Mensen hebben soms tegenstrijdige opvattingen

De mediaconsument is gewaarschuwd: zodra het woord 'onderzoek' klinkt, is waakzaamheid geboden.

Beeld Al Jazeera

Dat kinderen meestrijden en -onthoofden met IS was dinsdag nieuws voor het NOS Journaal, maar zeer vermoedelijk vooral IS-propaganda. Dat verreweg de meeste Turks-Nederlandse jongeren IS zouden steunen, was vorig jaar nieuws, maar zeer vermoedelijk al even onwaar. Dat laatste was dan ook geen nieuws in Argos Medialogica (HUMAN), dat dinsdag reconstrueerde hoe minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) vorig jaar willens en wetens leek te willen scoren met een 'verontrustend' onderzoek van bureau Motivaction waarvan de feiten al snel wankelden. Hij had overigens al vrij snel na publicatie en de ontstane ophef zelf 'tegenstrijdigheden' toegegeven, maar dat meldde Medialogica dan weer niet: daar volstond de wonderlijke en onhandige weigering van de minister de rubriek te woord te staan.

De feiten: een dag vóór publicatie (kort voor een cruciaal Algemeen Overleg in de Tweede Kamer) stak Asschers ministerie het rapport in bij nieuwssite Nu.nl, inclusief een interview met de beleidsman, die de uitslag 'verontrustend' noemde. Medialogica: niet het onderzoek, maar de persklare reactie was voor veel media reden het nieuws over te nemen. Waarna een nieuwe werkelijkheid ontstond: een 'daadkrachtige' minister. Uit onvrede over de gang van zaken binnen de PvdA stapten de Kamerleden Kuzu en Öztürk uit de fractie.

Volgens Pieter Paul Verheggen, directeur van Motivaction, had zijn bureau het ministerie vooraf afgeraden het rapport te publiceren. Het ministerie ontkent.

Uiteraard waren diverse Turkse Nederlanders nog altijd boos over de publicatie en de imagoschade die eruit voortvloeide. Zoals historicus Zihni Özdil zei: 'De angst voor islamitische Nederlanders werd nog eens versterkt'.

Verschillende wetenschappers - die zelf ook onderzoek hadden verricht onder jongeren van Turkse afkomst - vielen de onderzoeksmethode van Motivaction aan. Het was onduidelijk onder welke omstandigheden mensen waren geïnterviewd en hoe zij de vragen precies interpreteerden. Waardoor de extreem hoge percentages van wel 90 procent die jihadstrijders 'helden' zouden vinden, niets betekenden.

Een onderzoeksbureau (Labyrinth) maakte in opdracht van het ministerie gehakt van de methode van Motivaction. Proefondervindelijk kwam zo door Medialogica vast te staan dat vermoedelijk elk onderzoek op verzoek kan worden betwist door andere onderzoekers. De onderzoeksbranche leeft goed van de zelfgezaaide verwarring in het politiek-publicitaire complex.

Het opvallendst was de houding van Motivaction-directeur Verheggen. Die vond het onderzoeksrapport van Labyrinth weer 'onevenwichtig': 'Ik snap eigenlijk niet hoe het zo naar buiten heeft kunnen komen.'

Zijn eigen rapport vond hij niettemin 'een verkenning, geen zuiver wetenschap onderzoek'. Ook dacht hij nu dat 'een aantal vragen verbeterd had kunnen worden'. En: 'Dat is overigens in elk onderzoek zo: onderzoek is mensenwerk.'

Die waarschuwing was bijzonder. De mediaconsument is dus gewaarschuwd: zodra het woord 'onderzoek' klinkt, is waakzaamheid geboden. Dat zijn onderzoek tegenstrijdigheden vertoonde, vond hij dan weer logisch: 'Mensen hebben soms tegenstrijdige opvattingen.' Daarmee illustreerde Verheggen zijn eigen gelijk: het onderzoek dat hij niet rijp achtte voor publicatie, verdedigde hij nu toch.

Zo toonde Medialogica met wetenschappelijke zuiverheid dat je met veel onderzoek alle kanten op kunt. Maar mogelijk moet dat eerst nog worden onderzocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.