wat leuk!'

Dat is ruim tien jaar geleden. Bent u door een decennium Kamerlidmaatschap veranderd?

'Nou, je bent veel voorzichtiger in wat je allemaal doet en zegt, door ervaring wijzer geworden.'

Welke wijsheid heeft u opgedaan?

'In de politiek moet je heel erg opletten. De enige les die ik geleerd heb is: nooit over je eigen lessen praten.'

LASTIGE VRAGEN

In 2012 was u in de peilingen premierskandidaat tot u in de laatste weken voorbij werd gestreefd door de PvdA. Wat heeft dat met uw zelfvertrouwen gedaan?

'Ik heb een heel dikke huid gekregen. Misschien kan ik zelfs wel te goed relativeren. Harde kritiek is inherent aan ons vak. De vorige keer zei mijn dochter: 'Papa, moet je eens kijken wat er toch allemaal geschreven wordt.' Ik zei: 'Zet nou eens tien mensen op een rij. Eentje zegt dat-ie fan van mij is en negen schelden me verrot. Dat voelt verschrikkelijk, maar ik heb wel vijftien zetels.' Zo moet je het zien.'

Voordat het tij keerde, beleefde u enkele euforische weken in de campagne van 2012. Heeft u zich sindsdien nog weleens zo goed gevoeld?

'In de provincies en de gemeenten heeft de SP de afgelopen jaren flink gescoord. Men probeerde als frame op ons te spelden dat wij niet kunnen besturen. Ik had de grote wens om van twee provinciebesturen naar vier te gaan. Als het er dan zes worden, dan word ik heel vrolijk. Ook in vier van de zes grote steden besturen we inmiddels mee. Dat was weer pieken op het juiste moment.'

Volgens het Centraal Planbureau scoort u de komende vier jaar goed, bijvoorbeeld met banen, maar daarna keert het tij en worden de vooruitzichten slecht.

'Die hele doorrekening gaat naar 2060 hè, met de voorwaarden dat er niets verandert in het beleid en de hele wereld stilstaat. Dat slaat nergens op. Wij hebben een programma geschreven voor vier jaar. Ik focus niet op 2060, ik focus op vier of tien jaar of iets langer.'

Drie grote overheidsinstanties functioneren slecht: de Sociale Verzekeringsbank, het UWV en de Belastingdienst. U wilt een vierde instantie oprichten, het zorgfonds.

'Je moet je afvragen waarom die diensten niet functioneren. Er zijn kapitale fouten gemaakt bij die organisaties. Op de Belastingdienst is bezuinigd en belangrijke mensen zijn vertrokken. Je moet de tijd nemen om het te organiseren en niet op voorhand al op het budget gaan korten.'

Vanwaar dat heilige vertrouwen in de overheid?

'Omdat de markt geen moraal heeft.'

Nu kunnen we overstappen naar een andere zorgverzekeraar als we niet tevreden zijn.

'Die zorgverzekeraars proberen jou binnen te krijgen met goedkopere polissen. Dus gaan ze bezuinigen op kwaliteit en op personeel. Het gaat om rendement, niet over de kwaliteit van de zorg. Dat is het gevolg van marktwerking. Het zorgfonds is een organisatie die ervoor zorgt dat iedereen zorg krijgt, dat het budget goed wordt verdeeld en dat iedereen toegang krijgt tot een breed basispakket.'

Budget, u noemt het al. Als het budget op is, is er geen zorg. Dan komen er wachtlijsten.

'Dan verhogen we het budget.'

Is dat budget dan oneindig?

'Als het nodig is, verhogen we het budget.'

Is het zorgfonds een breekpunt in de formatie?

'Als wij niks kunnen doen aan het om zeep helpen van de marktwerking in de zorg dan doe ik aan zo'n kabinet niet mee. De zorgverzekeraars gaan eruit. Dat moet de uitkomst zijn.'

Op de SP-lijst staan enkel hoogopgeleide mensen met bestuurservaring. Waar zijn de metselaar en de bakker?

'We hebben mensen die hun hele leven niks anders hebben gedaan dan met die mensen optrekken en het voor die mensen opnemen. Onze kandidaten staan echt de hele dag met de poten in de klei.'

Partijvoorzitter Ron Meyer wilde toch echt de bouwvakker en de schoonmaker op de lijst.

'Ja.'

Het is niet gelukt.

'Tot op zekere hoogte. Hij heeft mensen die altijd voor de schoonmaker en de thuiszorgmedewerker hebben geknokt op de lijst gezet.'

Waarom is het niet gelukt?

'Dan moet je bij Ron zijn.'

Het is toch ook uw lijst?

'Het is zeker onze lijst. En ik ben er erg trots op. Want het gaat vooral om de affiniteit. Het is een beetje ongelukkig om te zeggen dat het ook per se de schoonmaker moet zijn.'

Misschien wel hét thema van deze verkiezingen: migratie en integratie. De PVV scoort hier goed op, ook in uw volkswijken. Hoe komt dat?

'Mensen zijn zekerheid kwijtgeraakt, ze hebben jarenlang een politiek gezien van ieder voor zich, ze hebben klappen gekregen in de crisis. Dat heeft ze gevoelig gemaakt voor het aanwijzen van een boeman. Ze moeten beseffen op wie ze kwaad moeten zijn. Niet op degene die ook op zoek is naar een huis, een fatsoenlijk inkomen of op de vlucht is voor oorlog. De echte boosdoener is degene die verantwoordelijk is voor de werkloosheid, voor het sluiten van verzorgingshuizen.'

Volgens Wilders is de islam het kwaad.

'Hele groepen over een kam scheren, hele volksstammen vanwege hun afkomst als schuldig aanwijzen, dat is gewoon discriminatie. De samenleving maak je samen.'

Angst voor de islam is mensen aangepraat?

'Absoluut.'

Aanslagen hebben er niks mee te maken.

'Nee. Het terrorisme heeft vele oorzaken. Terrorisme pak je aan. Mensen die denken dat ze boven de wet staan, pak je aan. Maar je probeert ook radicalisering te voorkomen, ongelijkheid te voorkomen, discriminatie te voorkomen.'

De estafettevraag van D66-leider Alexander Pechtold: 'Emile, in steden als Amsterdam en Utrecht werken we samen, ook met de VVD. Waarom sluit je dat uit voor het landsbestuur? We zullen toch moeten samenwerken om Nederland vooruit te brengen?'

'De afgelopen dertig jaar heeft het VVD-denken de politiek gedomineerd. Een mentaliteit van ieder voor zich en winsten boven mensen. Natuurlijk moeten we samenwerken, maar politiek gaat ook over geloofwaardigheid. Echte verandering komt er niet zolang partijen het VVD-denken blijven omarmen, daarom geven wij de garantie dat een stem op de SP niet leidt tot een kabinet met de VVD.'

Wat is uw estafettevraag aan Lodewijk Asscher (PvdA)?

'Meneer Asscher, de huren zijn de afgelopen jaren met bijna 30 procent gestegen mede doordat u woningcorporaties een flinke heffing laat betalen. In de Stemwijzer zegt u dat u deze heffing wilt afschaffen, maar in uw doorrekening laat u de heffing voor 90 procent overeind. Hoe eerlijk is dat naar de huurders?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.