'Mensen met gemengd bloed zijn de verzoeners van onze tijd'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt Robert Vuijsje in een reeks interviews. Cabaretier Johan Fretz (30): 'Het is bijna een provocatie om te pleiten voor zachtmoedigheid.'

Johan Fretz Beeld Robin de Puy

Op het Zwarte Cross Festival, voor hardrockmuziek, werd Johan Fretz aangesproken door een bezoeker. 'Een jongen vroeg of hij een loempia bij me kon kopen. Ik zei: gast, ik ben half Surinaams. Toen vroeg hij: o, heb je dan een roti?'

Ze weten niet wat je bent?

'Ik kan overal bij horen. Ze gokken vaak dat ik indo ben. Zuid-Amerikaans kan ook, maar dan niet Surinaams. Mijn moeder is driekwart creools en een kwart Chinees. Als baby had ik Aziatische ogen.'

Je hebt geen kroeshaar.

'Ik heb het gevoel dat ik nergens thuis ben en dus ben ik overal thuis, ik zwerf ertussendoor. Je ziet het ook in wat ik doe. Ben ik een cabaretier of een columnist of een schrijver? Ik doe het allemaal door elkaar, ik denk dat het komt doordat ik gewend ben nergens helemaal bij te horen.

'Mijn vader is Haags, maar van Duitse afkomst. Fretz. De familie van mijn vaders kant ziet elkaar niet eens, die bellen alleen met een verjaardag, het zijn Hollanders. Van mijn moeders kant, dat is echt mijn familie, die zag ik vaker. En toch, als ik bij ze was - ik was niet op bezoek, maar het voelde wel zo. Als kind zei ik altijd: mijn vader komt uit Den Haag, mijn moeder uit de Paramariboom, daar komen mensen uit zoals mama en Ruud Gullit.'

Johan Fretz

Fretz (Nederland, 1985) vormt met Marcel Harteveld het cabaretduo Gebroeders Harteveld & Fretz. Ook is hij columnist voor Het Parool. Zijn debuutroman Fretz 2025 ging over zijn fictieve campagne om de eerste donkere minister-president van Nederland te worden. De roman waaraan hij nu schrijft, verschijnt in 2016 bij Lebowski.

Wat is je beste grap over Almere?

'Niet een grap, maar een anekdote. Met een vriendje zat ik altijd op een bankje. Elke dag zeiden we tegen elkaar: als we 18 zijn, gaan we hier weg en komen nooit meer terug naar Almere. Op dat bankje praatten we over niets anders. Mijn vriend woont nu naast dat bankje.

'Eerst woonden we in Dordrecht. Dat mijn moeder uit Suriname kwam, speelde geen rol in mijn leven. Mijn vader deed ook wat meer in de opvoeding. Ik had een vrij roerige jeugd. Mijn ouders hadden allebei een uitkering, ze zijn een paar keer uit elkaar geweest, het was niet altijd even stabiel. Ik moest al vrij vroeg mezelf staande houden, ik denk dat ik te druk bezig was met andere dingen om steeds over mijn Surinaamse afkomst na te denken. Daar dacht ik alleen aan als mijn moeder tegen een vriendje van me zei: we gaan zo eten. Ze bedoelde het als een uitnodiging. Die vriendjes dachten dat het betekende: het is 6 uur, je moet weg.

'Ik me één keer herinneren, ik denk dat ik een jaar of 7 was. We woonden in Dordrecht. Met een vriendje stond ik voor de supermarkt, er kwamen twee grote jongens aan van 12. Eén van die jongens sloeg me in mijn gezicht en zei dat ik moest ophouden met in mijn taal te praten. Ik kende alleen Nederlands, ik begreep niet wat hij bedoelde. Die jongen zei: je weet wel wat ik bedoel. Thuis moest ik heel hard huilen, ik zei tegen mijn vader: nu kan ik nooit meer een blond vriendinnetje krijgen en ik vind blonde meisjes zo mooi.

'Verder heb ik geen ervaringen. Ik scheer me voordat ik naar een vliegveld ga, maar ik word er nooit uit gepikt, misschien heb ik een te onschuldige uitstraling.

'Een paar jaar geleden begonnen vrienden me te vragen: je bent cabaretier, waarom ben je hier zo weinig mee bezig, heb je er geen last van? Nee, ik heb geen last. Ik heet Johan en ik kom uit Almere. Maar de laatste jaren vallen de schellen van mijn ogen als ik hoor hoeveel last anderen hebben. Dat dwingt me om me te verdiepen, ik kan me er niet langer buiten plaatsen. Het voelt alsof ik kleur moet bekennen. De ironie is alleen dat ik twee kleuren heb.'

Nederlands of Surinaams?

Nederlands
'Tot voor kort altijd. En als ik op reis ben.'

Surinaams
'Vooral de laatste jaren.'

Partner
'Mijn vriendin is half Hongaars. Ik denk dat we het gemengd zijn in elkaar herkennen.'

Zwarte Piet
'Als kind heb ik er nooit aanstoot aan genomen. Maar ik heb het gevoel dat we het kunnen veranderen en dat dat oké is.'

Mohammed cartoons
'De vrijheid van meningsuiting moet nooit worden gevolgd door het woordje 'maar'.'

Wat is verder veranderd?

'Ik kwam naar Suriname om een speech te geven. Als backpacker was ik vaak in Zuid-Amerika geweest. In Brazilië, Argentinië, Colombia, overal. Alleen nooit in Suriname. Dat beschouwde ik als anders dan de rest van Zuid-Amerika. Toen ik er was, voelde ik ineens: dit is waar mijn moeder vandaan komt, zij liep hier rond, mijn opa zat op de veranda voor zo'n huis. Ik legde een verband met karaktereigenschappen die ik daarvoor als vanzelfsprekend zag. De uitbundigheid van de lach, het contact tussen mensen. Dingen die ik herkende van de familie van mijn moeder.

'Ik schrijf nu een boek dat zich afspeelt in Suriname, ik voelde dat ik iets ermee moest doen. Het boek gaat over de schoonheid van verzoening. De afgelopen jaren is in Nederland zo'n felle discussie ontstaan over ras dat het bijna een provocatie is geworden om te pleiten voor zachtmoedigheid. Ik geloof dat mensen met gemengd bloed de natuurlijke verzoeners van onze tijd zijn. Omdat we tegenstrijdige werelden in onszelf verenigen, snappen we niet dat die zelfde tegenstrijdigheden in de maatschappij zo vaak onverenigbaar zijn. Over dat gevoel moet mijn boek gaan.

'Dit is de discussie geworden. Eén groep staat aan deze kant van het schoolplein en roept: ik mag dit gewoon zeggen. De andere groep staat boos aan de overkant van het schoolplein en ze komen geen millimeter bij elkaar. Ik heb het idee dat ze wel samen kunnen komen, als ze elkaar leren kennen en echt in gesprek gaan.

'Een voorbeeld. Via vrienden leerde ik een jongen kennen, Camiel, met wie ik altijd gezellig biertjes dronk. Later hoorde ik dat Camiel de zoon is van Maxime Verhagen van het CDA - met wie ik het nooit eens ben. Als ik Maxime Verhagen nu zie, denk ik: o, dat is de vader van Camiel. Mijn oordeel over hem zou nu een open gesprek minder in de weg staan.'

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) interviewt voor V bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst speelt in hun leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden