Mensen kunnen meer dan regels

Regels zijn niet de enige manier om problemen aan te pakken. Daarom investeert het kabinet in de kracht van mensen en juist niet in regelingen en regelaars....

Dit jaar zou Nederland de eenmiljoenste WAO'er welkom heten. Pieter Hilhorst had de bloemen al klaar staan, maar ziet het feestje nu in de soep lopen (Forum, 12 mei). Zijn pleidooi tegen het hoofdlijnenakkoord is een voorbeeld van ouderwets regeldenken en hulpverleningsethiek. Het is Hilhorsts goede recht om argwanend te staan tegenover elk beleid waar de PvdA niet aan meewerkt, maar het lijkt mij belangrijk toch ook even naar de feiten te kijken.

Grote operaties zoals Balkenende II op het programma heeft staan, hebben in eerste instantie altijd negatieve effecten op de economische groei en op de werkgelegenheid. Maar is dat een doorslaggevend argument voor een beleid van pappen en nathouden?

Nederland bevindt zich in een situatie van weinig groei en een steeds slechtere concurrentiepositie. Dat is zo ernstig, omdat onze economie voor bijna driekwart uit export bestaat. Waar we het in de paarse jaren steeds beter hebben gedaan dan de ons omringende landen is Nederland nu het slechtste jongetje van de klas. Wie het tekort verder wil laten oplopen legt de rekening bij toekomstige generaties en bij de mensen die oud worden in tijden van vergrijzing. Willen we dan de problemen verhullen, door gewoon de belastingen te verhogen opdat we de bestaande structuren onaangetast kunnen laten? Dat kan op korte termijn even soelaas bieden in de plaatjes van het CPB - GroenLinks maakt daarvan altijd gretig gebruik als zij haar doorrekeningen laat maken. Op langere termijn leidt lastenverzwaring steevast tot een kleinere economie en minder banen. Dat is dan ook niet de koers waar wij voor kiezen.

Hilhorst stelt dat er meer regels komen. Hij wijst op de nieuwe instantie die de zorgtoeslag gaat uitvoeren als een soort schaduw-belastingdienst. Toegegeven, dat lijkt dubbelop. Maar het doel is nu juist om al die inkomensafhankelijke regelingen die elk hun eigen inkomensbegrip hebben, hun eigen uitvoeringsorgaan, hun eigen formulieren met hun eigen logo erop, in die ene instantie onder te brengen. Een instantie die bovendien alle inkomensgegevens al heeft. Om het innovatieplatform als extra bureaucratie af te schilderen, zoals Hilhorst doet, is al helemaal vergezocht. Het gaat erom bedrijfsleven, overheid en (hoger) onderwijs gezamenlijk te laten komen tot een toekomstgerichte innovatiestrategie. Méér dynamiek, geen nieuwe Haagse paleisjes.

Hilhorst gaat er verder vanuit dat de achterstandsregeling voor scholen vervangen wordt door een ingewikkelde nieuwe. Wat een oud-links gebrek aan fantasie! Regels zijn echt niet de enige manier om problemen aan te pakken. Het nieuwe kabinet zal het geld om achterstanden weg te werken direct aan de scholen geven. Zij kunnen hún deskundigheid dan inzetten om de achterstanden die ze constateren te verhelpen. Inderdaad, jammer voor de beleidsambtenaren die nu het achterstandsbeleid organiseren. Maar zou het niet kunnen dat de leraar er zelf nog meer verstand van heeft? Het gaat niet om de mooiste regels, maar om het oplossen van het probleem.

Het wereldbeeld van Hilhorst verschilt hemelsbreed van de visie die aan het hoofdlijnenakkoord ten grondslag ligt. Waar Hilhorst hulpverlening en subsidies ziet als het summum van sociaal beleid, probeert de nieuwe coalitie de zwakke schouders sterker te maken en mensen aan de kant er weer bij te krijgen. Hoewel veel regelingen goedbedoeld zijn, maken ze mensen vaak afhankelijk in plaats van vrij. Mensen gaan na lange tijd alle heil van de overheid verwachten en verliezen het vertrouwen in hun eigen mogelijkheden. Ze kijken naar de overheid om hun problemen op te lossen.

Zeggenschap over het eigen leven bestaat in die visie uit het opvoeren van een legertje aan hulpverleners met een goedbedoelde, maar weinig effectieve vaderlijke blik. De meeste individuele regelingen zijn vaak wel sympathiek; het systeem als geheel heeft er echter voor gezorgd dat veel mensen zich als speelballen van de overheid zijn gaan voelen.

Is dat nu een ontkenning van het feit dat sommige mensen aangewezen zijn op hulp en zorg? Natuurlijk niet. Wie niet zonder ondersteuning kan, moet kunnen rekenen op solidariteit. Maar het is niet solidair om de ogen sluiten voor al die mensen die ten onrechte aan de kant zijn gezet. Wie kan, moet maximaal worden geprikkeld en uitgedaagd - ook op onorthodoxe wijze. De statistieken laten consequent zien dat juist op het moment dat mensen uit de WW de bijstand in dreigen te stromen, er ineens spontane uitstroompieken ontstaan en dat mensen weer aan de slag gaan. Er is kennelijk iets in de regeling dat mensen vasthoudt tot het eind.

Volgens Hilhorst gaat de nieuwe coalitie uit van een conservatief mensbeeld, waarin wie een uitkering krijgt geneigd is tot misbruik. Ik denk niet dat mijn mensbeeld zoveel anders is dan dat van Hilhorst. Het verschil zit meer in het beeld dat wij hebben van de overheid. Ik geloof niet dat elke goedbedoelde regel en overheidsinstantie ook goed is voor mensen.

Waarvoor is ons systeem van gezondheidszorg nu eigenlijk bedoeld? Is dat om mensen gratis Rennies te verstrekken als ze zwaar getafeld hebben? Dat gebéurt, op grote schaal, en gaat ten koste van de mensen die echt op de zorg zijn aangewezen. En wie zijn uiterste best doet om úit de WAO te geraken wordt niet geholpen maar tegengewerkt. De colonne van uitvoeringsinstanties en hulpverleners bemoedigt niet, maar vertraagt vooral: 'Mevrouwtje, zou u dat nou wel doen met uw drukke gezin?' Dagelijks hangen er wanhopige mensen aan de telefoon die daar maar niet doorheen kunnen breken. Instellingen lijken er vaak vooral voor zichzelf te zijn. Willen Hilhorst c.s. met droge ogen beweren dat Nederland onontkoombaar één miljoen arbeidsongeschikten moet tellen?

Het is waar: het nieuwe kabinet wordt geen oud-links kabinet dat denkt dat als je een regel hebt bedacht het probleem is opgelost, dat mensen verslaafd maakt aan subsidies en instanties en dat armoedevallen en afhankelijkheid opstapelt. Het is weldadig dat er de komende jaren wordt geïnvesteerd in de kracht van mensen, in het afschaffen van de onverdraaglijke formulierencultuur en het doorbreken van het cynisme van instituties. Wij willen mensen zelf het stuur in handen geven. Want zo kunnen we zorg en hulp in stand houden voor wie daar werkelijk van afhankelijk is. Dat is sociaal in onze visie: investeren in de kracht van mensen in plaats van in regelingen en regelaars.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden