interviewAleid Wolfsen

‘Mensen hebben geen idee waar ze ja tegen zeggen, als ze betalen met hun persoonsgegevens’

Voor het eerst gaat in de wet worden vastgelegd dat betalen met persoonsgegevens op hetzelfde neerkomt als betalen met geld. Aleid Wolfsen, voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens, waarschuwt voor de gevolgen: ‘Er dreigt een privacykloof’.

 Aleid Wolfsen, voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens, wil via de wet regelen dat een verkoper vermeldt wat een product dat iemand met zijn persoonsgegevens koopt, in euro's zou kosten. Beeld Aurélie Geurts
Aleid Wolfsen, voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens, wil via de wet regelen dat een verkoper vermeldt wat een product dat iemand met zijn persoonsgegevens koopt, in euro's zou kosten.Beeld Aurélie Geurts

Hou via een smartwatch bij hoeveel stappen je zet en wat je hartslag is, deel deze informatie met je gezondheidsverzekeraar en je krijgt in ruil daarvoor cadeautjes. Of: laat je autoverzekeraar permanent je rijgedrag in de gaten houden om te zien of je niet te hard en te vaak optrekt en of je wel rustig remt. De beloning: korting op je premie. Dit soort voorbeelden uit de praktijk laten kraakhelder zien dat commerciële partijen geld betalen in ruil voor data.

Maar het zijn niet alleen dit soort gegevens waar AP-voorzitter Aleid Wolfsen op doelt als hij zijn zorg uitspreekt over allerlei partijen die hun bedrijfsmodel (deels) hebben gebouwd op het binnen hengelen van data. De bekendste voorbeelden zijn natuurlijk Facebook en Google, die buitengewoon succesvol zijn met het ten gelde maken van het online gedrag van hun gebruikers.

Digitaal uitgekleed

Het is hoog tijd om op de rem te trappen, vindt de waakhond. Aanleiding is de invoering van nationale wetgeving op basis van Europese richtlijnen. Over twee daarvan (de Richtlijn verkoop goederen en de Richtlijn levering digitale inhoud) debatteert de Tweede Kamer donderdag. Hierin wordt onder andere geregeld dat de consument recht op updates heeft. Wolfsen maakt zich zorgen. Niet over de updates, wel over de persoonsgegevens.

‘Voor het eerst wordt in wetgeving vastgelegd dat je producten kunt betalen met je persoonsgegevens. Dat heeft grote consequenties.’ Helaas heeft het kabinet zijn huiswerk niet helemaal goed gedaan bij dit belangrijke moment, vindt Wolfsen. De autoriteit schreef anderhalf jaar geleden al een uitgebreid advies aan demissionair minister Dekker van Rechtsbescherming over de nieuwe wetten. Deze hoofdboodschap is dat de minister niet ver genoeg gaat in het beschermen van persoonsgegevens.

En dat vindt Wolfsen nog steeds. Weliswaar erkent het kabinet dat de waakhond bij sommige aanbevelingen een punt heeft, maar zegt daarbij dat dit meer iets is om op Europees niveau te bespreken. Wolfsen: ‘Dit is te belangrijk om voor ons uit te schuiven. Dit is het moment om het goed te regelen.’

Met ‘goed regelen’ bedoelt hij het beschermen van de consument die vaak gedachteloos toestemming geeft voor het overhandigen van zijn persoonlijke gegevens zonder dat hij precies weet wat ermee gebeurt en wat de gevolgen zijn. ‘Het risico bestaat dat die consument digitaal wordt uitgekleed’, vreest Wolfsen. Want hoe gaat dat in de praktijk? De consument downloadt een ‘gratis’ app en geeft aan de uitbater toestemming om zijn persoonsgegevens te verwerken. Dat betekent vaak dat deze vervolgens gedeeld worden met allerlei andere partijen.

Extra paragrafen in de wet

De AP wil daarom graag een paar (‘met twee zijn we al een heel eind’) extra paragrafen in de wet hebben. Zo wil de waakhond de consument beschermen tegen wat hij ‘oneerlijke deals’ noemt. ‘Als je een product aanbiedt waarvoor je met je persoonsgegevens betaalt, dan zou het verplicht moeten zijn erbij te vermelden wat ditzelfde product zou kosten als je daar met euro’s voor betaalt’, stelt Wolfsen. ‘Dan maak je het expliciet. Mensen hebben geen idee wat de waarde is van hun persoonsgegevens.’

Verder vindt de AP dat er afspraken moeten komen over de wettelijke bedenktijd bij de aanschaf van producten. In zijn huidige vorm biedt deze niet dezelfde consumentenbescherming op het moment dat iemand met zijn persoonsgegevens betaalt. ‘Als je een product koopt met je creditcard en het bevalt niet, dan wordt de deal teruggedraaid en krijg je je geld terug. Maar hoe gaat dat als je met je data hebt betaald?’, vraagt Wolfsen zich af. Die gegevens komen in veel gevallen bij allerlei andere partijen terecht. Ook daar moet extra bescherming komen, zodat een aankoop – net als met euro’s – volledig ongedaan gemaakt worden. Dat kan bijvoorbeeld door de gegevens pas te verwerken na een bepaalde tijd.

Wolfsen maakt zich zorgen over een dreigende ‘privacykloof’: ‘Mensen die minder te besteden hebben, zullen eerder geneigd zijn te betalen met hun persoonsgegevens.’ Die kloof zal nooit helemaal gedicht kunnen worden, maar door de consument beter te beschermen tegen digitale uitklederij kan dat voor een deel wél.

Er staat volgens hem veel op het spel. ‘Het klinkt allemaal sympathiek, korting bij een verzekering. Maar als straks al je gedrag via sensoren en apps wordt gemeten, kan het gebeuren dat je door een verzekeraar wordt geweigerd. Of dat je een hogere premie moet betalen.’ Wolfsen besluit: ‘Grondrechten zijn er voor iedereen, niet alleen voor mensen die genoeg geld hebben’.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden